Nederland kan in 2050 ongeveer twintig procent minder nieuwe gevallen van zowel diabetes, coronaire hartziekten als beroertes tellen, als alle Nederlanders vanaf nu dagelijks twee stuks fruit eten en bewerkt vlees zoals worst en hamburgers laten staan. Dat blijkt uit onderzoek van Wageningen University & Research (WUR). De onderzoekers publiceerden hun bevindingen in het wetenschappelijke tijdschrift eClinicalMedicine.

De Rol van Voeding volgens de Schijf van Vijf

De meeste mensen weten het wel: eet dagelijks twee stuks fruit, 200 gram groente, volkorenproducten en zo min mogelijk rood en bewerkt vlees. Toch eten we lang niet allemaal braaf volgens de Schijf van Vijf. Maar wat als we dat wél zouden doen? Wat gebeurt er dan met ons, en met name onze gezondheid? Onderzoeker Ming-Jie (Frederick) Duan en zijn collega’s zochten het uit.

De Impact van Fruit en Bewerkt Vlees

De grootste gezondheidswinst blijkt in twee aanpassingen te zitten: meer fruit eten en bewerkt vlees schrappen. Volgens het RIVM eten Nederlanders gemiddeld slechts de helft van de aanbevolen hoeveelheid fruit en bijna veertig gram bewerkt vlees per dag. Als we dat bewerkte vlees laten staan, voorkomen we tegen het jaar 2050 22 procent van de nieuwe diabetes type 2 gevallen en 21 procent van de gevallen van coronaire hartziekten. Eet iedereen dagelijks twee stuks fruit, dan daalt het aantal beroertes in ons land met ruim 18 procent. “Dat lijkt misschien niet veel, maar het gaat om een groot aantal mensen,” benadrukt Duan.

Hoe de Prognose tot Stand Kwam

Om de hypothetische prognose van de volksgezondheid in 2050 te maken, gebruikten Duan en zijn collega’s data van eerdere studies. De voedselconsumptiepeiling van het RIVM toonde aan wat Nederland gemiddeld eet en drinkt. Zo zagen de onderzoekers dat Nederlanders nog lang niet voldoende groenten, fruit en peulvruchten eten en juist te veel suikerhoudende drank en rood en bewerkt vlees consumeren. “Uit eerdere onderzoeken weten we hoe bepaalde voedingsgroepen het risico op ziekten zoals diabetes en hartziekten beïnvloeden”, vertelt Sander Biesbroek, laatste auteur van de publicatie. Gecombineerd met de huidige consumptie berekenden de onderzoekers hoeveel ziektegevallen we in Nederland in theorie kunnen voorkomen als wel met z’n allen wel volgens de voedingsrichtlijnen zouden eten.

Het Belang van Preventie en Beleidsaanpassingen

Het loont volgens het Wageningse onderzoek dus om Nederlanders nog meer te stimuleren om volgens de voedingsrichtlijnen te eten en dus in te zetten op preventie. Het is niet alleen gunstig voor Nederlanders zelf, maar het verlaagt ook de druk op de zorg en bespaart daarmee medische kosten. Maar eetpatronen rigoureus aanpassen is moeilijk, erkent Biesbroek. Door het grote aanbod aan ongezonde en sterk bewerkte producten in de winkels en promoties ervoor, maken mensen lang niet altijd de gezonde keuze. Daarom pleit Biesbroek voor beleidsmaatregelen die de voedselomgeving verbeteren of gezond eten stimuleren. “Dat kan bijvoorbeeld door gezonde producten minder te belasten en de belasting op ongezonde producten zoals bewerkt vlees juist te verhogen”, aldus de universiteit docent.

Andere Voedingsgroepen en Hun Effecten

De Wageningse studie onderzocht ook de effecten van andere voedingsgroepen in de Richtlijnen Goede Voeding. In mindere mate zagen de wetenschappers ook dat voldoende noten en zaden eten de kans op coronaire hartziekten en diabetes verlaagt en meer volkorenproducten nuttigen tien procent van de beroertes kan voorkomen. Bewerkt vlees uit het dieet schrappen zorgt bovendien voor een kleine (10 procent) afname van darmkanker en beroertes.

Toch raadt onderzoeker Biesbroek iedereen aan de voedingsrichtlijnen te volgen (tenzij je in overleg met een arts of diëtist een specifiek dieet volgt), waaronder zo min mogelijk bewerkt vlees en 200 gram fruit per dag eten. “Maar” benadrukt hij, “dat betekent niet dat je geen kans meer loopt op diabetes, coronaire hartziekten of een beroerte”.

Hele stukken fruit heeft absoluut de voorkeur. Sappen bevatten nog wel vitamines en andere bioactieve stofjes, maar door het persen en contact met de lucht, gaat een deel ervan verloren. Ook blijft tijdens het persproces vruchtvlees achter dat niet in het sap terechtkomt, terwijl die juist gezonde vezels bevatten. Kant-en-klare fruitsappen bevatten tot slot meestal ook nog toegevoegd suiker.

Vlees en Diabetes: Wat te Kiezen?

Vlees is voor veel mensen met diabetes een belangrijk onderdeel van hun maaltijd. Vlees is een bron van eiwitten, vitamine B1, B6 en B12 en mineralen zoals ijzer, fosfor en zink. Vlees, als het niet gepaneerd of gemarineerd is, bevat daarnaast weinig tot geen koolhydraten.

Welk Vlees Mag je Eten bij Diabetes?

Als je kiest voor vlees bij de maaltijd, dan kan je het beste kiezen voor mager onbewerkt vlees. Dit past binnen een gezond eetpatroon. Kies liever niet te vaak voor rood en/of bewerkt vlees. Dit kan namelijk nadelig zijn voor de gezondheid. Rood en vooral bewerkt vlees lijken de kans op beroerte, diabetes type 2 en kanker te verhogen. Rood vlees bevat vaak meer vet en vooral verzadigd vet. En veel verzadigd vet in de voeding verhoogt weer het risico op hart- en vaatziekten. Neem vette vleessoorten zoals worst of spek daarom met mate.

Rood Vlees

Rood vlees komt van koeien, varkens, schapen, geiten en paarden. Voorbeelden van rood, onbewerkt vlees zijn biefstuk, magere runderlappen, sukadelappen, varkenshaas, haaskarbonades, magere varkenslappen, varkensfiletlapjes, hamlap en mager lamsvlees. Het advies volgens de Schijf van Vijf is om maximaal 500 gram vlees per week te eten waarvan maximaal 300 gram rood vlees. Je wilt dus liever niet te veel rood en bewerkt vlees nemen. Rood vlees is door de World Health Organization (WHO) geclassificeerd als ‘mogelijk kankerverwekkend'. Rood vlees lijkt het risico op onder andere darmkanker te verhogen. Iemand die 100 gram rood vlees per dag eet, heeft 17% meer kans op darmkanker dan iemand die geen rood vlees eet. Het verband is nog niet helemaal overtuigend. Er moet hier dus meer onderzoek naar gedaan worden. Wat we verder zien is dat rood vlees de kans op complicaties bij diabetes mogelijk kan verhogen. Rood vlees op z’n tijd kan best, maar dan liefst mager en onbewerkt vlees. Denk aan runderlap, entrecote, hamlap, rosbief en varkensfilet. Er zijn ook alternatieven voor vlees, zoals vis en peulvruchten.

Wit Vlees

Wit vlees komt van kip en ander gevogelte. Vooral onbewerkt wit vlees past goed binnen een gezond eetpatroon. Het is een bron van eiwit. Afhankelijk van het soort wit vlees bevat het verder vitamine B1, B2, B6, fosfor, seleen en koper. Wit vlees bevat minder vitamine B1 en B12 dan rund- en varkensvlees. Tegelijkertijd ligt ook het gehalte aan verzadigd vet (het ongezonde vet) 25% lager. Wit vlees is mager en bevat een stuk minder vet en daarmee ook minder calorieën. Een uitzondering hierop is kip met vel. Deze bevat wat meer vet.

Bewerkt versus Onbewerkt

Naast een onderscheid tussen rood en wit vlees kan je een onderscheid maken tussen onbewerkt en bewerkt vlees. Onbewerkt vlees is vlees waaraan geen toevoegingen of bewerking zijn gedaan. Voorbeelden van wit onbewerkt vlees zijn kipfilet (niet de vleeswaren), kipdrumstick of kalkoenfilet. Bewerkt vlees is voor de verkoop bewerkt zodat de smaak of houdbaarheid verbeterd wordt. Het vlees is gerookt, gezout, gedroogd of er zijn conserveringsmiddelen toegevoegd zoals nitraat of nitriet. Het meeste bewerkte vlees is rood vlees, maar het kan ook wit zijn. Bewerkt vlees kan schadelijke stoffen bevatten die slecht zijn voor de gezondheid. In tegenstelling met rood vlees is er volgens de WHO overtuigend bewijs dat bewerkt vlees kankerverwekkend kan zijn. Het is wel belangrijk om dit in perspectief te zien. Het betekent niet dat je zeker weten kanker krijgt van bewerkt vlees. Of iemand daadwerkelijk kanker ontwikkelt hangt van veel meer verschillende factoren af. Ook is het risico een stuk kleiner dan het risico bij bijvoorbeeld roken. Iemand die 50 gram bewerkt vlees per dag eet heeft 18% meer kans op darmkanker dan iemand die geen bewerkt vlees eet. Dit betekent dat het risico op darmkanker toeneemt van 6 op de 100 naar 7 op de 100.

Waarom Geen Vlees bij Diabetes?

Als je diabetes hebt hoef je niet persé vlees te vermijden. Er kunnen verschillende redenen zijn waarom je liever geen vlees eet. Bijvoorbeeld voor een beter milieu, omdat je dierenwelzijn belangrijk vindt of omdat het beter kan zijn voor je gezondheid. Mensen die vegetarisch eten, eten vaak ook meer volkoren graanproducten, peulvruchten, groenten en fruit. Dit in combinatie met het eten van minder vlees kan de kans op hart,- en vaatziekten verlagen en een positieve invloed hebben op het gewicht, bloeddruk en bij obstipatie. Door deze algemene gezondheidsvoordelen kan een vegetarisch eetpatroon of het verminderen van de vleesconsumptie een goede optie zijn voor mensen met (een hoog risico op) diabetes type 2. Maar andere gezonde eetpatronen die wel vlees bevatten kunnen ook geschikt zijn voor iemand met diabetes.

Is Kipfilet Goed voor Diabetes?

Kipfilet (niet de vleeswaren) is mager onbewerkt vlees en past binnen een gezond eetpatroon. Het is niet per definitie goed voor diabetes. Zo kan het dagelijks eten van twee plakjes ham de kans op dit type suikerziekte verhogen met 15 procent. Dat er een relatie bestaat tussen suikerziekte en het eten van rood vlees, is niet nieuw. Zo schreven onderzoekers van Wageningen Universiteit al begin 2013 dat wie rood vlees eet, meer kans heeft op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Internationaal Onderzoek naar Vleesconsumptie en Diabetes

Onderzoekers van de Universiteit van Cambridge hebben een grootschalige internationale studie uitgevoerd naar de relatie tussen vleesconsumptie en het risico op het ontwikkelen van diabetes type 2. Eerder onderzoek suggereerde al een verband tussen vleesconsumptie en deze vorm van diabetes, maar die bevindingen waren voornamelijk gebaseerd op studies onder Europese en Noord-Amerikaanse populaties. De Cambridge-onderzoekers trokken het breder en onderzochten bijna 2 miljoen mensen uit 20 verschillende landen - tot dusver het grootste onderzoek naar dit onderwerp.

Resultaten van het Cambridge Onderzoek

Deelnemers verstrekten informatie over hun eetgewoonten en medische indicaties. De onderzoekers richtten zich op drie soorten vlees: rood vlees, bewerkt vlees en kip. Verwacht werd dat rood en bewerkt vlees de grootste negatieve invloed zouden hebben op het ontwikkelen van type 2 diabetes. Dit bleek inderdaad het geval: het dagelijks eten van 50 gram bewerkt vlees (bijvoorbeeld twee plakjes ham) verhoogt het risico op deze vorm van diabetes met 15 procent in de daaropvolgende tien jaar. Voor rood vlees geldt dat 100 gram per dag het risico met 10 procent verhoogt. Opmerkelijk genoeg bleek ook de consumptie van kip het risico te verhogen, met 8 procent bij een dagelijkse inname van 100 gram.

De Cambridge-onderzoekers beschouwen hun studie als een startpunt voor verder onderzoek naar de relatie tussen vleesconsumptie en andere niet-overdraagbare ziekten en multimorbiditeit. Daarnaast zien ze het als een aanmoediging om door middel van duurzame voedingspatronen bij te dragen aan de gezondheid van mens en planeet.

Eerder Onderzoek in Opdracht van TAPP Coalitie

In 2023 publiceerde de WUR in opdracht van TAPP Coalitie en de Vegetariërsbond een onderzoek naar de relatie tussen vlees(over)consumptie en gezondheidsschade. Hieruit bleek dat de overconsumptie van rood vlees en bewerkt vlees jaarlijks leidt tot 153.000 diabetes 2-patiënten: bijna 14% van de 1,1 miljoen Nederlandse diabetespatiënten. De totale jaarlijkse kosten voor diabetes in Nederland bedragen 1,3 miljard euro. Overconsumptie van vlees leidt ook tot een verhoogd risico op andere ziektes, zoals darmkanker en hart- en vaatziekten.

Het eten van rood en bewerkt vlees wordt geassocieerd met een verhoogd risico op het ontwikkelen van diabetes type 2. Het onderzoek levert het meest uitgebreide bewijs tot nu toe van een verband tussen vleesconsumptie en een verhoogd risico op diabetes type 2. Uit de gegevens blijkt dat alle soorten vlees gepaard gaan met een grotere kans op het ontwikkelen van diabetes type 2, maar sommige soorten vlees wel meer dan andere. Ook de hoeveelheid vlees die iemand eet heeft invloed.

Een consumptie van 50 gram bewerkt rood vlees per dag werd volgens het onderzoek geassocieerd met een 15 procent hoger risico op het ontwikkelen van diabetes type 2 in de komende 10 jaar. Een dagelijkse consumptie van 100 gram onbewerkt rood vlees gaf een 10 procent hoger risico op diabetes type 2 in de komende 10 jaar. De onderzoekers vonden ook verbanden tussen de consumptie van wit vlees als kip, eend of kalkoen en een verhoogd risico op diabetes type 2. Het dagelijks eten van 100 gram wit vlees werd geassocieerd met een 8 procent hoger risico.

Volgens de onderzoekers is meer onderzoek nodig om het mechanisme achter het verhoogde risico beter te begrijpen. Wel suggereren ze dat dit deels te wijten kan zijn aan de hoge hoeveelheden verzadigd vet, natrium en nitraten in deze vleesproducten, die ontstekingen en insulineresistentie kunnen bevorderen. De onderzoekers benadrukken het belang van voedingskeuzes en raden aan om de consumptie van rood en bewerkt vlees te beperken, ten gunste van plantaardige eiwitbronnen, die het risico op diabetes type 2 juist kunnen helpen verlagen. Ook het vervangen van bewerkt rood vlees door onbewerkt wit vlees verkleint het risico op diabetes type 2, volgens de onderzoekers.

Meta-analyse van Vleesconsumptie en Diabetes

Er zijn gegevens die suggereren dat vleesconsumptie de incidentie van type 2 diabetes doet toenemen. Echter, deze aanwijzingen berusten voornamelijk op Noord-Amerikaanse en Europese populaties met meer nadruk op rood vlees dan op gevogelte. Deze meta-analyse betreft gegevens van 31 cohorten verbonden in het InterConnect project. De cohorten kwamen uit Noord- en Zuid-Amerika (n=12), het oostelijk deel van Middellandse zee-regio (n=2), Europa (waaronder de Hoorn studie en de Zutphen ouderen studie) (n=9), Zuid Oost Azië (n=1), en de West Pacific regio (n=7). In alle cohorten was er toegang tot de individuele gegevens van de deelnemers.

De consumptie van vlees, met name bewerkt vlees en onbewerkt rood vlees, is een risico factor voor het ontstaan van t2DM in vele populaties. Allereerst, de grote hoeveelheid verzadigde vet in vlees bevordert insuline resistentie. Daarnaast speelt de ruime hoeveelheid dierlijk eiwit in vlees vermoedelijk een rol.

Mensen met diabetes type 2 zijn verminderd gevoelig voor insuline en maken vaak minder (te weinig) insuline aan. Bij mensen met diabetes kan glucose de lichaamscellen niet in, maar blijft het in het bloed. Het bloedsuikergehalte loopt dan te hoog op. De nieren scheiden een deel van de glucose uit via de urine. Diabetes type 2 ontstaat doordat lichaamscellen ongevoeliger worden voor de insuline. Door die insulineresistentie nemen cellen minder bloedsuikers op. Zo stijgt het bloedsuikergehalte, waardoor de alvleesklier harder moet werken. Op een gegeven moment kan de klier de vraag niet meer aan.

Misverstanden over Vlees en Diabetes

Mensen die bewerkt vlees (kant en klare producten) vervangen door onbewerkt vlees verlagen daarmee het risico op het krijgen van diabetes type 2. Dit is één van de uitkomsten van nieuw onderzoek over vleesconsumptie en diabetes type 2. Het onderzoek laat vooral zien dat het eten van een gezonde portie vlees vrijwel geen invloed heeft op het ontstaan van dit type diabetes. Media ontketenden een onterechte hype over de publicatie. In sommige berichten viel te lezen dat het eten van twee plakjes ham per dag al ongezond zou zijn; dit zou het risico op diabetes al flink verhogen.

De onderzoekers keken naar de vleesconsumpties van 31 groepen mensen uit verschillende landen, die langere tijd waren gevolgd. In totaal ging het om 2 miljoen mensen. Bij 5,5% van deze mensen werd na verloop van tijd diabetes type 2 vastgesteld. De onderzoekers constateerden dat bij een dagelijkse consumptie van 100 gram onbewerkt roodvlees, het risico op diabetes met 10% toeneemt. Nederlanders eten gemiddeld 70 gram roodvlees (bewerkt en onbewerkt) per dag. De onderzoekers konden niet vaststellen of dit iets verhoogde risico door het vlees op zich komt, of door de wijze waarop het vlees is bereid. Ook kon een andere, minder gezonde levensstijl bij de grotere vleeseters niet worden uitgesloten.

Bewerkt vlees - kant en klare producten met vaak te veel zout, suiker en andere toevoegingsmiddelen - vormt een iets groter risico. Per 50 gram bewerkt vlees is er 15% extra risico op diabetes type 2. Niet het vlees op zich, maar de ongezonde toevoegingsmiddelen zorgen voor iets meer risico.

Conclusies en Aanbevelingen

Wie rood vlees eet, heeft meer kans op diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Vooral bewerkt rood vlees is de boosdoener. Bewerkt vlees wil zeggen dat er stoffen aan zijn toegevoegd en het is verwerkt tot bijvoorbeeld worst, vleeswaren of hamburgers. Daar zitten veel ongezonde soorten vet in, met veel zout. Uit het onderzoek blijkt bovendien dat mensen die al diabetes hebben beter niet te veel bewerkt rood vlees kunnen eten. Want dat vergroot hun kans op complicaties door diabetes. Het betekent bijvoorbeeld bijna de helft meer kans op hart- en vaatziekten (42%).

Alle onderzoekers concluderen dat het gezond is om niet te veel rood vlees te eten. Rood vlees op z’n tijd kan best, maar dan liefst mager en onbewerkt vlees. Denk aan runderlap, entrecote, hamlap, rosbief en varkensfilet.

De resultaten maken meer duidelijk over vlees en het risico op diabetes type 2. Alle soorten vlees maken de kans groter dat je diabetes type 2 krijgt. Sommige soorten vlees doen dit wel meer dan andere. Het maakt ook uit hoeveel je ervan eet.

De Voedingsrichtlijn diabetes raadt aan om weinig rood en bewerkt vlees te eten bij diabetes. Dit is ook zo voor mensen zonder diabetes. Bij verschillende eetpatronen die gezond zijn bij diabetes eet je weinig of geen vlees. Zoals een vegetarisch, mediterraan en DASH-eetpatroon.

Tabel: Risico op Diabetes Type 2 bij Verschillende Vleesconsumpties

Type Vlees Hoeveelheid per Dag Verhoogd Risico
Onbewerkt Rood Vlees 100 gram 10%
Onbewerkt Wit Vlees (Gevogelte) 100 gram 8%
Bewerkt Vlees 50 gram 15%

labels: #Vlees

Zie ook: