En dan is er koffie verscheen voor het eerst in 1976 en sloeg toen in als een bom. Hannes Meinkema neemt immers geen blad voor de mond en schrijft openlijk over wat geheim wordt gehouden.

Het verhaal en de personages

Het verhaal speelt zich voornamelijk af in Amsterdam in de jaren '70. De roman is verdeeld in zeven hoofdstukken, die elk de gebeurtenissen van één dag beslaan, met de namen van de dagen als hoofdstuktitels. De tijdgeest van de jaren zeventig wordt weerspiegeld in Rosa's afzetting tegen haar ouders, de familie en het katholieke geloof.Met zeven perspectieven is het in het begin even opletten, maar ik vind het niet moeilijk om te volgen wie wie is: moeder Cora, vader Jacques, dochters Rosa en Arja, zoon Jaap en zijn vriendin Josien. En Douwe, Rosa’s scharrel.

De personages nader bekeken

* Rosa: 26 jaar, lerares Nederlands in Amsterdam, gedraagt zich geëmancipeerd maar is eenzaam en erg onzeker. Ze leeft in een milieu waar drank, seks en hasj centraal staan en zet zich af tegen haar burgerlijke familie en werkkring.* Arja: De halfzus van Rosa, 20 jaar, studente en verliefd op de ex-lerares Marion. Ze hangt zeer aan haar vader en verwijt haar moeder dat deze te weinig voor hem doet. Arja durft ook niet goed zelfstandig te zijn.* Jaap: De halfbroer van Rosa, 23 jaar, student medicijnen, conservatief, egoïstisch en afhankelijk van de mening van anderen. Hij is het evenbeeld van zijn vader en woont samen met Josien, wat hij voor zijn ouders verborgen houdt.* Cora: De moeder van Rosa, Arja en Jaap, heeft conservatieve opvattingen en probeert haar knorrige echtgenoot te verontschuldigen. Ze kan het echter niet zo goed vinden met haar oudste dochter en ook de relatie met Jacques verloopt niet soepel.* Jacques: 58 jaar, getrouwd met Cora, de stiefvader van Rosa en de vader van Arja en Jaap. Hij is huisarts en zeer egoïstisch.* Josien: Woont samen met Jaap en probeert de rol van aanstaande huisvrouw zo goed mogelijk te vervullen. Ze wordt door Jaap onderdrukt en heeft een sterk minderwaardigheidscomplex door eerdere ervaringen.

Familieperikelen en geheimen

Hannes Meinkema kruipt in het hoofd van elk van de familieleden en beschrijft hoe ze over elkaar denken. Ze veroordelen elkaar en ergeren zich. Ze maken zich zorgen hoe ze overkomen op anderen. Josien heeft een groot geheim, dat ze moet opbiechten aan Jaap. Ze wonen al een tijdje samen op zijn studentenkamer. Dat willen ze niet vertellen aan Jaaps ouders, maar vader Jacques heeft het al lang door. De moeder probeert te wennen aan haar schoondochter, die zich toch heel netjes gedraagt.Het is de tijd waarin sommige mensen zich losmaken van heersende normen, terwijl die nog beklemmend aanwezig zijn in de hele samenleving. Rosa worstelt er ook mee. Ze gaat haar eigen gang en trekt zich niks aan van haar familie. En toch doet hun afkeuring pijn, concludeert ze tegen het eind van het boek. Vader Jacques is jarig en de hele familie is bij elkaar. Moeder slooft zich uit, samen met Arja en Josien. Voor Jacques had het niet gehoeven, die zogenaamde gezelligheid. Dan vertelt moeder het familiegeheim aan Josien, wat de sfeer helemaal doodslaat.

Thematiek en stijl

En dan is er koffie is spottend bedoeld. Spottend over de manier waarop er met koffie geprobeerd wordt om gezelligheid te scheppen.De roman bestaat uit 7 hoofdstukken, die elk de gebeurtenissen van één dag beslaan. De namen van de dagen zijn de hoofdstuktitels. Het tijdsverloop is chronologisch met een aantal flash-backs. Het verhaal begint op maandag en eindigt op de zondag.Dit boek leest gemakkelijk weg, doordat het perspectief zo vaak wisselt. De tegenstellingen zijn groot. Misschien zijn sommige karakters wat overdreven, maar tijdens het lezen zijn ze levensecht. De sfeer is zo goed gevangen in de diverse scènes: het sociale ongemak is met de personages mee te voelen.

Over de auteur

Hannes Meinkema is het pseudoniem voor Hannemieke Stamperius, geboren in 1943. Ze studeerde Nederlands en promoveerde in 1977 cum laude op een proefschrift over Verzen van Hendrik Marsman. Pas met haar roman En dan is er koffie (1976) krijgt ze succes. Dit boek wordt opgepakt als een cultboek, een boek dat volgens velen als geen ander de tijdgeest van de jaren zeventig uitademt.

Overzicht van personages

Personage Leeftijd Beschrijving
Rosa 26 Lerares Nederlands, onzeker, afwijkend van haar burgerlijke familie
Arja 20 Studente, halfzus van Rosa, lesbisch, hangt aan haar vader
Jaap 23 Student medicijnen, halfbroer van Rosa, conservatief en egoïstisch
Cora - Moeder van Rosa, Arja en Jaap, conservatief en probeert te behagen
Jacques 58 Stiefvader van Rosa, huisarts, egoïstisch
Josien - Vriendin van Jaap, onderdanig, woont samen met Jaap in het geheim

labels:

Zie ook: