Koffiedik: donkerbruine drab, weg ermee? Nee, niet doen! Koffiedik is namelijk de perfecte grondstof voor het kweken van heerlijke oesterzwammen. Dit komt door de universele en voedingsrijke schimmelbodem.

Waarom oesterzwammen kweken op koffiedik?

Oesterzwammen zijn smakelijke paddenstoelen die je makkelijk zelf kunt kweken. Ze hebben een milde smaak en vlezige textuur. Je kunt ze gebruiken in allerlei gerechten, zoals soepen, salades en pastagerechten. Oesterzwammen zijn ook een gezonde keuze omdat ze rijk zijn aan eiwitten, vezels en B-vitaminen. Ze bevatten weinig calorieën en vet, waardoor ze ideaal zijn voor een gezond dieet.

  • Verlaging van de transportkilometers door het produceren van lokaal voedsel.
  • Verhoging van het aanbod plantaardige voeding.
  • Oesterzwammen zijn een uitstekende vleesvervanger en bovendien veel effectiever in het gebruik van water dan vlees.
  • Voor 1 kilo rundvlees is 15.000 liter water nodig.

Wist je dat het produceren en consumeren van paddenstoelen veel milieuvriendelijker en duurzamer is dan vlees? Paddenstoelen zetten voedingsstoffen 25 keer efficiënter om dan vlees. Een extra reden om je eigen paddenstoelen te kweken!

Benodigdheden

Om zelf oesterzwammen te kweken op koffiedik, heb je de volgende benodigdheden nodig:

  • Een complete growkit van bijvoorbeeld RotterZwam (Rotterdam), WesterZwam (Drenthe/Giethoorn), Zwamburg (Maastricht), Haagsezwam (Den Haag), Zuiderzwam (Tilburg) of Fungi Factory (Utrecht).
  • Een emmer met deksel.
  • Oesterzwam broed.
  • Ademende tape.
  • Koffiedik (vers).

Met de Fungi Factory Growkit kan je eenvoudig en snel aan de slag, ook als je weinig koffie drinkt. De Fungi Factory Growkit bestaat uit een emmer met oesterzwammenbroed. Het enige dat je nog toe hoeft te voegen is het restant van je bakkie koffie. Je hebt maar kleine hoeveelheden koffiedik nodig, dus je hoeft niet de grootste koffiefanaat te zijn om oesterzwammen te kweken. Het enige dat je nog nodig hebt is een portie geduld!

Koffiedik

Gebruik filterkoffie, koffiedik uit de percolator, de espressomachine of senseopads. Je hoeft geen grote hoeveelheden te verzamelen; beetje bij beetje werkt prima. Koffiedik is een uitstekende voedingsbodem voor oesterzwammen. Het zit boordevol voedingsstoffen die de groei van paddenstoelen bevorderen. Koffiedik uit een snelfilterapparaat, Senseo pads, percolator, espressomachine; het maakt niet uit. Als je heel weinig koffie drinkt, kun je zakken koffiedik afhalen bij onder andere Starbucks of vraag het aan de automaatbeheerder op je werk.

Stappenplan voor het kweken van oesterzwammen op koffiedik

  1. Voorbereiding: Om goed te beginnen maak je de growkit schoon. Dat doe je met water dat heter is dan 70 graden. Het mag ook kokend zijn. Ook het bakje waarin je koffiedik verzamelt maak je goed schoon.
  2. Emmer voorbereiden: Als je geen kit hebt, maak dan eerst je emmer klaar. Maak deze goed schoon en ontsmet hem met kokend water. Boor met een schaar twee gaten van één à twee centimeter doorsnede aan de voorkant van de emmer en twee bovenop. Plak deze gaten vervolgens af met schilderstape. Deze tape laat wel zuurstof door, maar houdt ongewenste schimmels buiten. Uiteindelijk zal de zwam door een van de gaten naar buiten komen.
  3. Eerste laag: Nu vul je de growkit met een laagje koffiedik. Zoveel dat de bodem bedekt is. Meng dit met het broed. Zorg ervoor dat het koffiedik vochtig genoeg is. Het moet de kleur van pure chocolade hebben. Je mag wat water toevoegen als het te droog is. Als je met een kit of zakje broed begint, neem dan een hoeveelheid die ongeveer net zo groot is als de hoeveelheid broed. Wanneer ik een nieuwe emmer opstart met de restanten van een eerdere emmer, voeg ik minder koffie toe om te voorkomen dat het gehalte schimmels te laag wordt. Als het koffiedik nog vers is, meng het dan met een beetje water, totdat het goed vochtig is en een donkerbruine kleur heeft. Koffie uit een grote zak kun je voor de zekerheid nog even ontsmetten in de magnetron of door het te overgieten met kokend water.
  4. Broed toevoegen: Doe het broed of schimmels van een eerdere kweek in de emmer en meng het met een schone lepel met het vochtige koffiedik. Sluit de Growkit af met de deksel en de oesterzwammen doen het werk! Je kunt de Growkit gewoon op het aanrecht laten staan. De oesterzwammen eten zich door het koffiedik heen en vormen na een paar dagen al witte mycelium draden door het koffiedik.
  5. Wachten en bijvullen: Na ongeveer 5 dagen zal je zien dat al het koffiedik op de bodem wit is geworden. Dat is het moment om meer koffie toe te gaan voegen. Bewaar je koffiedik niet te lang. Je wilt het namelijk zo vers mogelijk gebruiken omdat er dan geen verkeerde schimmels op kunnen groeien. Dagvers is het beste. Als je toch je koffiedik wilt bewaren voor dat je het in de growkit doet kan je het in de koelkast in een afgesloten bakje bewaren. Bewaar je koffiedik niet meer dan drie dagen. Binnen enkele dagen zul je zien dat er schimmeldraden beginnen te vormen in je emmer. Als je weinig koffie drinkt, kun je de emmer continu bijvullen met verse koffiedik, maar let er wel op dat de schimmel het bij kan houden. Als je grote hoeveelheden koffie drinkt of zoals ik een grote zak meeneemt van kantoor, kun je ook wachten totdat de schimmel een duidelijke witte, pluizige laag vormt bovenop de koffie. Dit duurt meestal ongeveer een week.
  6. Laagjes toevoegen: De schimmel verspreid zich langzaam door je koffiedik. Omdat je schimmel lucht nodig heeft om te ademen kun je niet teveel koffiedik tegelijk toevoegen, maar elke keer een laagje van ca. één centimeter. De schimmel verspreid zich door het nieuwe laagje koffiedik. Wanneer dat wit is voeg je weer een nieuwe laag toe. Voeg vervolgens steeds een laagje vochtige koffiedik toe van niet meer dan een paar centimeter. Voeg de volgende laag per weer toe als de bovenste laag grotendeels wit geworden is.
  7. Filter toevoegen: Wist je dat je koffiefilters ook prima toe kan voegen? Doordat er kokend water doorheen is gegaan en het gemaakt is van houtvezel (papier), kan de oesterzwamschimmel er prima op groeien. Je kan het filter voordat het in de growkit gaat kapot knippen of scheuren (met een schone schaar / vingers) zodat de schimmel zich makkelijker kan verspreiden.
  8. Volle emmer: Als het goed is, is je growkit nu helemaal vol tot het deksel. Vanaf dat moment hoef je je growkit niet meer open te maken.
  9. Wachten op de zwammen: Het kan een behoorlijke tijd duren tot je growkit zwammen gaat geven. Zorg hiervoor dat je growkit niet te warm staat, dan denkt de oesterzwam dat het nog zomer is. De oesterzwam maakt zwammen op de plek waar het licht is. Bij de growkit is dat dus op de plekken van de gaten. Het tape wat erop zit is luchtdoorlatend en plakt niet heel erg. De oesterzwam kan die dus goed opzij duwen. Links zie je mini zwammetjes achter het tape. Een paar dagen later is het tape eraf geduwd en de zwammen erlangs.
  10. Oogsten: Je oesterzwammen zijn klaar om te oogsten als de hoed plat is. Op de foto links zijn de hoeden van de oesterzwammen nog mooi krom. Dan kan je ze nog een nachtje laten zitten. Je oesterzwammen oogst je door ze dicht bij de emmer vast te pakken en te draaien. Dan draai je ze met de voet van het substraat. Er komt meestal ook een heel klein beetje substraat mee op de voet, dus dat snijd je daarna met een scherp mesje eraf. En dan zijn je zwammen geoogst en klaar voor de pan.
  11. Tweede oogst: De oesterzwammen groeien na het oogsten weer gewoon terug, dus er is geen nieuw oesterzwammenbroed meer nodig. Na de eerste oogst kun je je emmer gewoon laten staan. Zonder er verder iets aan te doen, heb je namelijk nog kans op een tweede of misschien zelfs wel derde of vierde oogst. Laatst kreeg ik na zes weken onverwacht nog een zwam en soms komt er helemaal niets meer. Het is me een raadsel wanneer er nog wel of juist niet meer een zwam uit komt.

Tips en aandachtspunten

  • Groene stipjes: Als je pech hebt zie je ineens een paar groene stipjes tussen je mooie witte oesterzwamschimmel. Dit kan komen doordat je niet zo hygiënisch werkt, je koffiedik te oud is of je koffiedik niet vochtig genoeg. Als je groene stipjes ziet schep je die er voorzichtig uit met een lepel die je eerst in kokend water hebt gedoopt. Zo weet je zeker dat je geen nieuwe viezigheid toevoegt aan je koffiedik. Is je koffiedik niet de kleur van pure chocolade? Wordt je emmertje helemaal groen? Dan heb je helaas pech en moet je opnieuw beginnen.
  • Uitgedroogde zwammen: Uitgedroogde zwammen gebeurt regelmatig, vooral omdat het in onze huizen in de winter vrij droog zijn. Het fijne is dat je deze nog prima kan gebruiken. Laten wellen in water en daarna bakken, of door de risotto zijn ze heerlijk. Gedroogde oesterzwammen zijn zelfs een delicatesse te verkrijgen in de meeste supermarkten.
  • Op vakantie: Moet je op vakantie? Dan kan je voor die ene keer een laag van drie centimeter toevoegen en de growkit in de koelkast zetten.
  • Trichoderma: Trichoderma zal je misschien beter kennen als groene schimmel. Het kan voorkomen dat je deze schimmel tegenkomt tijdens het oesterzwammen kweken. Dit is de aartsvijand van je oesterzwam, dus deze wil je buiten houden! Dit doe je door vers koffiedik te gebruiken en de emmer zo veel mogelijk dicht te laten. Mocht je hem toch tegenkomen in je Growkit, dan kan je een handje helpen door dit eruit te scheppen met een schoon lepeltje. Bij kleine hoeveelheden Trichoderma wint de oesterzwam het wel. De zwam groeit er dan overheen. Maar bij veel groene plekken kan de oogst mislukken.
  • Vochtige omgeving: Plaats je emmer in een vochtige ruimte, zoals de badkamer.
  • Nachtje koelkast: Je kan hem eventueel een dag in de koelkast zetten om hem te ‘laten schrikken’.

Wat te doen met de geoogste oesterzwammen?

Oesterzwammen zijn heerlijke paddenstoelen. Ze zijn lekker stevig, bevatten veel plantaardige eiwitten en hebben een mooie volle smaak. Ze passen perfect in pasta en risotto, maar zijn ook heerlijk als basis voor soep of gewoon gebakken met wat olie, peper en zout. De allereerste half uitgedroogde zwammetjes bakte mijn vriend met alleen wat olie en knoflook. Dat was een gekke sensatie, want de buitenkant was heel crunchy, terwijl de binnenkant nog sappig was. De tweede kleine en derde iets grotere oogst waren ook al redelijk uitgedroogd tegen de tijd dat we ze gingen eten, dus die heb ik een klein half uurtje geweekt alsof het luxe gedroogde zwammen waren. De structuur bleef stevig en de smaak krachtig. Door de vlezige structuur en de voedingswaarde van de paddenstoel kan je deze perfect gebruiken als vervanger voor kip of shoarma.

Alternatieve voedingsbodems

Een goed alternatief voor koffiedik is stro of hennepvezels die je kunt vinden in dierenspeciaalzaken. Je kunt er ook voor kiezen om een mix te maken van zowel stro als koffiedik. Je doet er goed aan om de voedingsbodem altijd te pasteuriseren, net zoals dat gebeurt met koffiedik wanneer je koffie zet. Dit kun je eenvoudig doen door ze in een pan met deksel te koken voor ongeveer 10 tot 15 minuten.

Waar een growkit kopen?

Ben je enthousiast geworden om zelf oesterzwammen te kweken? Bestel dan nu jouw eigen Fungi Factory Growkit op Paddenstoelen.nl. Voor slechts €15,00 kun je direct aan de slag.

Overzicht van andere handleidingen voor het kweken van paddenstoelen:

labels:

Zie ook: