Wisselteelt, combinatieteelt en polycultuur zijn termen die vaak voorkomen bij het moestuinieren. Maar wat betekenen ze precies, waarom zijn ze belangrijk en hoe pas je ze toe, zeker als je net begint met een moestuin?
Combinatieteelt is het combineren en naast elkaar planten van (moestuin)planten die een goede invloed op elkaar hebben, en het vermijden van combinaties die een slechte invloed op elkaar hebben. Het is dus de kunst om zoveel mogelijk goede combinaties te maken en zoveel mogelijk slechte combinaties te vermijden.
Laten we eens kijken naar de basisprincipes van het wisselteeltsysteem, een methode die al lang wordt toegepast. Dit systeem is ontstaan als antwoord op de monocultuur, waarbij slechts één gewas op dezelfde plek wordt verbouwd. Men ontdekte al snel dat dit niet duurzaam was voor de bodem en bedacht het wisselteeltsysteem.
De Basis van Wisselteelt
De gewasgroepen zijn verdeeld in 6 verschillende gewasfamilies. Deze zijn in families te verdelen, omdat ze dezelfde eisen stellen om te groeien. Doordat ze hetzelfde nodig hebben en hetzelfde doen met de grond waarop ze groeien, kunnen we ze dus bijna als gelijke gewassen behandelen. Als je ieder jaar deze groepen op de juiste manier verschuift in de moestuin, hoef je maar één keer een moestuinplan uit te werken. Het jaar erna neem je het plan weer over, maar dan schuif je de groepen een vakje door. Door met verschillende vakken/zones in de moestuin te werken, kun je makkelijk het overzicht behouden gedurende de komende jaren.
Combinatieteelt in de Praktijk
Combinatieteelt pas ik toe in de moestuin. De geuren van de combinaties kunnen planten versterken om plagen op een afstand te houden. Maar er zijn ook planten die insecten aantrekken, zoals luizen bijvoorbeeld, waardoor ze die plant opeten en juist niet de andere. Dit heten ook wel vangplanten.
Ook kun je de combinatie gebruiken omdat sommige gewassen veel schaduw geven aan de bodem, denk aan doperwtjes en prinsessenbonen (sperziebonen). Zaai deze plekken dan in met pluksla, spinazie of rucola. Deze gedijen goed op een plekje met meer schaduw, ongeacht of ze nu meedraaien in het wisselteeltsysteem of niet. Ook is het slim om gewassen naast elkaar te zaaien/uit te planten die een ander groeitempo hebben. Een goed voorbeeld is radijs en boerenkool. De boerenkool plant kan giga worden en neemt dus ook veel ruimte in in de moestuin, maar door dit zover is heb je nog een heel stukje wat leeg staat. Hier zaai ik meestal wat radijs of spinazie tussen.
De planten waar ik niet zomaar mee ‘rondstrooi’/’uitplant’ zijn de koolgewassen en aardappelen. Met deze 2 ben ik gewoon wat voorzichtiger, ook omdat deze gewassen meer ziektes in de grond maar ook boven de grond kunnen verspreiden.
Voorbeelden van Combinatieteelt
- Peulgroenten maken veel stikstof aan in de grond waar ze groeien. Spinazie en sla houden hiervan, omdat stikstof de groei van bladgroei stimuleert.
- Tomaten zijn erg gevoelig voor aaltjes aan de wortels. De aaltjes eten de wortels op waardoor de plant doodgaat.
- Wortels zijn erg gevoelig voor de wortelvlieg, maar die houdt niet van de geur van uien.
- Over tomaten en wortels gesproken. Plant en zaai deze niet naast elkaar in de moestuin.
- Oost-Indische kers is een vangplant die luizen aantrekt.
- Aardbeien zijn een favoriete snack van slakken en muizen.
- Een andere combinatie die vooral ruimtebesparend is en ook wel ‘de drie gezusters’ wordt genoemd, is pompoen, mais en sperzieboontjes.
- Tomaten en komkommers vallen beide in de vruchtgroenten-familie maar kun je beter wat verder van elkaar vandaan zetten.
Polycultuur: Een Stap Verder
Polycultuur is de techniek waarbij meerdere gewassen bij en door elkaar op hetzelfde stuk land of tuin worden geteeld. Het is niet zomaar alles bij elkaar planten, want er zit ook een lijn en structuur in. Door vaak op de juiste manier te combineren helpen deze planten elkaar weer, als vangplanten. Je laat de tuin dus wel vol met insecten en beestjes want je verjaagd ze niet.
Goede en Slechte Buren
Het gezegde ‘beter een goede buur dan een verre vriend’ gaat niet alleen bij mensen op, maar eveneens in de moestuin. Sommige gewassen hebben een positieve invloed op elkaar en versterken elkaar wanneer ze naast elkaar staan, terwijl andere gewassen beter zo ver mogelijk uit elkaar kunnen staan omdat ze elkaar verzwakken. Het is daarom slim om de juiste planten naast elkaar te zetten. Combinatieteelt zorgt er dus voor dat ongedierte en andere plagen sneller en op een natuurlijke wijze in evenwicht worden gehouden en dat plantenziektes minder snel ontstaan.
Hoe Werkt Combinatieteelt?
Planten geven een zekere geur af waarmee ze bepaalde plaaginsecten kunnen afstoten of misleiden. Een goed voorbeeld hiervan is de Tagetes patula, ook wel bekend als stinkertjes of afrikaantjes. Deze plant geeft via zijn wortels bepaalde stoffen af die aaltjes weren. Die aaltjes parasiteren de wortels van rozen waardoor ze niet goed gedijen. Door Tagetes in de buurt van rozen te planten, zullen ze geen last meer hebben van deze parasiterende aaltjes. Een ander voorbeeld is de wortelvlieg, die op zoek is naar wortels om haar eitjes op af te zetten. Door uien naast wortels te planten, worden de wortelvliegen misleid door de geur van de uien, waardoor ze de wortels niet zullen aantasten. Terzelfdertijd wordt de uienvlieg verdreven door de geur van de wortels.
Daarentegen zijn er ook planten die bepaalde stoffen afscheiden waar andere planten niet goed tegen kunnen, waardoor hun groei wordt belemmerd. Het is daarom verstandig om dergelijke combinaties ver uit elkaar te planten.
Bij combinatieteelt houdt men rekening met de versterkende eigenschappen die bepaalde groenten en planten op elkaar uitoefenen. Tegelijkertijd zorgt men ervoor dat planten die elkaar schade kunnen toebrengen niet te dicht bij elkaar worden geplant.
Praktische Tips voor Combinatieteelt
- Let op de omvang van de groente. Zorg ervoor dat groenten die veel zon nodig hebben niet in de schaduw staan van hoge/grote groenten.
- Combineer groenten die ongeveer dezelfde wensen hebben qua bemesting.
- Gebruik geuren om plagen te weren. Wortel houdt de uienvlieg op afstand en ui jaagt de wortelvlieg weg.
- Zet goudsbloem tussen pompoen en courgettes om bijen aan te trekken die de planten kunnen bevruchten.
- Het enkelbloemige Afrikaantje houdt allerlei schadelijke beestjes op afstand.
Overzicht van Goede & Slechte Buren
Hieronder een overzicht van enkele goede en slechte buren in de moestuin. Let op: deze lijst is niet compleet, maar geeft een indicatie van welke planten goed samengaan en welke niet.
| Gewas | Goede buren | Slechte buren |
|---|---|---|
| Aardappels | Afrikaantjes, bloemkool, bonen, dille, erwten, knoflook, koolrabi, koolsoorten, maïs, mierikswortel, munt, Oost-Indische kers, pepermunt, sluitkool, spinazie, spruiten, suikermaïs | Framboos, komkommers, pompoenen, selderie, tomaten, ui, zonnebloemen |
| Aardbei | Kropsla, knoflook, peterselie, prei, radijsjes, stambonen, spinazie, tijm, tomaten, ui en veldsla | Bloemkool, broccoli, komkommer, koolsoorten, spruiten |
| Bieten | Dille, knoflook, komkommer, koolrabi, koolsoorten, koriander, uien | Aardappels, spinazie, stokbonen |
| Bonen | Aardappels, aardbei, erwten, tomaten, aubergine, bonenkruid, komkommer, selderij, sluitkool, pompoenen, rozemarijn, salie, suikermaïs | Bieslook, knoflook, prei, sjalot, ui, venkel |
| Courgettes | Maïs, Oost-Indische kers, sla, stokbonen, uien | Aardappels, komkommer |
| Erwten | Bieten, bonen, courgettes, dille, knolvenkel, komkommer, koolrabi, koolsoorten, kropsla, radijs, wortels | Aardappels, bonen, knoflook, prei, uien |
| Tomaten | Aardbei, asperges, knoflook, koolsoorten, peterselie, radijs, selderij, stambonen, wortelen | Aardappelen, broccoli, doperwten, knolvenkel, komkommer |
| Wortel | Bieslook, dille, erwten, knoflook, pluksla, prei, radijs, rozemarijn, salie, snijbiet, tomaten, uien, witlof | Zonnebloem |
Het is belangrijk om te onthouden dat dit slechts richtlijnen zijn. Experimenteer en ontdek wat het beste werkt in jouw eigen moestuin!
labels:
