Wat eten we vandaag? Tot zeventig jaar geleden was het antwoord simpel: aardappelen, groenten en vlees. Maar door culinaire invloeden vanuit het buitenland is dat trio inmiddels eerder uitzondering dan regel. Hoe is de Nederlandse keuken zo divers geworden? En eten we alle buitenlandse gerechten eigenlijk wel zoals ze oorspronkelijk bedoeld zijn?

De Opkomst van Chinees-Indische Restaurants

Het eerste Chinese eethuis ‘Cheung Kwok Low’ werd in 1920 in Rotterdam geopend in Katendrecht. Destijds werd het vooral bezocht door havenarbeiders uit China die in Nederland kwamen werken omdat Stoomvaart Maatschappij Nederland op zoek was naar goedkope arbeidskrachten. Ze gingen zelfgebakken pindakoekjes verkopen of openden Chinese restaurants. Vooral in Amsterdam en Rotterdam, waar de grote havens waren, nam het aantal Chinese restaurants toe.

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde het karakter van de Chinese restaurants. De vraag naar Indische gerechten zorgde ervoor dat de Chinese restaurants ook Indische gerechten op de kaart zetten. Op deze manier ontstond de vermenging van de Chinese en Indische keuken en was de Chinees-Indische eetcultuur in Nederland een feit. Porties werden vergroot en het eten werd minder pittig gemaakt. Geleidelijk aan namen velen deze nieuwe eetgewoontes over.

Ondernemers zagen de populariteit van de restaurants toenemen en openden steeds meer Chinees-Indische restaurants. Eerst vooral in grote steden, maar al gauw was er in bijna iedere stad of ieder dorp wel zo’n restaurant. Steeds vaker kwamen migranten uit de Zuid-Chinese provincies Zhejiang, Guangzhou en Fujian naar Nederland om in de horeca te werken.

Naast de kenmerkende gerechten, is het interieur van een Chinees-Indisch restaurant ook een verhaal op zich. Bij binnenkomst in een restaurant vallen je ongetwijfeld een aantal dingen op. Deze katten komen eigenlijk uit Japan, maar zijn ook erg bekend in China.

Hoewel het aantal Chinees-Indische restaurants over de jaren wel afneemt, is de waardering ervan er niet minder op geworden.

De Geschiedenis van Bekende Gerechten

Het populaire gerecht Babi Pangang (eigenlijk Panggang) heeft bijvoorbeeld een Indonesische naam, wat geroosterd varkensvlees betekent. Dit vleesgerecht werd in Indonesië waarschijnlijk geïntroduceerd door migranten uit China en eeuwen later meegenomen naar Nederland.

Een ander bijzonder populair gerecht uit de Chinees-Indische keuken is de loempia. In Indonesië werd dit woord overgenomen van migranten uit Zuid-China die de loempia’s Lun Pia noemden. De populaire loempia’s zijn dus ook via Indonesië uit China naar Nederland gereisd. In China zijn deze gefrituurde rollen niet alleen een smakelijke hap: de goudgele loempia’s worden namelijk geassocieerd met goudstaven en symboliseren het verkrijgen van rijkdom. Men eet ze onder andere tijdens Chinees Nieuwjaar (Lentefeest), vandaar ook de Engelse naam van loempia’s, namelijk ‘springrolls’. Deze kleinere staafjes zijn in Nederland uitgegroeid tot nog grotere goudstaven van grofweg twintig centimeter lang.

Koloniale Geschiedenis en Nieuwe Smaakmakers

De koloniale geschiedenis van Nederland speelt een belangrijke rol in de introductie van buitenlandse keukens in Nederland. De Hollandse pot kreeg door verschillende specerijen ineens een enorme upgrade. Rode kool werd gemaakt met kruidnagel en bij bloemkool ging steevast een blokje nootmuskaat.

Je ziet ook een omslagpunt na de Tweede Wereldoorlog, vertelt Verriet. Door technologische ontwikkelingen konden exotische vruchten zoals ananas langer ingeblikt worden waardoor het veel makkelijker werd ander voedsel in Nederland te eten. Ook huishoudelijke tijdschriften gingen hiermee aan de haal.

De Margriet kwam in de jaren '60 met de rubriek 'ongevaarlijk avontuur' waar buitenlandse recepten gedeeld werden. Op die manier werden buitenlandse gerechten toegankelijk en eigen gemaakt en ontstond er een bepaalde beeldvorming over buitenlands eten.

De Rol van Eten in Identiteit en Cultuur

Uit de gesprekken kwam naar voren dat eten voor hen voor herkenning staat. Het staat voor liefde, verbinding en communicatie. Eén van de eerste vragen die een ouder vaak stelt is: heb je al gegeten? Of, wat heb je gegeten? Op die manier tonen Aziatische ouders interesse. Ze zeggen niet voor niets dat liefde door de maag gaat. Die herkenning zie je ook terug in Zuid Koreaanse en Japanse films. Daar ligt de focus vaak op eten.

Zo vertelde Kartosen-Wong over het begrip food shaming. Een voorbeeld hiervan is een Aziatisch jongetje dat tijdens de lunch op school noedels meekrijgt terwijl zijn klasgenoten een boterham met hagelslag aan het verorberen zijn. Leer kinderen dat ander eten niet vies is en dat het juist leuk is om interesse te tonen in elkaars gerechten en eetculturen. Daar kunnen wij als volwassenen trouwens ook van leren.

Populaire Buitenlandse Gerechten in Nederland

Het avg’tje is definitief ingehaald, schrijft de Volkskrant in een groot onderzoek naar de eetgewoonten van Nederland. Wat staat er tegenwoordig het vaakst op tafel bij de Nederlander? Die vraag stelde de Volkskrant in een grootschalig onderzoek. Vijfduizend lezers hielden tussen 9 en 16 december (net voor de feestdagen) een eetdagboek bij.

Hier zijn de top 10 populairste gerechten volgens de Volkskrant:

  1. Pasta
  2. Aardappelen, vlees en groenten
  3. Rijstgerechten
  4. Soep
  5. Stamppot
  6. Curry
  7. Patat
  8. Pizza
  9. Noedels
  10. Broodmaaltijd

Volgens de Volkskrant is dit op sociologische schaal in zeer rap tempo gegaan. In 1990 - ‘pas’ 35 jaar geleden - moest Allerhande nog uitgebreid uitleggen wat curry was (‘kruidige stoofpotjes’), en nu verstoot het stoofgerecht langzaam de jachtschotel en chili con carne van de troon.

De Wereldkeuken aan Onze Voeten

Buitenlandse gerechten brengen niet alleen een nieuwe smaak met zich mee, maar ook een nieuwe manier van eten. Nederlanders staan in het algemeen open voor een culinaire ontdekkingstocht en buitenlandse ondernemers spelen daar slim op in.

Roti met kip, verse groenten en ei.Na de onafhankelijkheid van Suriname in 1975 trekken 40.000 Surinamers naar Nederland. Hun land gaat gebukt onder economische en politieke problemen en ze hebben tot vijf jaar na de onafhankelijkheid recht op een Nederlands paspoort.

In 1976 besluit de Amerikaanse toerist Tomas Estes dat hij zich langer in Amsterdam wil vestigen. Estes opent een Mexicaans restaurant en laat de Nederlanders kennismaken met de taco: een dichtgevouwen pannenkoek, die gevuld kan worden met verschillende soorten vlees, groenten en salsa.

Al in de jaren zestig beginnen Nederlandse voedselfabrikanten met het produceren van deze snack. Op vele marktpleinen in Nederland vind je namelijk Vietnamese loempiakramen.

Waar shoarma in Nederland vooral ’s nachts geliefd is als culinair ‘afzakkertje’, wordt het in dat deel van de wereld op ieder uur van de dag gegeten.

We moeten er als Nederlanders even aan wennen, maar begin deze eeuw is de opmars van rauwe vis in een rolletje rijst niet meer te stoppen.

De Culinaire Trends van Tegenwoordig

Ceviche is inmiddels wereldwijd bekend, maar de oorsprong vind je langs de gehele westkust van Zuid- en Midden-Amerika. De basis van het gerecht bestaat uit vis, gemarineerd in limoen of citroen.

Na bami en spaghetti is de stap naar ramen noodles voor ons goed te behappen. Het Japanse gerecht wordt geserveerd in een kom en bevat bouillon met vlees en groenten.

Quinoa: 'wondergraan'. Door de vele eiwitten en koolhydraten die het bevat wordt quinoa in Nederland gezien als superfood.

In iedere uithoek van de wereld heeft de Aziatische keuken veel invloed. Ook op Hawaii, waar de poké bowl vandaan komt.

Lange tijd is het aardappelen, groenten en vlees wat de pot schaft. Pas vanaf de jaren zestig zien we grote culinaire veranderingen opdoemen. De Oosterse keuken is in Nederland volledig ingeburgerd.

De Opkomst van Peruaans Eten

Peruaans eten wint snel aan populariteit in Nederland, en het is niet moeilijk te begrijpen waarom. De unieke combinatie van verse ingrediënten, rijke smaken en culinaire tradities spreekt veel mensen aan. De focus ligt op verse vis, mager vlees, granen en groenten, wat bijdraagt aan een uitgebalanceerd dieet.

Daarnaast dragen Peruaanse restaurants zoals Somos Peru bij aan de populariteit door een authentieke eetervaring te bieden. Onze chefs komen uit Peru en brengen hun kennis en passie voor de Peruaanse keuken naar Nederland. Dit zorgt ervoor dat elke hap je meeneemt op een culinaire reis naar Peru.

Een andere factor die bijdraagt aan de populariteit van Peruaans eten is de groeiende interesse in culinaire reizen en ontdekkingen. Mensen willen nieuwe smaken en culturen ervaren, en de Peruaanse keuken biedt een exotische en opwindende culinaire ervaring.

De Nederlandse Keuken: Nooit Puur Nederlands Geweest

Hoe is deze obsessie met ‘buitenlands’ eten ontstaan? Die vraag probeert het onderstaande stuk te beantwoorden. De Nederlandse keuken is natuurlijk nooit ‘puur’ Nederlands geweest. Invloeden van buitenaf - ingrediënten, kruiden, bereidingswijzen - waren er al voordat ‘Nederland’ überhaupt bestond. De Franse keuken is in restaurants dan onze voornaamste buitenlandse invloed.

Eind achttiende eeuw dringen deze specerijen door tot de burgerkeuken. Zo ontstaat wat sommigen nu als heel Nederlands zijn gaan zien, typische groenten-specerijen combinaties zoals rode kool met kruidnagel en bloemkool met nootmuskaat. Maar in de twintigste eeuw wordt zogenaamd ‘buitenlands’ eten een nationale hobby als nooit tevoren.

Bovendien worden tussen 1900 en 1940 acht Indische kookboeken uitgegeven, vaak expliciet ‘bewerkt voor Holland’. Al snel spitst het bedrijf zich toe op Indische waar, met hulp van het echtpaar Wim en Elisabeth Millenaar, dat net van Nederlands-Indië naar Nederland is verhuisd.

Italiaanse en Indische cuisine vormen in de periode tussen de wereldoorlogen de belangrijkste ‘nieuwe’ buitenlandse invloeden. Ondanks al deze recepten is ‘buitenlands’ eten, mede door de wat hogere prijzen, nog geen massaverschijnsel. Voor de Tweede Wereldoorlog is het vooral de (hogere) middenklasse die wil laten zien hoe gecultiveerd zij is door wat kennis van buitenlandse keukens ten toon te spreiden.

Naoorlogse Populariteit en Technologische Vooruitgang

Nederland herstelt razendsnel van de oorlog en ‘buitenlands’ eten wordt steeds populairder. Technologische innovaties maken transporttijden korter en internationale communicatie eenvoudiger. Ook voedseltechnologische vooruitgang speelt een rol: inblikken wordt efficiënter en goedkoper en vriesdrogen en invriezen komen daar als relatief nieuwe technieken bij.

Margriet vertelt lezers in 1970 enthousiast over ‘vruchten uit verre landen’ zoals broccoli, courgette, en ‘mangga’ (mango). Er komen eind jaren veertig veel militairen, en later Indische mensen (terug) uit Indonesië. Vooral Chinese immigranten starten in deze jaren massaal restaurants, waar een combinatie van Chinese, Indische en Nederlandse cuisine wordt opgediend. Zo gaat Amsterdam van twee Chinees-Indische restaurants in 1945 naar 44 in 1960 (!). Bij studenten zijn ze populair: grote porties voor weinig geld, en weer eens wat anders dan aardappelen.

De Rol van Vrouwentijdschriften

Vrouwentijdschriften, die in de jaren vijftig en zestig door honderdduizenden mannen en vrouwen van kaft tot kaft worden gelezen, geven een indruk van de wijze waarop nieuwe kooktrends in deze periode worden uitgezet. In de kookrubrieken van Libelle en Margriet neemt het aantal buitenlandse recepten tussen 1950 en 1970 gestaag toe: van 18% naar 38%.

De kookartikelen in de tijdschriften presenteren ‘buitenlands’ eten als spannend, maar veilig. Omdat sommige Nederlanders toch gehecht blijken aan aardappels, vlees en groente, moet het buitenlandse ook concreet herkenbaarder worden gemaakt. Chinees-Indische restaurants maken daarom hun rijst- en noedelgerechten met doperwtjes en plakjes ham. De bamibal en nasischijf komen ook voort uit deze culinaire ontmoeting.

De Nederlandse Huisvrouw en Experimenteren in de Keuken

In een enquête (1968) geeft zij aan dat ze het leuk vindt om te experimenteren in de keuken. En dat ze geïnteresseerd is in nieuwe producten. Maar liefst 69 procent van de geïnterviewden gebruikt dan al wel eens sambal bij het koken. Indonesisch koken blijkt geen kortstondige hype.

Authenticiteit en Ontspanning

In 2018 waren er maar liefst 118 Nederlandstalige kookboeken met het woord ‘authentiek’ in de titel, maar niet één daarvan werd gepubliceerd vóór de jaren tachtig. Vóór de jaren tachtig zijn Nederlanders nog ontspannen over culinaire authenticiteit. In de bladen bestaan in 1950 het ‘authentieke’ ideaal en de realiteit naast elkaar.

De lezer krijgt informatie over de ‘authentieke’ versie, maar aanpassingen zijn prima. In een bekend kookboek voor rijsttafels (1959) staat: “Vele Hollanders (…) worden afgeschrikt door de vele namen van onbekende ingrediënten. Maar de schrijfster helpt ons op duidelijke wijze de weg vinden in dit labyrint en - wat zeer belangrijk is - geeft ons de Nederlandse surrogaten op, die ons prettig bekend in de oren klinken.”

Supermarkten en de Verandering van Eetgewoonten

Als het gaat om het dagelijks eten van de gewone Nederlander, dan moet je toch bij de supermarkt zijn. Albert Heijn had een feilloos gevoel voor wat de mensen wilden. En hij had de tijd mee: ‘Mensen gingen reizen en al reizende kwamen ze tot de ontdekking dat men in Italië, Spanje etc. toch andere dingen at dan thuis.

In 1962 kwam Albert Heijn met een briljante zet, alweer naar Amerikaans voorbeeld: de Premie-van-de-Maand-Club. Klanten konden sparen voor producten, met als eerste en beroemdste premie: een goedkope koelkast.

De Horeca in Nederland

Het aantal horeca- en cateringbedrijven in Nederland is het afgelopen jaar met 0,9% gestegen tot 46.021. De doorbraak van de 46.000-grens wordt voornamelijk veroorzaakt door restaurantbedrijven met een buitenlandse keuken die een bovengemiddelde groei liet zien. De Nederlandse horeca krijgt hierdoor een steeds diverser karakter.

Ook in het afgelopen jaar nam het aantal buitenlandse keukens in restaurants weer fors toe (6,6%). Het aandeel van de buitenlandse keuken in het totaal is daarmee verder gestegen tot 53%. De consument heeft de keuze uit steeds meer buitenlandse restaurants, terwijl ook de diversiteit groeit. Opvallende groeiers zijn de Turkse, Surinaamse, Spaanse, Mexicaanse en Japanse keukens.

labels:

Zie ook: