Het is crisis in de cacaowereld. Klimaatverandering, extreem weer, vervuilende goudwinning en beter renderende palmolieplantagies bedreigen de cacaoplantages. In combinatie met een wereldwijde stijging in vraag, leidden die trends in 2024 tot een historisch tekort aan cacaobonen. De markt kwam 500.000 ton tekort.

De prijzen explodeerden: in 2024 steeg de winkelprijs van chocoladeproducten met gemiddeld 9%. In januari 2025 zelfs met 14%. De groothandelsprijs van cacao - gefermenteerde, geroosterde en gemalen cacaobonen - knalde echter met 300% de lucht in, meldt de BBC.

Marktkenners zeggen al dat chocolade een luxeproduct wordt dat 'de gewone consument' zich niet maar dagelijks of wekelijks kan permitteren. Dat blijkt een bron van inspiratie voor vernieuwers van het genotmiddel. Dat kan zowel op basis van natuurlijke als industrieel gemaakte grondstoffen. Zijn ze net zo lekker als het origineel en wat zijn de gevolgen voor de miljoenen cacaoboeren wereldwijd?

Alternatieven voor chocolade

Tal van biotechbedrijven zagen een gouden kans. Met moderne technologieën is het niet meer zó moeilijk om chocola te maken. Dat kan zowel op basis van natuurlijke als industrieel gemaakte grondstoffen.

Bij de plantaardige alternatieven kun je denken aan zonnebloempitten, carobpeulen (peulen van de johannesbroodboom) of zelfs tuinbonen. "Wij verwerken zonnebloempitten op dezelfde manier als cacaobonen," zegt Sara Marquart van het Duitse Planet A Foods. Grondstof zat, zegt ze. "Er zijn miljoenen en miljoenen tonnen van op de markt." Het biotechbedrijf maakt een cacaopoederalternatief, ChoViva, dat volgens de BBC-verslaggever "een consument niet op stang zal jagen". Het smaakt naar chocola en voelt ook zo aan in je mond.

Het Britse Nukoko laat zien dat ook tuinbonen een goed alternatief voor cacao kunnen worden. Het bedrijf zegt 24 van de 25 smaakcomponenten van cacao te kunnen imiteren. Groot-Brittannië oogst jaarlijks rond de één miljoen ton tuinbonen. Lekker als stukje namaakreep? Nou, nog niet helemaal. Ook Nukoko moet toegeven dat zijn chocoladevervanger het best tot zijn recht komt als ingrediënt in andere toepassingen zoals koekjes.

Kweekcacao: Chocolade uit het lab

Het zijn vooral de biotechbedrijven die zich in de handen wrijven bij de stijgende cacaoprijzen. Want daardoor komt hún chocoladevervanger, kweekcacao, ineens een stuk dichterbij. New Scientist sprak met bedrijven als California Cultured en Kokomodo, die werken aan chocolade op basis van in het laboratorium gekweekte cacaocellen.

Het proces is hetzelfde als voor kweekvlees: uit geselecteerde cacaovariëteiten worden cellen gehaald die normaal cacaozaden zouden vormen. Deze worden in een voedingsrijke vloeistof geplaatst, waarin ze zich vermenigvuldigen. Na ongeveer een week ontstaat een bruine massa die gefermenteerd, geroosterd en vermalen wordt tot chocolade-achtig materiaal. De daaruit resulterende smaak en textuur zijn niet van 'echt' te onderscheiden.

Volgens onderzoekers bevat deze kweekcacao vergelijkbare - en soms zelfs hogere - concentraties aan aroma’s en polyfenolen dan traditionele cacao. Dat biedt niet alleen potentieel voor een betere smaak, maar ook voor extra gezondheidsvoordelen. Bovendien komen er geen pesticiden of vervuilende stoffen als zware metalen aan te pas, en heeft de kweekcacao ook al geen last van seizoenen of weersextremen.

Kweekvlees is nog altijd moeilijk op te schalen vanwege de hoge kosten van het groeimedium en de risico's dat er iets misgaat en de cellen afsterven. Dat probleem speelt bij plantencellen veel minder. Ze zijn veel stabieler en stukken goedkoper te kweken. California Cultured weet de kosten van het groeimedium nu al terug te brengen tot minder dan $1 per liter en mikt op slechts 2 dollarcent. De best betaalbare scenario's voor kweekvlees liggen een factor 10 hoger.

De impact op cacaoboeren

De opmars van de chocoladevervangers kent een blinde vlek. Wereldwijd zijn meer dan 5 miljoen kleine boeren, vooral in West-Afrika, afhankelijk van de cacaoteelt. Voor hen dreigt verlies van inkomen als lab- en bonenvrije chocolade marktaandeel wint. Hoe gek het ook klinkt: dan zal de teelt verdwijnen en zo zeldzaam worden dat alleen echt rijke mensen nog chocolade kunnen kopen.

labels: #Ei

Zie ook: