De geschiedenis van het zout in Boekelo begint in 1911. In dat jaar vonden een aantal geologen steenzout in de bodemlagen. De Nederlandse regering zag het belang van binnenlandse zoutwinning in en gaf het startschot voor de winning van ‘het witte goud’ in Twente. Vanaf dat moment werd Boekelo in het hele land geassocieerd met zout. De naam van het dorpje stond op zoutzakken en -vaatjes.

Hier bij halte Zoutindustrie stond ooit de grootste zoutfabriek van Nederland. Zoutindustrie (KNZ) opende in 1919 haar fabriek aan de spoorlijn in Boekelo-Ruurlo-Hengelo. De KNZ groeide zo snel, dat in 1931 naast de huidige halte Zoutindustrie een grote zoutchemische fabriek werd geopend voor de productie van zuren, chloren en logen. Deze fabriek kreeg een eigen spooraansluiting.

Het jaar 1935 markeerde het begin van het einde. De hoofdvestiging van de KNZ verhuisde naar Hengelo. Het graven van het Twentekanaal in 1936 bereikte Hengelo, waardoor transport per schip mogelijk werd. Het graven van het Twentekanaal in 1938 en het opbreken van de spoorverbinding Boekelo - Hengelo in de Tweede Wereldoorlog zorgden voor een verdere teloorgang. In 1957 viel het doek. In datzelfde jaar wordt een begin gemaakt met de sloop van de fabriek in Boekelo. Maar het verhaal was daarmee niet helemaal ten einde.

De KNZ is een van de grondleggers van AkzoNobel: een van Nederlands grootste multinationals die nog altijd actief is. Uiteindelijk zou daaruit AkzoNobel ontstaan. AkzoNobel is een van de belangrijkste zoutproducenten in Europa. Het bedrijf wint zo’n zes miljoen ton zout per jaar, waarvan het leeuwendeel in Nederland. Tegenwoordig wint AkzoNobel zout in Twente en bij het Groningse Veendam.

De Opkomst van Nobian

Nobian vindt zijn oorsprong in 1886, toen Jacob Pieter Vis in de krant las dat een gegraven put in Twente (in het oosten van Nederland) zout water produceerde, in plaats van zoet water. De eerste ontdekking werd gedaan op 17 maart 1919, toen er zout werd gevonden in de grond bij Usselo, aan de rand van Enschede, op een diepte van 325 meter.De eerste zoutverdamper werd op 25 augustus van hetzelfde jaar in gebruik genomen.

Onder dezelfde eigenaar werden in 2021 de zout- en chlooralkali-activiteiten afgesplitst van Nouryon en werd Nobian opgericht als een afzonderlijk bedrijf met een eigen management en hoofdkantoor in Amersfoort, Nederland. Met activiteiten in Nederland, Duitsland en Denemarken is Nobian een Europese speler en een belangrijke leverancier van zout en basischemicaliën aan industrieën in chemische parken in Noordwest-Europa.

De Fusies en Groei van AkzoNobel

In 1969 fuseerden de zout- en chemieactiviteiten tot Akzo. In 1969 fuseren twee grote Nederlandse bedrijven: de Algemene Kunstzijde Unie en Koninklijke Zout Organon. De nieuwe naam is een samentrekking van de afkortingen AKU en KZO: Akzo. Zeker voor die tijd ontstaat een reusachtig bedrijf, met wereldwijd meer dan 100.000 werknemers.

In 2004 sloot het Zweedse Nobel Industries zich aan bij Akzo en ging het bedrijf verder onder de naam AkzoNobel, waarbij het zich in de loop der jaren steeds meer ging richten op de coatingsmarkt. Dankzij verregaande automatisering en een uniek organisatieconcept wordt een constante, hoge productkwaliteit gegarandeerd en kan flexibel ingespeeld worden op de eisen van de markt.

De Betekenis van Zout

Zout. Het lijkt misschien niet bijzonder interessant, laat staan dat het van historisch of strategisch belang is. Maar het tegendeel is waar. Zout is altijd belangrijk geweest voor de mensheid. Voor het conserveren en op smaak brengen van voedsel. Het hielp de seizoensgebonden beschikbaarheid van voedsel te verminderen en maakte het mogelijk voedsel over grotere afstanden te vervoeren.

Zout is het enige gesteente dat mensen kunnen eten en het is door de geschiedenis heen een waardevol handelsartikel geweest. Romeinse legionairs werden zelfs gedeeltelijk in zout betaald. Het woord “salaris” (salarium in het Latijn) is afgeleid van het woord zout. Zoutproductielocaties en zouthandelsroutes zijn altijd van grote strategische waarde geweest. In de 19e eeuw werd zout essentieel voor de ontwikkeling van de chemische industrie.

AkzoNobel's Productie en Innovatie

Dag in dag uit is men bij de KNZ bezig met het maken van nuttige, hoogwaardige producten en halffabrikaten. Daarbij is het uitgangspunt een grondstof die - chemies gezien - heel eenvoudig is: zout. Keukenzout bestaat uit de elementen natrium en chloor. In de fabriek in Hengelo vindt de verdamping plaats van pekel die in Boekelo is opgepompt. Dat gebeurt in grote lijnen op dezelfde manier als in 1919. Akzo boort gaten in de grond, tot de zoutlaag op honderden meters diep wordt bereikt. In de gaten wordt water gepompt.

Ook gaat Sikkens zich richten op vliegtuigen en op de industrie. Grote namen als luchtvaartmaatschappij KLM, gloeilampenfabrikant Philips en vliegtuigbouwer Fokker behoren tot de klantenkring. Tegenwoordig is AkzoNobel de maker van bekende verfmerken als Flexa, Sikkens, Cetabever en Hammerite, maar het bedrijf maakt ook verf voor auto’s, schepen, booreilanden, elektriciteitscentrales en vliegtuigen. Zout wordt gebruikt voor een aantal chemische producten op basis van zout, zoals chloor en azijnzuur.

De Rol van Hengelo

In 2023 onderzocht BOEi een deel van het voormalige fabrieksterrein van Machinefabriek Gebr. Stork & Co in Hengelo. Dit industrieel complex, opgericht in 1868, produceerde onder andere stoommachines, turbines en pompen. In de vroege twintigste eeuw groeide het uit tot een toonaangevend industrieel terrein. De fabriek had niet alleen een grote economische impact, maar beïnvloedde ook het sociale leven en de ruimtelijke ontwikkeling van Hengelo. Het terrein heeft historische waarde als voorbeeld van een groot Nederlands industrieel complex met internationale betekenis. De samenhang van de fabrieksgebouwen, fabrieksstraten, hallen, het ketelhuis, koeltorens en kantoren maakt de functie als machinefabriek nog steeds herkenbaar. Dit erfgoed weerspiegelt de geschiedenis van de Nederlandse machinebouw en de invloed van Stork op de stad Hengelo.

Het zoutverwerkingsbedrijf in Hengelo is de modernste zoutverpakkingsfabriek ter wereld. Na de Tweede Wereldoorlog moest de Duitse invloed in het bedrijf terug worden gedraaid en werden overeenkomsten van vóór de oorlog opgezegd.

labels:

Zie ook: