Oké, laten we eerlijk zijn: wie vervangt er regelmatig een boterham door een broodje? Pistoletjes, puntjes, bollen… Luxe broodjes zijn al lang niet meer alleen bestemd voor de feestdagen. Niet alleen zijn luxe broodjes stiekem specialer, gezelliger én beter te verkopen aan kinderen die opeens iets tegen boterhammen hebben, ze zijn daarnaast feestelijk te beleggen en makkelijk mee te nemen. Je snijdt ze half open, beetje margarine, plak kaas erop, blaadje sla, paar plakjes komkommer, tomaat, nog wat alfalfa… wat je wil.
Maar omdat het zo’n feest is om van die luxe broodjes te eten, lijkt ‘t bijna alsof je zit te zondigen ten opzichte van een doodnormale boterham. Toch? Is het wel zo gezond en verstandig om een bruine boterham zomaar vervangen voor bijvoorbeeld een bruin bolletje?
De Vorm vs. de Ingrediënten
De vorm van het brood doet er op zich niet zo heel veel toe. Ja, er zit natuurlijk verschil tussen een wit puntje en een volkoren boterham, maar dat heeft vooral te maken met de ingrediënten. Het beste kun je kiezen voor een volkorenbolletje of -boterham. Dit wordt gebakken van volkorenmeel, waarin alle onderdelen van de hele graankorrel in de natuurlijke verhouding aanwezig zijn.
Vergeleken met een boterham, bevat een bolletje gemiddeld iets meer energie per 100 gram. Komt omdat er in een bolletje vaak iets meer vetstoffen zitten, maar dat verschil is minimaal. Het wordt alleen even opletten als je een bolletje eet alsof het een boterham is. Dus evenveel. Want een bolletje is namelijk vaak wel wat groter (zo’n 50 gram) dan een boterham (zo’n 35 gram).
De Kleur Misleidt
De bruine kleur zegt niet altijd iets over de gezondheid van het brood. Vezelrijke broodsoorten zoals volkorenbrood, roggebrood en bruinbrood zijn donkerder van kleur dan minder vezelrijke broodsoorten zoals witbrood. Maar soms wordt brood donkerder gemaakt met geroosterd moutmeel of gekarameliseerde suiker. Hierdoor kan brood dat is gebakken met witte bloem er donker uitzien, ook al ontbreken daarin de vezels en voedingstoffen die wel in volkorenbrood zitten. Dat brood donkerder is, betekent dus niet per se dat het ook gezonder is.
Hoe zit het precies?
Volkoren- en bruinbrood bevatten veel goede voedingsstoffen. Brood wordt gemaakt van graan, meestal tarwe. Bij het maken van witbrood wordt alleen de kern van de graankorrel gebruikt. Voor volkorenmeel wordt de hele graankorrel vermalen. Daarin zitten de meeste voedingstoffen zoals B-vitamines en mineralen zoals ijzer. Maar ook vezels die zorgen voor een goede darmwerking. Bovendien verlagen volkorenproducten de kans op hartziekten, diabetes type 2 en darmkanker.
Meergranenbrood moet uit minimaal 3 verschillende graansoorten bestaan. Bestaat een brood uit 2 graansoorten, dan moeten zij allebei in de naam staan. En de graansoort die het meest wordt gebruikt, moet ook het eerst worden genoemd. Bijvoorbeeld: tarwe-maïsbrood. Op het ingrediëntenlijstje kun je zien hoeveel er van elke graansoort in zit. Meergranenbrood kan van volkorenmeel zijn gemaakt, maar dat hoeft niet. Koop je brood bij de bakker en wil je weten of het van volkorenmeel gemaakt is, dan kun je dat het beste even vragen. In de supermarkt, waar het voorverpakt is, kun je het op het etiket lezen.
Voedingsstoffen in Brood
Witbrood bevat dezelfde soorten vitamines, mineralen en voedingsvezels als bruin- en volkorenbrood. Alleen bevatten bruin- en volkorenbrood méér van deze belangrijke voedingsstoffen. Dit komt doordat deze broodsoorten van respectievelijk meel en volkorenmeel zijn gemaakt. In deze meelsoorten is (bijna) de gehele graankorrel verwerkt. Het grootste deel van de vitamines, mineralen en voedingsvezels bevindt zich in de zemel (de buitenste laag van de korrel).
Hoewel het wel minder makkelijk gaat, kunnen mensen die alleen witbrood eten door gevarieerd te eten voldoende vitamines, mineralen en voedingsvezels binnenkrijgen. Wel zullen zij dan veel andere vezelrijke producten, zoals groente en fruit, volkoren pasta, zilvervliesrijst, noten, zaden, peulvruchten en losse (tarwe)zemelen (bijv. door de melk, yoghurt of pastasaus) moeten gebruiken.
Brood eten we bijna allemaal en iedere dag. Een lekker broodje met ei als ontbijt of een broodje kaas voor de lunch. Zeker in de Nederlandse eetcultuur is brood niet weg te denken. Ook denkt iedereen te weten dat donkerbruin brood het gezondst is, en witbrood het slechtst. Maar is dat wel zo?
De Graankorrel als Basis
Hoe gezond brood is, begint bij de graankorrel. Vaak is dit tarwe. Om volkorenmeel te maken wordt de hele graankorrel vermalen; zowel de kern als de vliesjes, zemelen en de kiem. Vooral in de buitenkant en in de kiem van de tarwekorrel zitten de gezonde voedingsstoffen. Daarom bevat volkorenmeel de meeste vitamines en mineralen. Bij bloem wordt de kern gescheiden van de buitenkant, waardoor volledig wit poeder overblijft met de minste voedingsstoffen.
Maar waar bestaan die stoffen dan precies uit? Diëtist en gezondheidswetenschapper Suzanne Vonk: “Het grootste verschil tussen wit- en volkorenbrood is het vezelgehalte. Een volkoren boterham heeft 2,4 gram vezels en een witte boterham maar 0,8 gram, dus dat verschilt best veel. Vezels zorgen voor een goede werking van je darmen en geven een verzadigd gevoel, aldus het Voedingscentrum.
Verder bevat volkorenmeel verschillende B-vitamines. Deze helpen in ons lichaam bij de stofwisseling en zorgen er voor dat jij je energiek voelt, is ook te lezen bij het Voedingscentrum. Ook is daar informatie te vinden over ijzer, eiwitten en jodium in volkorenbrood. IJzer draagt bij aan het transport van zuurstof door je lichaam; eiwitten bevatten aminozuren die onder andere erg belangrijk zijn voor de spieren; en jodium is een spoorelement dat van belang is bij de productie van schildklierhormonen. Deze hormonen zorgen voor een goede stofwisseling en ontwikkeling van het zenuwstelsel.
Donkerbruin: Niet Altijd Gezonder
Oké, dan heeft donkerbruin brood vast niet dezelfde voedingstoffen als wit brood. Toch? Nou, dat ligt anders. “Donkerbruin brood kan volkorenbrood zijn wat nog extra gekleurd is, maar het kan ook van bloem gemaakt zijn en dan heeft het dus wel dezelfde voedingsstoffen als wit brood”, vertelt Vonk. Om donkerbruin brood te maken wordt er gebrand mout toegevoegd. Moutmeel komt ook van een graan. Soms worden de korrels eerst geroosterd. Hierdoor heeft het een donkere kleur en lichtzoete smaak.
Voor volkorenbrood hoef je niet eens te kijken naar de ingrediëntenlijst. “Bij brood hoort het op de verpakking te staan”, zegt Vonk. “Je zou dus altijd moeten kunnen zien of een brood gemaakt is van volkorenmeel, meel of bloem. De kleur van het brood bepaalt niet hoe gezond het is. Het donkerder kleuren van het brood is vaak een trucje van bakkers en supermarkten om het aantrekkelijker te doen lijken. En gezonder. Maar volkorenbrood is wel degelijk gezonder vanwege de vitamines en vezels die er in grotere hoeveelheden in zitten dan in wit brood.
Broodje Gezond: Wat Zit Erin?
Een broodje gezond is al jaren de go-to-lunch van menig Nederlander. Het is lekker, makkelijk en je kan het op iedere hoek van de straat krijgen. Maar is het ook echt zo gezond als de naam doet vermoeden, of weten we inmiddels wel beter?
Er bestaat geen standaard universeel broodje gezond. Meestal bestaat de basis uit een stuk vers stokbrood, een pistolet of bolletje. En deze wordt dan rijkelijk belegd met ham, kaas, een gekookt eitje en allerlei rauwkost. Over het algemeen is zo’n broodje relatief gezond. Een gemiddeld broodje gezond bevat zo’n 400-600 kcal. Dat is op zich vrij normaal als je daarmee voldoende gegeten hebt. Wat telt is of het aantal calorieën is aangepast aan jouw persoonlijke behoefte.
Niet alleen calorieën, maar ook de verhouding van de drie macronutriënten (eiwitten, koolhydraten en vetten) in je maaltijden is belangrijk. Het brood zorgt natuurlijk voor koolhydraten. Eiwitten vind je in een plakje ham of een gekookt eitje. De precieze verhouding is natuurlijk verschillend per broodje, maar gemiddeld genomen is een broodje gezond wel vrij evenwichtig verdeeld. Al is het vaak een uitdaging om aan voldoende eiwitten te komen.
Of brood gezond is, daar kan je over discussiëren. Er zitten veel gezonde voedingsstoffen in, maar ook gluten. Een broodje gezond wordt in ieder geval gemaakt met vers brood, en valt niet onder de categorie van de bagels of donuts. Zowel brood, ham, kaas en eitjes bevatten tal van gezonde voedingsstoffen. En als je daar ook nog eens rauwkost bij doet, dan krijg je heel wat vitamines, mineralen en vezels binnen.
Een saus kan een maaltijd maken of kraken. Bij een broodje gezond wordt vaak mayonaise geserveerd. Deze is helaas meestal gemaakt met plantaardige oliën vol omega 6 vetzuren. Een broodje gezond is dus op zichzelf vrij gezond.
Conclusie: Kies Bewust
Bruin brood is voedzamer dan wit brood, toch? Dat zou je denken. Maar toch zegt de bruine kleur niet altijd iets over de gezondheid van het brood. Hier moet je op letten als je bruin brood koopt. De meeste donkere broden zijn gekleurd met gebrande mout of zelfs cacaopoeder. Dit doen fabrikanten om jou te laten geloven dat hun bruine brood gezond is. Dus bruin brood moet je meteen wantrouwen.
Volgens het Voedingscentrum is volkorenbrood de meest gezonde keuze omdat het de meeste vezels en andere gunstige voedingsstoffen bevat. Als op het etiket van bruin brood 'tarwebloem' staat in plaats van 'volkoren tarwemeel', is het brood veel minder voedzaam. Als het brood daarnaast ook heel donker van kleur is, weet je zeker dat je voor de gek gehouden wordt.
Samenvatting:
- Witbrood: Bevat enkel het binnenste van de graankorrel en is minder voedzaam.
- Bruinbrood: Vaak gekleurd witbrood; check het etiket.
- Meergranenbrood: Minstens drie graansoorten, maar kan nog steeds bloem bevatten.
- Volkorenbrood: Gemaakt van hele graankorrels, de gezondste keuze.
labels: #Brood
