Al ver voor december liggen de schappen van de supermarkt er weer vol mee: chocoladeletters. Ondanks dat we er met zijn allen zo’n 14 miljoen per jaar verslinden, is de geschiedenis van de letter voor de meeste Nederlanders onbekend. Hoe is de traditie van de chocoladeletter ontstaan en waarom eten we ze vandaag de dag nog steeds zodra de goedheiligman in ons land is? Viert u Sinterklaas? Dan is de kans groot dat u sowieso een chocoladeletter krijgt. Waar komt deze traditie eigenlijk vandaan?

Mensen uit andere landen vinden het geven van een chocoladeletter wellicht een vreemde traditie, maar in Nederland weten we niet beter. Sinterklaas is al heel lang een traditie in Nederland. De bisschop, die zich op zijn oude dag jaarlijks op een stoomboot van Spanje naar Nederland begeeft, is niet meer weg te denken uit onze cultuur.

De Oorsprong van de Chocoladeletter

De oeroude traditie van de chocoladeletter begon in de middeleeuwen. Kinderen in kloosterscholen leerden namelijk met brooddeeg letters te maken, die ze mochten oppeuzelen zodra het ze was gelukt om een goede letter te kneden. De roots van deze smakelijke traditie kunnen worden getraceerd naar letters vervaardigd uit brooddeeg, een eenvoudig goedje dat kinderen als beloning ontvingen voor hun toewijding aan leesvaardigheid in de schoolbanken. Zelfs Sinterklaas deelde ooit deze brooddeegletters uit als blijk van waardering.

Volgens het Sinterklaaslexicon ‘Sint Nicolaas van A tot Z’ van meneer Frits Booy grijpt de traditie van eetbare letters terug op het gebruik op Middeleeuwse kloosterscholen waar leerlingen leerden schrijven met behulp van losse letters van brooddeeg, die ze vervolgens als beloning mochten op eten. Er zijn verschillende theorieën over de oorsprong van de letters en in een ervan hebben de letters inderdaad een educatieve functie.

Echter zou een andere verklaring kunnen worden gevonden in de gewoonte uit de 19e eeuw om sinterklaasgeschenken met een laken te bedekken met daarop de beginletter van het kind, ook gemaakt van brooddeeg. In zijn boek Sint Nicolaas van A tot Z beschrijft hij dat sinterklaascadeaus aan het eind van de 19e eeuw vaak worden verstopt onder een laken, waarna er een letter van brooddeeg op de cadeautjes wordt gelegd.

Letters van brooddeeg, koek of banket kwamen eerder voor dan chocoladeletters, ze zijn al te zien op stillevens uit de 16e en 17e eeuw. Vermoedelijk zijn deze letters ook te zien op het schilderij Stilleven met lettergebak van Peter Binoit uit 1615 dat in het Groninger Museum hangt.

De Evolutie naar Chocolade

Wat brooddeeg te maken heeft met chocoladeletters wordt duidelijk rond 1890. Echter, het tij keerde met de uitvinding van de cacaospuit, waarmee de ambachtslieden letters konden vormen uit het heerlijke goedje genaamd chocolade. Dit markeerde een keerpunt in de evolutie van de chocoladeletter - van brood naar chocolade.

In die periode daalden de cacaoprijzen door toenemende import zo sterk, dat de letters van brooddeeg werden vervangen door chocolade. Rond die tijd daalden de suiker- en cacaoprijzen waardoor chocolade niet langer een luxeproduct was en iedereen kon gaan genieten van chocoladeletters. Wanneer de broodletter precies wordt ingeruild voor eentje van chocolade is niet te achterhalen, maar in het gedicht De Sint-Nikolaasavond (1849) van de Amsterdamse dichter P.A. de Génestet wordt al gesproken over chocoladeletters.

Het snoepgoed werd zelfs zo populair, dat complete namen in chocoladeletters werden weggegeven. Het was in die tijd blijkbaar zelfs een gewoonte om de hele naam van het kind in chocoladeletters te geven! Het scheelde natuurlijk enorm dat de (korte) namen Wim, Jan, Henk etc. erg populair waren. ;) Vermoedelijk maakt de chocoladeletter dus al heel lang deel uit van de sint-traditie, maar zo’n letter is lange tijd lang niet voor iedereen betaalbaar.

De Chocoladeletter tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd chocolade schaars, waardoor gezinnen in Nederland tijdelijk afscheid moesten nemen van het populaire snoepgoed. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben we door de schaarste van chocolade even tijdelijk afscheid moeten nemen van de chocoladeletter.

Verkade maakte nog wel letters, maar moest hiervoor tijdelijk taaitaai gebruiken. In de donkere dagen van 1944 en 1945, te midden van de bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, beleefden de mensen een bijzondere en uitdagende tijd rond het traditionele Sinterklaasfeest. Waarschijnlijk is het fenomeen chocoladeletter ten tijden van de Tweede Wereldoorlog helemaal ingeburgerd.

De Moderne Chocoladeletter

Na de oorlog nam de welvaart snel weer toe, waardoor ook het Sinterklaasfeest veranderde. Na de tweede Wereldoorlog neemt de welvaart toe en is chocolade weer verkrijgbaar. Werd het Sinterklaasfeest voorheen niet al te uitgebreid gevierd, nu was de Nederlanders niets meer te gek. Sindsdien is de chocoladeletter altijd van de partij rond Sinterklaas.

Er werden schoentjes gezet en het oer-Hollandse sinterklaasfeest werd nu ook gecombineerd met het belonen van kinderen in de vorm van snoepgoed. Chocoladeletters zijn inmiddels niet meer weg te denken als Sinterklaas geschenk van chocolade en vandaag de dag verschijnen de eerste letters alweer in de winkel als de zomer nog niet eens afscheid heeft genomen...

Een interessante statistiek onthult dat ongeveer zeventig procent van alle geproduceerde chocoladeletters van het melkchocoladetype zijn. Wat het lettertype betreft, wordt vaak het elegante "Egyptienne" lettertype (een zogenaamde slab serif) toegepast. Een intrigerend feitje dat vaak over het hoofd wordt gezien, is dat alle letters van het alfabet in werkelijkheid hetzelfde gewicht hebben. Hoewel sommige letters groter lijken, zoals de 'Y', wordt er subtiel gespeeld met de dikte zodat ze gelijk wegen aan andere letters zoals de alomgeliefde 'M'.

Het verschilt overigens per jaar welke letters goed worden verkocht. De M (van mama), de P (van papa), de S (van Sinterklaas) en de J doen het vrijwel altijd het best, terwijl letters als de X, Y en de Q soms niet eens worden gemaakt. Ribbels sieren vaak de oppervlakken van deze heerlijke letters. Deze ribbels zijn geen willekeurige decoraties; ze vergemakkelijken de soepele loslating van de chocoladeletters uit hun vormen.

Een belangrijk aspect van het genot van chocoladeletters is hun juiste bewaring. Idealiter bewaar je deze lekkernijen in een droge ruimte bij een constante temperatuur van ongeveer 18 graden Celsius. Als je je afvraagt hoelang je kunt genieten van deze smakelijke letters, dan is het geruststellend om te weten dat correct bewaarde chocoladeletters zonder vulling tot wel een jaar houdbaar kunnen blijven.

Het Sinterklaasfeest staat natuurlijk volledig in het teken van het uitdelen van cadeaus, chocolade en ander snoepgoed. Beloon daarom ook jouw personeel, zakenrelaties of trouwe leveranciers met deze oer-Hollandse traditie en bestel onze chocoladeletters die u volledig kunt personaliseren met uw logo.

Doorheen de eeuwen heeft de charme van chocoladeletters vele harten veroverd en talloze vragen opgeroepen. Deze zoete lekkernij is een waar genot, maar de herkomst ervan voert terug naar verrassende oorsprongen die wellicht minder bekend zijn. Alhoewel de letters niet allemaal hetzelfde oppervlakte hebben, hebben ze meestal wel hetzelfde gewicht. De chocoladeletters zijn meestal aan de achterzijde voorzien van een kleine groefjes.

labels:

Zie ook: