Vroeger, toen sex nog vies was en de lucht nog blauw, hadden we veel meer smaak in ons eten. We zijn dus 'opgegroeid' met bijzondere smaken in ons palet, maar de laatste jaren verdwijnen die steeds meer. En dat is zonde.

Smaakvervlakking en de verloren smaken

Smaakvervlakking. Misschien heb je er wel eens van gehoord. Het beschrijft het fenomeen dat mensen uitgesproken smaken (flink bitter, scherp of zuur) niet zo lekker vinden, en dat daarom voedingsmiddelen minder uitgesproken gaan smaken. Zo smaakt andijvie al lang niet meer zo bitter als in mijn kindertijd, en witlof ook niet. Vergis je niet: de voedingsmiddelen die je nu tegenkomt in de supermarkt, zijn vrijwel volledig onherkenbaar voor iemand die 10.000 jaar geleden jaagde en verzamelde.

Onze voorouders aten bijvoorbeeld wel 120 gram vezels op een dag - wij vaak maar 10% daarvan! Courgettes, pompoenen, broccoli, bloemkool, bananen, appels... niets van onze verswaren lijkt nog op het oorspronkelijke product. Behalve noten, dadels en olijven misschien (misschien!). Ik wil niks zeggen over luiheid, maar wij zijn in elk geval behoorlijk gefocust op gemak.

Vis met graatjes vinden we gedoe, helemaal zelf bietjes koken en schillen kost teveel tijd, en letterlijk je eigen boontjes doppen is nergens meer voor nodig want dat heeft de boontjesfabriek al voor je gedaan.

De betekenis van bittere, zure, zoute en umami smaken

"Bitter in de mond, maakt het hart gezond". Heb je vast wel eens gehoord. Bitterstoffen stimuleren de aanmaak van maagzuur en gal in de lever, waardoor ze de spijsvertering ondersteunen. 'Bitterstoffen' zijn eigenlijk niet een soort, maar een verzameling van verschillende stoffen met een bittere smaak, zoals etherische olie, sesquiterpenen of alkaloiden (voor de nerds).

Ook al zo'n 'moeilijke' smaak: zuur is niet ieders favoriet (hoewel sommige mensen er dol op zijn). De smaak zuur vertelt ons dat er H+ (waterstofionen) in de voeding zitten. Een te zure, wrange smaak weerhoudt ons ervan om bijvoorbeeld onrijp fruit of bedorven producten te eten. Toch zijn de protonen uit (lichte) zuren ook nuttig voor ons, omdat ze in veel processen in ons lichaam gebruikt worden.

In voeding gaan ze vaak bacterie- en schimmelgroei tegen. Overigens heeft de zure smaak van voeding geen effect op de pH-waarde in je lichaam: je maagzuur is zuurder dan de dingen die je eet en na de maag wordt alles geneutraliseerd door je alvleesklier sap.

Hoewel je niet snel geneigd zult zijn om een likje uit de zoutpot te nemen, is zout voor veel mensen een favoriete toevoeging aan voedsel. Hoewel puur wit tafelzout (natriumchloride) niet heel gezond is om in grote hoeveelheden te eten, hebben we zout op zich hard nodig. Je hebt ongeveer 2 gram natrium per dag nodig (dat is iets minder dan 3,5 gram tafelzout). Over het algemeen wordt aangeraden niet meer dan 6 gram tafelzout per dag te gebruiken.

Dicht bij zout - en misschien nog wel 'lekkerder' in onze ogen mond - ligt de vijfde basissmaak umami. Dit Japanse woord zou je in het Nederlands kunnen vertalen als 'hartig'. De natuurlijke bronnen van umami komen niet veel meer voor in onze moderne voeding. Toch is dit de smaak waar we (onbewust) vaak naar op zoek zijn, als we denken trek te hebben in zout. Het bekendste voorbeeld hiervan is E621 (MSG, mononatriumglutamaat, ve-tsin). Deze smaakversterker zorgt ervoor dat je telkens een nieuwe hap in je mond wilt stoppen, waardoor je meer gaat eten.

Toch zijn er ook genoeg natuurlijke voedingsmiddelen die de smaak umami hebben, en die heel gezond kunnen zijn.

De aantrekkingskracht van zoetigheid

En tot slot onze nationale favoriet: zoetigheid. Evolutionair gezien levert zoetigheid glucose en daarmee snelle energie; vandaar dat we er dol op zijn. Tegenwoordig vertaalt zoet zich met name naar tafelsuiker of zoetstoffen, en eten we er vaak veel te veel van. Vooral omdat het aan veel bewerkte voedingsmiddelen is toegevoegd (omdat wij het zo lekker vinden natuurlijk) en omdat het zo normaal is geworden om overal een koekje of tussendoortje bij te eten.

In de Ayurveda gaan ze ervanuit dat een gerecht alle smaken (zout, zuur, zoet, bitter) moet bevatten om in balans te zijn. Heb je een gerecht dat een smaak mist, dan kun je dat opvangen met een 'Agni Shot': een pittig hapje dat alle smaken bevat en waarmee je je spijsvertering op gang brengt. Meng alles door elkaar op een eetlepel en hap het in één keer naar binnen. Wham!

Zoetigheden in de Islamitische wereld

Laat je meenemen op een fascinerende ontdekkingsreis door de uitgebreide en smaakvolle geschiedenis van zoetigheden in de weelderige wereld van de Islam, waar ambachtelijke lekkernijen niet alleen voedsel zijn, maar ook intrinsieke culturele symbolen vertegenwoordigen.

Verken de zoete reis door de eeuwen heen, beginnend bij de bescheiden oorsprong van natuurlijke lekkernijen en evoluerend naar verfijnde culinaire meesterwerken die de unieke smaak van de Ottomaanse keuken weerspiegelen. Laat je verwonderen door de aromatische melange van tradities, smaken, en kunstig bereide lekkernijen die een wezenlijk onderdeel zijn geworden van de culinaire erfgoed van de Islamitische wereld.

De rol van dadels en noten

Eeuwen geleden begon de geschiedenis van zoetigheden in de Islamitische wereld met eenvoudige lekkernijen op basis van dadels en noten. Deze lekkernijen, doordrenkt met natuurlijke zoetheid, werden niet alleen gewaardeerd vanwege hun smaak, maar dienden ook als voedzame energiebron.

Het gebruik van dadels als een primair ingrediënt voor zoetigheden weerspiegelt niet alleen de overvloed aan deze vrucht in de regio maar ook de diep verankerde symboliek die ermee verbonden is. Dadels waren niet slechts een bron van voedingsstoffen, maar werden ook beschouwd als een goddelijke gave, een teken van zegeningen en welwillendheid. De symbolische waarde van dadels weerspiegelde zich in de dagelijkse levensstijl van mensen.

Tijdens Ramadan, de heilige vastenmaand, werden dadels vaak geconsumeerd als een manier om het vasten te breken, niet alleen vanwege hun natuurlijke zoetheid maar ook als een traditioneel gebruik dat teruggaat tot de tijd van de Profeet Mohammed (Sallallahu alaihi wa sallam). Deze kleine vruchten dienden als een verkwikkende en voedzame start van de avondmaaltijd, symbool staand voor de dankbaarheid en zegeningen die de vastendag had gebracht.

Het samenspel van dadels en noten vormde niet alleen een culinair genot, maar ook een uitdrukking van het belang van evenwichtige voeding. Noten, rijk aan proteïnen en gezonde vetten, verrijkten de zoetigheden met voedingsstoffen, waardoor deze lekkernijen niet alleen een zoete zonde waren maar ook een voedzame energiebron voor het lichaam.

Dadels, geladen met voedingsstoffen en rijk aan zoetheid, werden niet alleen als een delicatesse beschouwd maar droegen ook een diepere betekenis. Ze werden vaak geconsumeerd tijdens speciale gelegenheden en als een uiting van gastvrijheid. Het gebruik van dadels in traditionele snoepjes weerspiegelde de verwevenheid van culinaire genoegens met spirituele waarden.

Tijdens feestelijke gelegenheden zoals bruiloften, Eid, en andere sociale bijeenkomsten, werden dadels vaak gepresenteerd als een teken van gastvrijheid en goede wensen. Het aanbieden van dadels aan gasten werd beschouwd als een eervolle handeling, een gebaar dat diepgeworteld was in de culturele tradities van de Islamitische wereld.

De rol van dadels in traditionele snoepjes ging verder dan slechts een culinaire toepassing. De keuze van ingrediënten in deze lekkernijen was doordrongen van betekenis en zorgvuldigheid. Dadels werden vaak gecombineerd met noten, gedroogd fruit en specerijen om heerlijke creaties te vormen. Op deze manier weerspiegelde het gebruik van dadels in traditionele snoepjes niet alleen de culinaire finesse van de samenleving, maar ook de verwevenheid van voedsel met emotionele en spirituele dimensies.

De gouden gift van de natuur: honing

Honing, dat beschouwd wordt als een gouden geschenk van de natuur, heeft al vroeg zijn weg gevonden naar de rijke culinaire tradities van diverse samenlevingen, waar het diende als een veelzijdige zoetstof in uiteenlopende snoepcreaties.

De rol van honing ging verder dan alleen het toevoegen van een smaakvolle dimensie aan culinaire creaties; het stond symbool voor overvloed, welvaart en de weelderige gaven van Moeder Natuur. Of het nu ging om de ambachtelijke bereiding van notenpasta’s doordrenkt met de rijke tonen van honing of de bedreven kunst van het bakken van zoete lekkernijen waarbij honing als het centrale element diende, deze natuurlijke zoetstof voegde niet alleen zoetheid toe aan de smaakpapillen maar ook een vleugje magie aan de culinaire tradities.

Binnen de weelderige Ottomaanse keuken kreeg honing een bijzondere en eerbiedige plek. Hier diende het niet alleen als eenvoudige zoetstof, maar ontving het ook een ereplaats als glazuur voor het heerlijke baklava en als verfijnde topping voor verse vruchten. Binnen de met zorg bereide recepten van de Ottomaanse banketbakkers werd honing beschouwd als een kostbaar ingrediënt dat niet alleen de zoetheid versterkte, maar ook een diepere symboliek toevoegde aan de culinaire creaties.

Het glazuur van honing op baklava bracht niet alleen een glans van zoetheid, maar vertelde ook een verhaal van rijke tradities en culinair vakmanschap. Zo werd honing niet slechts beschouwd als een element in de Ottomaanse keuken; het was een wezenlijk onderdeel van de culinaire identiteit, een smaakmaker die niet alleen de tong streelde maar ook de ziel beroerde.

Baklava en Lokum: Ottomaanse / Turkse favorieten

De Ottomaanse / Turkse keuken bracht een iconische zoetigheid voort: baklava. Gelaagde dunne deegvellen, gevuld met gehakte noten en besprenkeld met suikersiroop of honing, creëerden een verrukkelijke smaaksensatie. De creatie van baklava was meer dan alleen een culinair proces; het was een ambachtelijke traditie die teruggaat tot de hoogtijdagen van het Ottomaanse Rijk.

De bereiding van baklava vereiste nauwgezet vakmanschap, van het uitrollen van de flinterdunne deegvellen tot het vullen met een smaakvolle mengeling van gehakte noten, zoals walnoten of pistachenoten. Wat baklava zo uniek maakte, was niet alleen de combinatie van texturen en smaken, maar ook de kunstzinnige presentatie. De lagen van filodeeg werden met precisie geplaatst, waardoor een visueel indrukwekkend patroon ontstond. Het toevoegen van een rijkelijke dosis gehakte noten, tussen elke laag, gaf een aardse en nootachtige dimensie aan de zoetheid.

Baklava ging verder dan slechts een zoete traktatie; het was een culinair meesterwerk dat een symbool werd van genot en gastvrijheid. Het werd vaak geserveerd tijdens speciale gelegenheden, feesten en vieringen, waarbij het de tafels verrijkte met zijn rijke smaken en artistieke presentatie.

Een andere Ottomaanse / Turkse favoriet was Lokum, beter bekend als Turks fruit. Dit zachte, aromatische snoepje, vaak gearomatiseerd met rozenwater, oranjebloesem of andere smaakstoffen, bood een verfijnde zoetheid. Lokum, met zijn kenmerkende zachte en veerkrachtige textuur, was een culinair juweel dat de rijke smaak van de Ottomaanse keuken vertegenwoordigde. Het bereiden van Lokum vereiste vaardigheid en precisie om de juiste consistentie en smaak te bereiken.

Wat Lokum extra bijzonder maakte, was de toevoeging van aromatische smaakstoffen zoals rozenwater of oranjebloesem. Deze toegevoegde aroma’s gaven het snoep een bloemige en exotische dimensie, waardoor het niet alleen een genot voor de smaakpapillen was, maar ook voor de zintuigen.

Lokum speelde ook een speciale rol in de gastvrijheidstradities van de Ottomaanse cultuur. Het werd vaak geserveerd aan gasten als een teken van welkom en vriendelijkheid.

De reis door zoete lekkernijen

Onze verkenning van de zoete lekkernijen in de Islamitische wereld nam ons mee door eeuwenoude tradities en culinaire meesterwerken. Symbolische dadels werden een ritueel van verbinding tijdens speciale gelegenheden, zoals het breken van het vasten tijdens Ramadan. De Ottomanen voegden artistieke pracht toe met baklava, een meesterwerk van deeg en noten, een symbool van genot en gastvrijheid. Deze zoete reis onthult niet alleen culinaire finesse, maar ook diepgaande betekenissen. Het is een verhaal van tradities, verbinding en gedeelde vreugde, belichaamd in de eenvoud van dadels, het kunstzinnige baklava en de verfijnde zoetheid van Lokum.

De zoete smaak in de Bijbel

De smaakgewaarwording van bitter en van zoet lijken moleculair sterk op elkaar. Daardoor kan een zoete stof gemakkelijk worden omgezet in een bittere stof en omgekeerd een bittere stof in een zoete stof.

In Ex. 15:25 staat dat het bittere water van Mara niet te drinken was, maar dat, toen Mozes op Gods bevel hout in het water wierp, ‘het water zoet werd’. Een wonder van God, daar in de natuur geen enkele bron zowel ‘zoet en bitter’, en ‘geen fontein zout en zoet water kan voortbrengen’ (Jak. 3:11,12). Zo kan door de Heere voor ‘een hongerige ziel alle bitter tot zoet’ worden gemaakt (Spr. 27:7), of zoals het spreekwoord zegt: ‘honger maakt rauwe bonen zoet’.

Maar als de mens probeert zelf smaakverandering aan te brengen, staat er: ‘Wee dengenen, die het kwade goed heten, en het goede kwaad; die duisternis tot licht stellen, en het licht tot duisternis; die het bittere tot zoet stellen, en het zoete tot bitterheid!’ (Jes. 5:20). Dat kunnen we ons allen ter harte nemen.

Opmerkelijk dat bittere stoffen de mond droog maken en sterke dorstgevoelens kunnen veroorzaken; zij ‘doen mijn tong aan mijn gehemelte kleven’ (Ps. 22:16; 137:6), wanneer de dichter de breuk met God en Zijn dienst gewaarwordt. Het kleven van de tong aan het gehemelte heeft tot gevolg ‘dat gij stom zult worden’ (Ez. 3:26). Zelfs het spreken wordt dan onmogelijk. Zij die het drogemondsyndroom (Syndroom van Sjögren) hebben weten wat dat betekent: toenemende moeite te krijgen met praten.

De Bijbel waarschuwt ons voor het verleidelijke van de wereld in Spr. 9:17: ‘De gestolen wateren zijn zoet en het verborgen brood is liefelijk.’ De genoegens, die de satan ons voorhoudt, kunnen uiteindelijk niet verzadigen, maar bittere gevolgen hebben. De genieting van de zonde is maar voor een tijd.

In Maleachi 3 lezen we de profetie van de zending van Johannes de Doper en de toekomst van Christus, die de huichelaars van de oprechte kinderen Gods afzonderen zou (Kanttekening). Wie zal zonder zonde gevonden worden als Christus komen zal? ‘In die dag zal het spijsoffer van Juda en Jeruzalem (van de gelouterden) den HEERE zoet wezen’ (vers 4).

Zelfs de meest aangename spijzen gaan tegenstaan, wanneer daarvan te vaak of te veel gegeten wordt, want ‘een verzadigde ziel vertreedt het honigzeem’. De Heere bindt daarom Zijn kinderen aan de troon der genade door hen in afhankelijkheid te houden. Juist wanneer hun handen weer leeg zijn, waarderen zij Zijn gunst en nabijheid des te meer.

Daardoor worden zij bewaard voor verflauwing en afdwaling door oververzadiging. Door bittere gewaarwording worden Zijn kinderen niet verbitterd; door een zure ondervinding worden zij niet verzuurd; wanneer zout in de wonde gewreven wordt, weten zij dat dit helend werkt, en kan aan de roede honigzeem kleven.

Al lijkt het wel eens: ‘Zou God Zijn genâ vergeten, nooit meer van ontferming weten?’, maar zij zullen daarna toch weer ondervinden: ‘…Maar God zal verand’ring geven; d’Allerhoogste maakt het goed; na het zure geeft Hij ‘t zoet’ (Ps.

labels:

Zie ook: