Een tegelvloer kan in principe in elke woonruimte worden toegepast. Zo is de klei-samenstelling van vloertegels veranderd waardoor heel veel tegels probleemloos ook buiten kunnen worden toegepast. Vloertegels worden in enorm veel verschillende maten geproduceerd. Er is een trend gaande naar steeds grotere formaten tot zelf 120 x 120 cm. Meest gangbaar zijn de formaten in 60 x 60 cm en 30 x 60 cm. Vele designs en kleuren zijn mogelijk waarbij tegels ook in een antislip uitvoering of gepolijst kunnen worden geproduceerd.

De Productie van Vloertegels

Een vloertegel wordt gemaakt van een mengsel van klei, zand, kleurstoffen en mineralen. Dit mengsel wordt gedroogd tot een bepaalde vochtigheidsgraad is bereikt. Daarna wordt de ruwe massa in een mal gegoten en geperst met een enorme druk tot een homogene massa. Een mal bepaald de grootte van een tegel. Zo wordt voor ieder formaat tegel een aparte mal gebruikt. Na het persen wordt de tegel gebakken. Het aantal graden waaronder dit gebeurt, hangt af van het soort tegel en waarvoor deze wordt gebruikt.

Eigenschappen van Keramische Tegels

Een keramische tegel heeft enkele belangrijke eigenschappen namelijk: hardheid, duurzaamheid, eenvoudig te reinigen, hygiënisch en sterk. De sterkste tegel is een tegel die gemaakt is van een porcellanato klei-samenstelling. Dit zijn voornamelijk onverglaasde tegels op een witte of gekleurde body. Door de extra hoge drukpersing en het gebruik van porseleinaarde wordt de tegel extreem compact en keihard.

Slijtgroepen bij Vloertegels

Bij vloertegels spreken we over slijtgroepen. Deze slijtgroepen bepalen de toepassing waarvoor de vloertegel geschikt is. Er zijn 5 slijtgroepen van klasse 1 t/m 5. Voor woonkamervloeren adviseren wij slijtgroep 4 en 5 waarbij slijtgroep 5 ook toegepast kan worden in openbare ruimtes, kantoren en winkelcentra. Slijtgroep 3 wordt gehanteerd voor badkamertegels. Slijtgroep 1 en 2 worden niet door ons verkocht vanwege zeer snelle slijtschade die kan optreden. We spreken dus alleen bij vloertegels over slijtgroepen. Hiervoor worden laboratoriumproeven met een slijtweerstand in de vorm van een ronde schijf die op de tegel wordt geplaatst. Het aantal omwentelingen op de tegel bepaald de slijtgroep.

Wandtegels: Productie en Kenmerken

Wandtegels hebben een ander productieproces dan vloertegels. De belasting van een wandtegel is vele malen lager dan van een vloertegel. We spreken dan ook nooit over een slijtgroep bij wandtegels. De klei-samenstelling van een wandtegel bestaat uit klei, zand, veldspaat en/of kalksteen. Het productie proces bestaat uit het mengen van de grondstoffen ne het bereiden van het te persen mengsel. Na het mengen volgt het persen, ook weer in een mal met een bepaald formaat. Het formaat van de mal bepaald de grootte en afmeting van een wandtegel. Na het afbakken van het mengsel worden de gebakken tegels ook wel biscuits genoemd in een speciale kar geplaatst.

Productieprocessen: Éénbrand- en Tweebrandsysteem

Eventueel kan na het persen het éénbrand-systeem worden gevolgd. Hierbij worden de tegels na het persen gedroogd en tot 40graden gekoeld. Hierna volgt het glazuren van de ruwe ongebakken tegel en vervolgens gaan deze tegels de snelbrand oven in. Na het bakken is de tegel klaar en wordt deze verpakt. Er wordt naast de monocottura ook echter het tweebrand-systeem dit heet bicottura toegepast. Hierbij wordt de ruwe geperste tegel gebakken bij circa 1150 graden. Nadat de biscuit gebakken is wordt deze voorzien van een glazuurlaag. Hierna wordt de tegel nog een keer gebakken bij een iets lagere temperatuur van ongeveer 1000 graden.

Tegellijmen en Voegmaterialen

Er worden vele tegellijmen verkocht. Een tegellijm voor vloertegels bestaan altijd uit een droge massa in de vorm van poeder. Deze poeder dient te worden aangemaakt met water in de juiste mengverhouding en vervolgens met een mixer gemengd tot een homogene massa. Vaak komt het voor dat er klonten in de lijm zitten, dit komt doordat de lijm dan niet goed is gemengd. Voor verschillende toepassingen bestaan er ook aparte lijmen. Niet iedere lijm kan buiten worden toegepast en/of in badkamers. Niet iedere lijm is geschikt voor vloerverwarming. Hiervoor dient u de vakman te raadplegen.

Dit geld ook voor verwerking van wandtegels. Hiervoor wordt in het algemeen een kant-en-klare pasta lijm gebruikt. Deze verschillende pastalijmen hebben ook weer hun eigenenschappen. Zo is er een extra sterke pastalijm voor groot formaat wandtegels. Voegmaterialen zijn er in allerlei kleuren. Van wit tot zwart en alles wat er tussenin zit. Zelfs bruin, oranje en geel is mogelijk. Bedenk wel dat hoe meer pigment (kleurstof) er in een voeg zit hoe zwakker de voeg wordt. Een goede voeg moet waterdicht zijn en plusminus 3mm breed of breder zijn.

Historische Productie van Tegels

Aan het begin van de 17de eeuw begon men in Nederland met het vervaardigen van de wandtegeltjes die we nu kennen als Hollandse witjes. De Hollandse witjes worden ook wel Friese witjes genoemd omdat de productie van het Hollandse wandtegels met name in Friesland heeft plaats gevonden. In het verleden gebruikte men voor het maken van Hollandse witjes speciaal de Friese zeeklei. Deze klei walste men na bewerking op een vlakke houten werktafel met een koperen rol tot een gelijkmatige dikte.

Om te voorkomen dat de klei tijdens het snijden verschoof, zaten er aan de onderkant van de mal in de hoeken twee of vier spijkertjes. Men legde de uitgesneden tegeltjes te drogen om ze daarna te bakken. De gebakken tegel (dit noemde men een biscuit) ging vervolgens door naar de ‘witgever’ die met een borstel het wit - een mengsel van glazuur - op de tegel aanbracht. De kleurschakeringen ontstonden doordat men vaak een klein beetje glazuur van een andere kleur toevoegde, maar ook door de positie van de tegel in de oven en welke temperatuur de oven gestookt werd.

De tegelmaker legde de kneedbare homp klei in een metalen vorm, een raam, en rolde de klei uit tot een vlak plaatje, dat zo’n vier tot zes weken moest drogen tot het ‘leerhard’ was. Voordat de tegel gebakken kon worden moest de tegelbakker de randen van de tegel mooi recht afsnijden, want klei krimpt onregelmatig tijdens het drogen. Dit snijden gebeurde met een houten mal. Om te voorkomen dat de mal zou verschuiven spijkerde men deze op twee of alle vier de hoeken vast in de klei, waardoor er kleine gaatjes in de tegel ontstonden. Bij tegels van voor 1850 kun je deze gaatjes in de vorm van putjes in het glazuur zien.

Eenmaal ‘biscuit’ gebakken bedekte men de tegel met loodglazuur waaraan tin-oxide werd toegevoegd waardoor een mooie witte glazuurlaag ontstond, waarop afbeeldingen geschilderd konden worden. Ook de hoeken werden veelal versierd, de bekendste versieringen zijn de ossenkop, spinnenkop en Bourgondische lelie. Als de tegelschilder klaar was bakte men de tegel nogmaals bij 1000 graden.

De eerste fase bij het bakken van biscuit tegels was de biscuit brand, waarbij de tegels werden gebakken zonder versiering. Hierna werden de tegels aan één zijde bedekt met een laag tinglazuur. Kwam er een afbeelding op, dan werd een zogeheten spons gebruikt, een stuk papier met gaatjes die een voorstelling vormden. Dit papier werd op het tinglazuur gelegd, waarna er houtskoolpoeder door de gaatjes werd geperst. Zo verscheen de voorstelling in zwarte stipjes op de tegel. Vervolgens schilderde de tegelschilder de stippellijnen over en vulde hij ze eventueel verder op. Na dit proces werd de tegel voor de tweede keer gebakken. Hierbij versmolt het tinglazuur tot een wit ondoorzichtig laagje, waarin de geschilderde voorstelling goed uitkwam.

Zelliges: Marokkaanse Tegelkunst

In het begin van de 12 e eeuw werd er in Marokko en Andalusië een tegel decoratietechniek ontwikkeld die geïnspireerd was op de ornamentele Byzantijnse mozaïekpatronen. Deze tegels staan bekend als Zelliges hetgeen klei in het Arabisch betekent. Aan het einde van de 14 e eeuw zijn zelliges een definitief onderdeel geworden van de Marokkaanse cultuur. Goed getrainde zellige meesterbewerkers hebben een ware revolutie in architectuur en bouwkunst teweeg gebracht. Meester zelligebewerker wordt je niet zomaar, daar gaat een jarenlange harde training aan vooraf. Vaak van vader op zoon. Hedendaags beleven de zelliges een groeiende belangstelling uit Europa en Amerika.

De eerste stap in het proces bestaat uit het mengen van een specifieke klei soort uit Fez te mixen met water en net zo lang bewerken totdat er een licht vloeibare homogene massa ontstaat. De massa wordt ontdaan van kiezels en andere verontreinigingen. Uit deze massa worden tegels gevormd van 10 x 10 x 1 cm. Deze worden in de zon te drogen gelegd en regelmatig gekeerd om beide zijden van de tegel gelijkmatig te laten drogen. Nadat glazuur is aangebracht op het biscuit worden de tegels een tweede keer gebakken in een speciale traditionele oven. De oven heeft slechts een brand punt onder in de oven. Om bepaalde kleuren en de zo karakteristieke kleurnuances te verkrijgen moeten verschillende kleuren op verschillende posities in de oven geplaatst worden.

Nadat de tegels zijn afgekoeld en geselecteerd zijn op kleur, wordt met een potlood de uiteindelijke vorm op de Zellige getekend. De tekenaar heet een Rasham. Vervolgens gaan de Zelliges naar de Nakkash. De taak van de Nakkash is om met een scherpe beitel, de ruwe vorm van de uiteindelijke vorm uit de tegel te kappen. Als laatste stap gaat de Zellige naar de Khalias ofwel de eindbewerker. De vormen worden daarna nogmaals gecontroleerd op kleur en vorm en gesorteerd voor plaatsing. Nadat alle materialen verzameld zijn voor een project maakt de Malleem (meesterbewerker) een tekening waarop aangegeven staat welke vorm en kleur waar geplaatst wordt.

Het patroon word ondersteboven gemaakt. Het is heel belangrijk dat dit zo vlak mogelijk gebeurd. Om het plaatsen sneller en gemakkelijker te maken, worden patronen in tegels van 30x30x1 cm samengesteld. De traditie van het zellige ambacht in deze familie achter het atelier gaat 700 jaar terug. Het bedrijf begon met de productie van Zelliges in 1928 met slechts 10 arbeiders. Momenteel heeft het bedrijf 500 man in dienst werkzaam in vijf verschillende ateliers in en rondom Fez. Zelliges kunnen zowel binnen als buiten geplaatst worden, zowel op muren als op lichtbelopen vloeren. Wij staan u daarbij gaarne terzijde dus schroom niet om contact met ons op te nemen.

Overige Informatie

  • Elke vloer- en wandtegel heeft in de afmeting een afwijkingstolerantie van 5 mm.
  • De antislipwaarde van keramische tegels verwijst naar de mate van grip die een tegel biedt, wat vooral belangrijk is in natte of vochtige omgevingen om uitglijden en vallen te voorkomen.
  • In het algemeen wordt het gebruik van gerectificeerde tegels vaak gekozen voor moderne en strakke ontwerpen, terwijl niet-gerectificeerde tegels een meer traditionele uitstraling kunnen hebben met zichtbare voegen.
  • Keramische tegels hebben uitstekende warmtegeleidende eigenschappen, waardoor ze een populaire keuze zijn in huizen met vloerverwarming.

labels: #Bakken #Gebakken #Gebak

Zie ook: