De lijsterbes, met zijn opvallende bessen en aantrekkelijke uiterlijk, is een geliefde boom in zowel parken als tuinen. Naast zijn decoratieve waarde, biedt de lijsterbes ook eetbare vruchten en andere nuttige eigenschappen.
De Wilde Lijsterbes (Sorbus aucuparia)
De wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia) behoort tot de rozenfamilie en is nauw verwant aan andere soorten zoals de elsbes (Sorbus torminalis), de meelbes (Sorbus aria), tamme lijsterbes (Sorbus domestica) en Zweedse meelbes (Sorbus intermedia). In Europa is de familie van de lijsterbes complex, met meer dan 200 soorten binnen het geslacht Sorbus. In Nederland komt voornamelijk de wilde lijsterbes voor.
De lijsterbes zaait zich gemakkelijk spontaan uit en is een belangrijke voedselbron voor zoogdieren, vogels en insecten. Deze dieren voeden zich met de bladeren, twijgen en bessen van de boom.
De wilde lijsterbes is meestal een kleine boom die een hoogte bereikt van 12 tot 15 meter en een leeftijd van ongeveer 80 jaar. De boom is een van de eerste soorten in het bos die in het voorjaar in het blad komt. De bloeitijd is in mei-juni, waarna roomwitte, platte bloemschermen verschijnen. In de nazomer en herfst vallen de fel gekleurde, oranje of rode bessen op.
Groei en Standplaats
De wilde lijsterbes groeit vooral op voedselarme zand-, veen- en leemgronden. De boom is een pionier in verschillende typen bos en kan redelijk goed tegen schaduw.
Kenmerken van de Wilde Lijsterbes:
- Hoogte: Meestal niet groter dan 12 tot 15 meter.
- Bladeren: Oneven geveerd, dofgroen aan de bovenkant en grijsgroen aan de onderkant.
- Bloemen: Roomwitte, platte bloemschermen.
- Bessen: Fel gekleurde, oranje of rode bessen.
De Eetbare Lijsterbes ‘Edulis’
De eetbare lijsterbes, Sorbus aucuparia ‘Edulis’, lijkt qua uiterlijk sterk op de gewone lijsterbes. De vruchten van de ‘Edulis’ zijn echter groter, ongeveer 1 cm, rond en hebben een aangenaam zoetzure smaak. Deze bessen zijn rijk aan vitamine C.
De takken van de ‘Edulis’ zijn dikker en de bladeren hebben een diepere groene kleur. De kroon van de boom heeft een regelmatige ovale vorm en is half open.
In 1810 werd in Moravië een mutant van de lijsterbes ontdekt met weinig tot geen bitterstoffen. Deze bomen werden vermeerderd en verspreid, wat leidde tot de huidige variant door veredeling van de Sorbus aucuparia met deze eetbare variatie.
De Sorbus aucuparia ‘Edulis’ groeit bijna overal en stelt weinig eisen aan de grond. De boom gedijt goed op zandgrond, veengrond, voedselarme en zure grond. Een droge standplaats is geen probleem.
De ‘Edulis’ bereikt een hoogte tussen 8 en 12 meter, met een kroon van 4 tot 5 meter breedte. Het is een makkelijke boom die zowel een plek in de volle zon als in de halfschaduw verdraagt. De bloei valt in de maanden mei tot juni, waarna de vrij grote oranje bessen ontstaan die midden september de beste smaak hebben. Schors en takken hebben een grijze kleur met een gladde structuur. Het oneven gevederde blad, met vijf tot tien bladparen, verkleurt in de herfst geel tot oranjerood.
De ‘Edulis’ is goed bestand tegen vorst en harde wind. De lijsterbes is een drachtboom voor bijen, een waardboom voor vlinders en een voedselboom voor vogels. Kortom, een waardevolle wilde fruitboom en een decoratieve boom die bijna overal tot zijn recht komt.
Toepassingen van de ‘Edulis’
De Sorbus aucuparia ‘Edulis’ is een attractieve boom die vaak in parken en op pleinen te vinden is. Steeds vaker wordt de boom gebruikt als omzoming van brede lanen en straten, en ook als beplanting van daktuinen. Zelfs in een ruime boombak kan de ‘Edulis’ uitgroeien tot een stevige boom. Met zijn witte bloemen, de diep oranje bessen en de mooie bladkleuren in de herfst is deze boom een aanwinst in elke tuin.
Voor de fruittuin wordt een afstand van minimaal vijf meter tot andere bomen aangeraden bij het aanplanten van de eetbare lijsterbes. Het is het beste om in dit geval de boomspiegel vrij van andere planten en onkruid te houden.
De Bessen: Eetbaar en Gezond
De lijsterbes kan gegeten worden, maar de onrijpe bessen kunnen beter vermeden worden, omdat deze sorbinezuur bevatten. De bessen zijn bitter, maar bevatten veel vitamine C. Bij zoete, rijpe lijsterbessen is het sorbinezuur verdwenen.
Door de bessen te koken, kunnen ze worden verwerkt tot stroop, gelei, moes en jam. Van het afkooksel van gedroogde bessen kan azijn worden gemaakt, en de bessen en brandewijn kunnen worden gestookt tot likeur.
Hoewel men in Nederland en delen van Duitsland lang heeft gedacht dat lijsterbessen giftig waren, werden deze bessen in Beieren en Engeland gewoon gegeten. De bessen bevatten veel vitamines en zuren, waaronder appelzuur en sorbinezuur. Ze bevatten ook antioxidanten in de vorm van vitaminen A, C en E, die vrije radicalen in het lichaam vernietigen. Vrije radicalen kunnen cel- en DNA-schade aanrichten, wat kan leiden tot ziekten zoals kanker, diabetes en hart- en vaatziekten. Bessen kunnen daarom preventief werken tegen deze ziekten, en het kan in elk geval geen kwaad ze te eten als je al één van deze ziekten hebt.
Voordelen van Bessen:
- Rijk aan vitamine C, A en E.
- Bevatten antioxidanten die vrije radicalen bestrijden.
- Kunnen preventief werken tegen diverse ziekten.
- Zinvol bij suikerziekte door gelijkmatige bloedsuikeropname.
Traditioneel Gebruik
Bessen worden al duizenden jaren in Europa gebruikt tegen diarree.
Lijsterbes in de Tuin
De lijsterbes is een waardevolle toevoeging aan de tuin. De bessen zijn geliefd bij lijsters en andere vogels, en de plant behoudt zijn bessen lang, waardoor het een goede voedselbron is in de wintermaanden. De bloemen trekken veel insecten aan die de vogels nodig hebben om hun jongen groot te brengen, en de dichtheid van de bladeren biedt een goede nestelplek voor vogels.
Recepten met Lijsterbessen
Mensen kunnen de lijsterbes niet rauw eten, maar wel gekookt. De bittere bessen zijn veelzijdig en kunnen met appel worden verwerkt tot een heerlijke bitterzoete moes, chutney of gelei.
Lijsterbessenmoes:
- Ris de lijsterbessen van de steeltjes en kook ze een paar minuten in een laagje water.
- Pureer tot moes door een roerzeef.
- Snijd de appel in stukjes en verwijder het klokhuis.
- Pel en snipper de uien en de knoflook.
- Doe alle ingrediënten in een pan, breng aan de kook en laat 15 minuten zachtjes pruttelen.
Een andere methode is om de lijsterbessen eerst in te vriezen. Dit kan door ze vers te plukken, schoon te maken en ongeveer drie dagen in te vriezen. Na de vorst kun je ze dan verwerken.
labels:
Zie ook:
- Blauwe Bessen Taart Recept: Heerlijk & Makkelijk!
- Bakken met Blauwe Bessen: Heerlijke Recepten & Inspiratie!
- Recepten met Zwarte Bessen: Heerlijke Taarten, Jam & Meer!
- Ontdek Het Ultieme Recept Voor Pizza Met Aubergine en Courgette – Smaakt Verrukkelijk!
- Pizza Bloem Jumbo: De Beste Bloem Voor Een Perfecte Pizza!
