De zeeën en oceanen bevatten zout water. Heel simpel eigenlijk omdat het zout in heel kleine beetjes wordt meegenomen vanuit het zoete water dat in zee uitstroomt. En omdat zout niet verdampt, blijft alles in zee achter. Normaal zeewater, met een zoutgehalte van 33,34 g/kg, bestaat hoofdzakelijk uit de volgende elementen: 18,98 g/kg chloor, 10,561 g/kg natrium, 1,272 g/kg magnesium, 884 mg/kg zwavel, 400 mg/kg kalk en 380 mg/kg kalium.

Zout water is een oplossing van zouten in water. Meestal wordt hieronder een fysiologische zoutoplossing van 0,9% onder verstaan, maar in de Angelsaksische wereld wordt er een zoutgehalte van meer dan 1,8% mee bedoeld. Water met een zoutgehalte van minder dan 0,1% wordt zoetwater genoemd. Op de Aarde heeft het zeewater van de oceanen het hoogste zoutgehalte en tegelijkertijd ook de grootste wateromvang.

Zoutgehalte in Verschillende Wateren

Het gemiddelde zoutgehalte van de zeeën ligt rond 3,5%. In de Botnische Golf daalt het zoutgehalte naar het noorden toe tot slechts 0,2%. De saliniteit van het Techirghiolmeer (Roemenië) is 8%. Het water van de Dode Zee bevat 33% zout. In het Assalmeer (Djibouti) en in Garabogazköl (Turkmenistan) zit gemiddeld 35% zout. De hoogste zoutconcentratie (40%) bevindt zich echter in het water van het Don Juanmeer in Antarctica.

Een verzadigde zoutoplossing heeft een bevriezingspunt van -21°C, een kookpunt van 109°C en bevat 356 g NaCl per liter bij een temperatuur van 0°C (359 g/l bij 25°C). Zout water heeft een lagere soortelijke warmtecapaciteit dan zoetwater, maar een elektrische geleidbaarheid die enkele ordes van grootte hoger ligt dan die van zoetwater.

Verzilting: Een Toenemend Probleem

We spreken van verzilting als het chloridegehalte (het zoutgehalte) van zoetwater toeneemt. Dit kan verschillende oorzaken hebben, maar in Nederland komt het vooral voor in tijden van droogte, legt Pieter Beeldman van Rijkswaterstaat uit. “Normaal gesproken houdt zoet rivierwater het zoute zeewater bij de monding tegen. Bij een lage afvoer van de rivier wordt de tegendruk minder en trekt het zwaardere zoute water als een zouttong over de bodem landinwaarts.

De laatste jaren is er langs de Nederlandse kust en rond het IJsselmeer sprake van toenemende verzilting. In de extreem droge zomers van de afgelopen jaren was het chloridegehalte van oppervlakte- en grondwater langs de kust hoger dan normaal. Droogte wordt steeds minder een uitzondering. De recente droge zomers in 2019, 2020 en 2022 laten zien dat het chloridegehalte structureel oploopt. Onderzoek leert dat wanneer een aantal jaar achter elkaar de tegendruk van zoetwater laag is, het zoute water steeds verder en vaker landinwaarts stroomt waardoor het gemiddelde chloridegehalte stijgt.

Gevolgen van Verzilting

Wanneer het zoutgehalte in zoetwater toeneemt, ontstaan er bedreigingen voor de drinkwaterproductie. Zout zeewater trekt via de Nieuwe Waterweg of de bodem landinwaarts, richting gebieden waar in Zuid-Holland Evides Waterbedrijf, Dunea en Oasen en in Noord-Holland PWN en Waternet een deel van hun innamelocaties voor drinkwaterproductie hebben staan.

Volgens KWR zal in alle toekomstscenario’s de verzilting toenemen, met name in west- en noord-Nederland. Zoetwater in ons land heeft een chloridegehalte tussen de 50 en 130 milligram per liter. Ter vergelijking: zeewater bevat gemiddeld 18.000 milligram chloride per liter.

Maatregelen tegen Verzilting

Sommige drinkwaterbedrijven zetten inmiddels omgekeerde osmose (RO) in om zout te verwijderen. Het is niet alleen klimaatverandering die zout in de zoetwaterwonden strooit. Ook menselijke ingrepen hebben invloed op verzilting. Een daarvan is het Kierbesluit.

Rijkswaterstaat zorgt er met de bediening van de Haringvlietsluizen voor dat het zout niet voorbij de denkbeeldige lijn en het bij innamepunt komt. Ook Oasen neemt momenteel maatregelen tegen verzilting. In 2017 leende het Zuid-Hollandse drinkwaterbedrijf nog 70 miljoen euro bij de Europese Investeringsbank voor ontziltingstechnieken en corrosiebestendige leidingen.

Met toenemende verzilting in het achterhoofd past het drinkwaterbedrijf zuiveringstechnieken aan. Inmiddels worden RO-installaties op meerdere locaties ingezet. Daarnaast wordt er ook bekeken welke preventieve maatregelen helpen tegen verzilting. Bij lage afvoer beperkt de stuw bij Hagestein - nabij Vianen - de doorstroom van Rijnwater naar de Lek, waar de innamepunten zijn. Het zeewater komt dan makkelijk landinwaarts. Binnen het Deltaprogramma Zoetwater (DPZW) worden momenteel strategieën ontwikkeld voor de periode 2028-2033.

Drinkwatervoorziening in de Toekomst

Voor een drinkwatertekort hoeven de inwoners van kustgebieden niet te vrezen. De drinkwatervoorziening krijgt bij schaarste voorrang boven andere watergebruikers zoals industrie en landbouw. De drinkwatersector maakt momenteel slechts gebruik van 15,5 m³ per seconde uit de rivieren, tegenover een gemiddelde afvoer van 2.200 m³/s (Rijn) en 230 m³/s (Maas).

Beeldman voegt toe: “De grote innamepunten van drinkwaterbedrijven liggen zo ver mogelijk uit de kust en merken weinig van verzilting. Met de maatregelen die we nu nemen, kunnen we decennia vooruit.

labels:

Zie ook: