Op 16 oktober wordt wereldwijd de Internationale Brooddag gevierd, een dag om de rijke tradities en de culturele waarde van brood te eren.

De Geschiedenis van Brood

Brood vindt zijn oorsprong in de prehistorie, toen oermensen platte koeken bakten van een papje van gekneusde granen en water. Tienduizend jaar geleden gebruikten prehistorische mensen wilde granen om hun honger te stillen. Ze kauwden op de harde korrels tot deze door hun speeksel zacht werden. Later kwam iemand op het idee om de korrels eerst met een steen te pletten en dan te weken in water.

Waarschijnlijk was er op een dag iemand die niet zo’n zin had in dat granenpapje. Het prutje bleef liggen op een steen en warmde daar langzaam op. Na een tijdje was het geen pap meer, maar een soort extra stevige pannenkoek. Vanaf toen maakten mensen van de dikke granenbrij een dikke ronde koek die ze lieten drogen in de zon. Of ze legden hem op een gloeiend hete steen of hete as. Dat waren de allereerste broden.

Rond 8000 v.Chr. werden mogelijk aanvankelijk de in de vrije natuur verzamelde graankorrels gekauwd, later gekneusd en in water geweekt tot een soort broodpap. Behalve met water mengde men de korrels ook wel met dierlijk of gesmolten vet en kookten er een pap van. Van de pap maakten ze een dikke ronde koek met een middellijn van ongeveer 10 cm en 2 cm dik. Deze plak droogde men in de zon of bakte ze op gloeiend hete stenen of in hete as. De warme koeken waren zacht, maar bij afkoeling werden ze keihard. Harde koeken werden met een steen in stukken gebroken en in water weer tot pap gekookt. De koeken hadden vaak een gat in het midden om ze opgehangen vanwege knaagdieren.

De Ontdekking van het Rijzen

Zo’n 1.500 jaar voor onze jaartelling zou een Egyptische slaaf hebben ontdekt dat brood kon rijzen. Hij moest iedere dag vers brood bakken. Brood ouder dan een dag, was niet te eten. Het verhaal gaat dat hij op een dag merkte, dat een restje broodpap van de vorige dag zuur was geworden. Om te voorkomen dat iemand dat merkte, deed hij het zure restje bij de verse broodpap. De broden die hij daarvan bakte, waren veel luchtiger en smaakten veel lekkerder dan de broden die hij eerst maakte. Hij kreeg veel complimenten en hij bakte voortaan brood met een restje deeg van de vorige dag.

De voorloper van onze bakkersoven is al minstens 4000 jaar geleden uitgevonden in het Oude Egypte. Zij gebruikten een dichte oven van tegels. Deze werd in tweeën gedeeld door een grote stenen plaat. In het onderste gedeelte werd het houtvuur gestookt en in het bovenste deel werd het brood gebakken. De Egyptenaren hebben hun bakkunst overgedragen aan de Grieken. En de Grieken waren weer hét voorbeeld voor de Romeinen.

Brood in de Klassieke Oudheid

Brood als offer voor de godenDe kunst van broodbereiding verspreidde zich in de laatste duizend jaar v.Chr. over de landen rond de Middellandse Zee. Egyptische technieken werden verfijnd met lokale ingrediënten. In Mesopotamië - het huidige Irak en Syrië - bakte men ongezuurde pasteitjes op de hete ovenwand. In het Gilgamesh-epos, een van de oudste bekende verhalen, kneedde een bakker voor een godin “brood gebakken onder de as” - een vroeg voorbeeld van brood als offer.

Op kleitabletten uit Zuid-Mesopotamië zijn recepten gevonden van meer dan tweehonderd soorten brood. Die vermeldden niet alleen het soort meel, maar ook de kneedmethodes, baktechnieken en presentatievormen. Ingrediënten als pistachenoten, gedroogde vijgen en rozijnen maakten het brood niet alleen voedzaam maar ook feestelijk.

De oude Grieken maakten van broodbakken een echt ambacht. Ze gebruikten niet alleen tarwe, maar ook spelt en gisten uit wijn om het deeg te laten rijzen - een vroege vorm van fermentatie die we nu herkennen in het werken met een zuurdesem starter kit. Rond 500 v.Chr. ontwikkelden ze de zogenaamde trechtermolen van Olynthe, een baanbrekende innovatie die het zware werk van de molenaar sterk verlichtte.

De Romeinen namen veel technieken van de Grieken over. Hun broden werden gemaakt met tarwe, gerst en spelt, op smaak gebracht met honing of kaas. Gisting gebeurde met schuim van graandranken, een voorloper van de fermentatietechnieken die we nu nog toepassen bij een zuurdesembrood recept. Zo groeide het broodbakken uit tot een geprofessionaliseerd vak, ondersteund door technische innovaties en eeuwenlange traditie.

Romeinse bakkers (een mannelijk beroep) zetten hun initialen in het brood zodat iedereen kon zien welke bakker het brood had gebakken. De broden van toen leken op de pizza’s. Rijke Romeinen gebruikten de broden als bord. Het beleg aten ze op en het brood gooiden ze weg.

Brood in de Middeleeuwen

In ons land verschenen gespecialiseerde broodbakkers voor het eerst in de middeleeuwse steden. Voor die tijd bakte iedereen zijn eigen brood. Brood werd gebakken van rogge, want dat was goedkoop en werd door de lagere standen gegeten. De adel en de geestelijkheid, aten wit tarwebrood “herenbrood”. Om het deeg te laten rijzen werd zuurdeeg, het deeg van de vorige dag, of zure wijn gebruikt.

In de Middeleeuwen kwamen de eerste bakkerijen waar je brood kon kopen. Vóór die tijd bakte iedereen zijn eigen brood. Veel boerderijen en woningen hadden speciaal daarvoor een apart bakhuis. De eerste bakkers werkten vooral in de stad. Daar was tenslotte minder ruimte over voor al die eigen bakhuisjes. In dorpen en gehuchten duurde het heel wat langer voor ze een eigen bakker kregen. En zelfs toen maakten veel mensen nog hun eigen deeg.

Brood in Spanje

De geschiedenis van brood in Spanje gaat duizenden jaren terug, en het brood heeft zich ontwikkeld tot een onmisbaar onderdeel van het dagelijks leven. Vanaf de Romeinse tijd werd brood beschouwd als een symbool van beschaving en welvaart. Tijdens de Moorse overheersing in het zuiden van Spanje werden nieuwe graansoorten en bakmethoden geïntroduceerd. Brood is in Spanje niet zomaar een voedingsmiddel; het is een wezenlijk onderdeel van de Spaanse cultuur en sociale tradities.

In Spanje betekent brood niet alleen eten, maar ook samenkomen, delen en genieten van het gezelschap van anderen. In veel Spaanse dorpen wordt nog steeds ambachtelijk brood gebakken in houtovens, vaak volgens eeuwenoude recepten die van generatie op generatie zijn doorgegeven. In religieuze tradities speelt brood ook een grote rol. In het katholieke Spanje wordt brood gezien als een symbool van het lichaam van Christus en wordt het vaak gebruikt in religieuze ceremonies.

Spaanse Broodsoorten

Spanje heeft een rijke diversiteit aan broodsoorten, elk met zijn eigen unieke smaak en karakter:

  • Barra de Pan: Dit is misschien wel het bekendste brood in Spanje, vergelijkbaar met het Franse stokbrood. Het is een langwerpig brood met een knapperige korst en een zachte, luchtige binnenkant.
  • Pan de Cea: Oorspronkelijk uit de regio Galicië, is dit brood gemaakt van tarwemeel en staat het bekend om zijn stevige, knapperige korst en zachte binnenkant.
  • Mollete: Dit zachte, witte brood is typisch voor Andalusië, vooral in de stad Antequera.
  • Pan Gallego: Ook afkomstig uit Galicië, staat dit brood bekend om zijn dikke, rustieke korst en open kruimstructuur.
  • Coca: Een platte broodsoort die lijkt op focaccia, vaak belegd met groenten, vlees of vis.
  • Pan de Cruz: Dit brood komt uit de regio Castilla-La Mancha en staat bekend om zijn karakteristieke kruisvorm die bovenop het brood wordt gekerfd.
  • Torta de Aceite: Een typisch Andalusisch brood, dit platte brood is gemaakt met olijfolie en soms licht gezoet.
  • Pan de Cádiz: Hoewel dit technisch gezien meer een soort gebak is dan een brood, wordt het vaak als zoetbrood beschouwd. Het komt uit de provincie Cádiz en wordt meestal gemaakt tijdens de feestdagen.
  • Pan de Payés: Dit rustieke, ronde brood komt oorspronkelijk uit Catalonië en de Balearen. Het heeft een dikke, stevige korst en een zachte, lichtzure binnenkant. Het wordt vaak gebruikt in gerechten zoals pa amb tomàquet, waarbij het brood wordt ingewreven met tomaat en besprenkeld met olijfolie en zout.
  • Hogaza: Dit is een rustiek rond brood dat vooral populair is in landelijke gebieden van Spanje. Het heeft een dikke korst en een stevige, open kruimstructuur, ideaal voor het dippen in soepen en stoofschotels.

De Dag van het Brood in Nederland

De dag van ’t brood lijkt in Nederland in de loop der jaren te zijn verworden tot “De week van het brood” zij het zeer plaatselijk ( o.a. in Breda en Rotterdam).

In 1979 was bakker Willie zwaar ziek. Na een auto - ongeluk in juli 1976 werd begin 1979 darmkanker geconstateerd en het familiebedrijf kon ook niet meer ieder familielid het volle loon betalen. Een concurrerende bakkerszaak komt voor het eerst met zijn “Dag van het brood”-advertentie. Een jaar later werd echter echt groots geadverteerd. De Dag - weer terug naar de eerste donderdag van oktober - werd nu ook met twee volle weekbladpagina’s ondersteund door de gezamenlijke bakkers van Boekel, Venhorst, Odiliapeel, Volkel en Uden.

Brood in de Moderne Tijd

Rond 1900 was het op het platteland heel normaal om met je eigen deeg naar de bakker te gaan. Rond 1850 waren er trouwens ook al heel grote bakkersbedrijven. Zij maalden hun eigen meel en bakten er daarna brood van. Tegenwoordig zijn er nog steeds ambachtelijke bakkers (die een eigen winkel hebben) maar ook grote fabrieken, waar duizenden broden gemaakt kunnen worden.

Charlotte voegt toe: “Er zijn natuurlijk ook steeds meer broodsoorten uit andere streken zoals pita, nan, Libanees platbrood, roti en bagels.” Nog meer keuze dus, zowel in de supermarkt als bij de bakker. Ook wordt geëxperimenteerd met oude en nieuwe graansoorten en andere ingrediënten. Brood is nog altijd een van de belangrijkste voedingsmiddelen en volkoren wordt steeds meer gezien als onmisbaar in een gezond eetpatroon.

labels: #Brood

Zie ook: