Het voedsel dat wij eten legt een lange weg af voordat het verteerd is. De spijsvertering is de verwerking van voedsel waarbij veel stappen aan te pas komen. Dit proces begint in de mond, waar het speeksel op de voedselbrij inwerkt. De afbraak begint in de mond met het kauwen en mengen met speeksel. De maag, gal- en alvleesklier enzymen en de darmflora spelen ieder een specifieke rol in de verwerking van goed verteerbaar voedsel. Niet goed-verteerbaar voedsel, zoals vezels worden door bacteriën afgebroken in de dikke darm. Wanneer de verwerking verstoord wordt geeft het lichaam een signaal af, dit kan zijn in de vorm van brandend maagzuur, obstipatie of buikpijn. Eveneens kan een slechte spijsvertering invloed op de gezondheid hebben.

Het spijsverteringkanaal is een orgaan dat in de mond begint en eindigt met de anus. Het verteringsproces begint in de mond en voedsel dat bestaat uit vet, zetmeel en eiwitten wordt opgebroken in moleculen. Het eten wordt gekauwd en gemengd met speeksel dat rijk is aan amylase, een enzym dat zetmeel opsplitst.

Via de mond ontvangen de hersenen signalen die worden doorgegeven aan de maag, waardoor de productie van het maagzuur op gang komt. Gastrine is het hormoon dat de maagzuursecretie en de groei van het slijmvlies van de maag stimuleert. Gastrine stimuleert ook de uitscheiding van histamine. Wanneer de voedselbrij in de maag zuur genoeg is, zorgen hormonen ervoor dat de galblaas en alvleesklier worden aangezet tot actie. De galblaas knijpt samen, zodat er gal vrijkomt dat zich mengt met de vetten uit de voeding. De alvleesklier wordt gestimuleerd spijsverteringsenzymen vrij te geven, zo worden eiwitten, zetmeel en vetten afgebroken. Amylase gevormd door de alvleesklier helpt het zetmeel verder af te breken.

Het verteerbare voedsel wordt afgebroken tot moleculen en opgenomen door de wand van de dunne darm. De vrijgekomen glucosemoleculen worden door de darmwand opgenomen en komen in het bloed, waar zij worden aangeduid als bloedsuikers. Een deel van de glucosemoleculen wordt omgezet in vet, om te voorkomen dat de bloedsuikers te veel stijgen. De vetten komen terecht in de vetcel en de lever. Een deel van het immuunsysteem bevindt zich in de dunne darm en de cellen van de darmwand hebben een ontgiftend vermogen. Daarnaast produceren speciale cellen hersenhormonen (peptiden zoals serotonine) die onze gevoelens beïnvloeden.

De dikke darm heeft als functie het verteren van voedsel. Vezelrijk voedsel wordt niet afgebroken door enzymen. Bacteriën aanwezig in het laatste deel van de dunne darm en in grotere aantallen in de dikke darm beschikken over enzymen die vezels afbreken. Volwassenen hebben 1 tot 1½ kilogram bacteriën in de dikke darm die plantvezels afbreken. Bij bacteriële fermentatie wordt gebruikt gemaakt van niet-menselijke enzymen die vezels omzetten in korte-keten vetzuren, zoals boterzuur. Er kunnen wel meer dan 1000 calorieën per dag worden geproduceerd door bacteriën. De wand van de dikke darm wordt gevoed door deze vetzuren, maar ook het lichaam daar vetzuren worden opgenomen in het bloed.

Wat gebeurt er als je eten niet goed verteerd?

Wanneer het eten niet goed wordt verteerd, kan de ontlasting voedselresten bevatten. Je ziet dan voedselresten terug in de ontlasting. Dat kan gebeuren wanneer er niet goed wordt gekauwd, maar bij darmklachten duidt het ook op een darmaandoening. Maagzuur, gal en alvleesklier enzymen spelen een belangrijke rol. Door een verminderde productie van enzymen kan de ontlasting stinkend zijn, brijachtig, licht of juist heel donder van kleur. Het kan veel zetmeel of vet bevatten of te zuur zijn. Het laboratorium biedt een verteringsanalyse die de kleur, geur, samenstelling, pH en het vetgehalte bepaalt.

Vertering en ontlasting

Om de vertering te beoordelen wordt de ontlasting geanalyseerd. Het vet en zetmeelgehalte geven een indruk van de vertering. De zuurtegraad, de kleur, structuur, bloedsporen, ontstekingsproducten, galzouten en verteringsenzymen geven een indruk van het verteringsproces.

Zuurtegraad

Het is wenselijk dat de darminhoud licht zuur is en dus een pH heeft van 6 tot 6,80 (niet te verwarren met het bloed dat juist licht alkalisch moet zijn). Een hoge (alkalische) pH hangt samen met een toegenomen kans op chronische darmontstekingen en het ontstaan van darmkanker. Korte-keten vetzuren die worden geproduceerd door darmbacteriën herstellen beschadigd DNA en verminderen daardoor de kans op het ontstaan van darmkanker. Zij verlagen indirect te hoge cholesterol- en insulinespiegels en stimuleren een gezonde slijmproductie.

Onverteerd voedsel

Is er onverteerd voedsel aanwezig in de ontlasting? Wanneer er voedselbrokken terug te vinden zijn - bijvoorbeeld stukjes paprika - bekent dat er niet goed wordt gekauwd. Het speeksel moet zich mengen met de voedselbrij. Het is ook mogelijk dat men gebitsproblemen heeft - oudere mensen hebben soms een kunstgebit dat niet goed past. Er kan een versnelde passage zijn en een aandoening van de dunne darm, waardoor voedsel niet goed wordt afgebroken.

Een hoog zetmeel gehalte van de ontlasting

Bij een goede darmfunctie en een gezond dieet bevat de ontlasting geen zetmeel. Een toename van zetmeel in de ontlasting duidt in de meeste gevallen op een te grote consumptie van brood, pasta, rijst en andere zetmeelrijke producten. Veel mensen met darmklachten zoals prikkelbare darmsyndroom klachten (PDS) hebben een intolerantie voor zetmeelrijke producten. Wanneer er veel zetmeel wordt gegeten en dit niet goed verteert , zie je vaak een toename van Candida soorten. Een hoog zetmeelgehalte komt vaker voor bij overgewicht.

Brijachtige ontlasting

Bij een verminderde voedselopname en brijachtige ontlasting kan sprake zijn van een infectie met bacteriën of de eencellige darmparasiet Giardia lamblia. Een glutenintolerantie, voedselallergie of melksuiker intolerantie kan deze klachten veroorzaken. Bij slijm (al of niet gemengd met bloed) kan er sprake zijn van een darmontsteking: de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa.

Kleur, geur en slijm

Bij een verminderde vetopname of een blokkade van de galwegen is de ontlasting licht van kleur. Bij een verstopping of bloedverlies donker tot zwart. Door het eten van bietjes is de ontlasting rood. Bij mensen die veel groenten eten en een snelle darmwerking hebben is de ontlasting groen. Een zeer sterke geur duidt op een darmaandoening, dit treedt bij zowel een besmetting met parasieten als coeliakie op. Wanneer de ontlasting een afwijkende kleur heeft van licht tot bijna zwart, eventueel slijm en bloed aantoonbaar zijn en de ontlasting een sterke onaangename geur heeft, kan er sprake zijn van een darmontsteking zijn zoals colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn.

Verhoogd vet gehalte van de ontlasting

Bij een toename van vet in de ontlasting ontstaat er een lichte kleur. De bepaling van het vetgehalte is een belangrijke test. Je kan hiermee ziekten van de darm, maag of galblaas opsporen. Een belangrijke reden voor een gebrekkige vertering is een tekort aan maagzuur. Veel mensen hebben van nature een gebrek aan maagzuur. Het zuurgehalte neemt sterk toe bij mensen die maagzuur remmers slikken. Een galblokkade door galstenen zorgt ervoor dat de gal niet goed wordt uitgescheiden. Ook bij een gebrekkige werking van de alvleesklier, worden vetten niet goed verteerd waardoor het gehalte in de ontlasting toeneemt. De dunne darm kan ontstoken zijn waardoor de vetten niet worden opgenomen. Bij een beschadiging van de wand van de dunne darm neemt de vetuitscheiding toe.

Wat is Vetdiarree?

Vetdiarree, ook wel bekend als steatorroe, is een aandoening waarbij onverteerd vet in de ontlasting terechtkomt, waardoor het zijn normale consistentie verliest en vettig of olieachtig wordt. Dit kan resulteren in stukjes onverteerd voedsel die in de ontlasting worden aangetroffen.

Oorzaken van vetdiarree

Er zijn verschillende oorzaken van vetdiarree, waaronder:

  • Pancreasproblemen: Het spijsverteringssysteem is een complex netwerk van organen, waaronder de alvleesklier (pancreas), die enzymen produceert om voedsel af te breken. Als de alvleesklier niet genoeg van deze enzymen produceert, kan het lichaam vetten niet goed verteren, wat leidt tot vetdiarree.
  • Galblaasproblemen: Gal, geproduceerd door de lever en opgeslagen in de galblaas, speelt een cruciale rol bij de spijsvertering door vetten af te breken. Galblaasproblemen, zoals galstenen of galblaasontsteking, kunnen de productie en afgifte van gal belemmeren, wat op zijn beurt vetdiarree kan veroorzaken.
  • Coeliakie: Dit is een auto-immuunziekte waarbij het lichaam negatief reageert op gluten, een eiwit dat voorkomt in tarwe, gerst en rogge. Coeliakie kan leiden tot beschadiging van de darmvilli, die verantwoordelijk zijn voor de opname van voedingsstoffen, inclusief vetten, wat resulteert in vetdiarree.

Symptomen van vetdiarree

Naast het vinden van onverteerd voedsel in de ontlasting, kunnen mensen met vetdiarree ook andere symptomen ervaren, zoals buikpijn, opgeblazen gevoel, winderigheid, en gewichtsverlies.

Behandeling van vetdiarree

De behandeling van vetdiarree richt zich op het aanpakken van de onderliggende oorzaak. Dit kan onder meer het volgen van een dieet met weinig vet, het nemen van supplementen om tekorten aan voedingsstoffen aan te vullen, het gebruik van medicijnen om de spijsvertering te ondersteunen, of het behandelen van eventuele onderliggende aandoeningen omvatten.

Wat kan je doen om je spijsvertering te helpen?

Voor een goede spijsvertering is belangrijk dat je kiest voor gezond eten en dat je veel varieert (afwisselt). Gezond eten wil zeggen producten eten die zo min mogelijk bewerkt zijn, zoals groente, maar ook volkorenbrood. Bewerkte producten zijn bijvoorbeeld koekjes of frisdrank. Bij bewerkt eten zijn vaak kleur- en smaakstoffen toegevoegd die niet goed voor je zijn. Door voldoende te variëren met voeding zorg je ervoor dat je alle belangrijke stoffen binnenkrijgt die je nodig hebt. Zo is het goed om te variëren in je ontbijt. De ene keer een boterham met appelstroop en de andere keer neem je een bakje met yoghurt, muesli en fruit.

Vezels zijn plantendeeltjes die vooral zitten in volkorengraanproducten zoals volkorenbrood en volkorenpasta. En ze zitten ook groente en fruit, peulvruchten, aardappelen en noten en zaden. Vezels zijn heel gezond voor je. En wist dat de goede bacteriën in je darm vezels het lekkerste vinden wat er is?! Je lichaam heeft iedere dag voldoende vocht nodig om al zijn taken uit te kunnen voeren. Zo helpt vocht onder andere bij het transport van voedings- en afvalstoffen. Belangrijk dus dat je voldoende drinkt. Ook in combinatie met vezels is vocht belangrijk. Vezels gebruiken vocht. Ze nemen vocht op als een soort spons en zorgen ervoor dat je poep soepel wordt.

Je spijsvertering vindt het fijn als je in beweging bent. Het is heel gezond voor je en door bewegen voel je je fitter. Dit houdt in dat je hartslag licht verhoogt. Een voorbeeld is een stukje fietsen of wandelen. Als je voelt dat je moet poepen, ga dan naar de wc. Het is een teken van je endeldarm dat die vol zit en graag wat kwijt wil. Door je wc-bezoekje uit te stellen kan je last krijgen van harde, droge poep. Het is niet zo goed om heel hard te persen. Zachtjes mag wel. Goed zitten op de wc kan helpen om het poepen makkelijker te maken. Dit kan door een voetenbankje te gebruiken. Zet je voeten op het bankje, ga iets voorovergebogen zitten, zodat je knieën iets omhoogkomen.

Tips voor een betere spijsvertering

  • Eet kleine maaltijden.
  • Eet niet de hele dag door.
  • Blijf na het eten rechtop zitten.
  • Maak na het eten een rustige wandeling.
  • Eet minder vet. Kies halfvolle of magere producten. Vermijd gefrituurd, gepaneerd of hard gebakken eten.
  • Vermijd grove vezels.
  • Eet de warme maaltijd eventueel ’s middags. Vaste voeding blijft langer in de maag dan vloeibare voeding.
  • Pas op met koffie, koolzuur, bier, alcohol, kruiden en specerijen.

labels:

Zie ook: