Veel Nederlanders praten niet graag over hun spijsvertering of stoelgang. Ze hebben het al helemaal niet over klachten zoals misselijkheid, een opgeblazen gevoel, winderigheid, verstopping of juist diarree. Nochtans is de spijsvertering een heel normaal proces dat zich afspeelt in ieders lichaam.

Darmgassen

Het gas in de darm bestaat uit stikstof, zuurstof, koolzuurgas, waterstof en methaan. De samenstelling en de geur van darmgas heeft onder andere te maken met wat je eet en hoe je verteert en de reactie daarop van je darmmicrobioom. Darmgassen kunnen een geur verspreiden als rotte eieren. Deze stank ontstaat vooral bij rotting van eiwitten, afkomstig uit onder meer vlees, kaas, kip, vis of eieren. Eiwitten die te lang in de darm blijven zitten gaan rotten. Vooral zwavelhoudende gassen verspreiden een penetrante lucht.

Oorzaken van winderigheid

  • Lucht inslikken bij het praten.
  • Kauwgum eten.
  • Een drank met koolzuur drinken.
  • Bacteriën in je darmen die vezels afbreken, waarbij gassen vrijkomen.

Gemiddeld laat een mens zo’n 20 winden per dag. Je kunt spreken van winderigheid wanneer je veel meer winden laat of daar geen controle over hebt.

Spijsvertering: Fabels en feiten

Maar liefst 4 miljoen Nederlanders bezoeken jaarlijks een arts met een ziekte of klacht aan de maag, darm, lever, slokdarm, galblaas of alvleesklier. We noemen dat in een verzamelnaam MDL-ziekten. Er bestaan ongeveer tweehonderd MDL-ziekten en -aandoeningen. De oorzaken zijn heel verschillend. Meestal wordt een ziekte veroorzaakt door een combinatie van factoren. Veel mensen denken nog steeds dat bananen verstopping veroorzaken en dat een maagzweer ontstaat door stress. Maar dat klopt niet! Veel van deze fabels stammen uit de tijd dat er nog weinig bekend was over de spijsvertering. Bovendien praten veel mensen niet graag over hun ontlasting of darmproblemen.

Microbioom

In je darmen huizen biljoenen bacteriën, die samen met virussen, gisten en schimmels je microbioom vormen. Het microbioom maakt je niet ziek, het doet juist enorm goed werk! Het microbioom helpt bijvoorbeeld mee om je darmwand gezond te houden. Ook traint het je afweersysteem. Dat zorgt ervoor dat je minder snel ziek wordt en sneller beter bent. Natuurlijk kun je nog steeds ziek worden als je iets verkeerds hebt gegeten of een buikgriep krijgt. Maar dat zijn (gelukkig) uitzonderingen.

Vezels

Voor een optimale werking van je darmen is het goed om veel vezels te eten. Voor vrouwen is dat ongeveer 30 gram per dag en voor mannen is dat ongeveer 40 gram. Vezels komen alleen in plantaardige producten voor. Je vindt ze in groenten, fruit, volkoren producten, peulvruchten, noten, pitten en zaden. Eet veel van deze producten en je buik zal je dankbaar zijn.

Melk en maagzuur

Het is waar, het kan helpen om een klein beetje melk te drinken als je last hebt van maagzuur. Maar het is niet verstandig om veel melk te drinken. Melk bindt het maagzuur eventjes, waardoor de pijn wat afneemt. Maar daarna stimuleert het drinken van melk juist de aanmaak van maagzuur. Daardoor wordt de pijn vaak heviger.

Brood: Feiten en fabels

De kleur van brood zegt niets over de hoeveelheid vezels die het brood bevat. Sterker nog, uit een test van de Consumentenbond is gebleken dat donkere broden soms juist de minste hoeveelheid vezels bevatten van alle meergranenbroden. Dat komt omdat brood soms wordt gekleurd met een donkere kleurstof, om het gezonder te laten lijken. De hoeveelheid vezels wordt alleen bepaald door het soort meel dat wordt gebruikt. Volkorenmeel bevat de hele graankorrel, in tegenstelling tot bloem of tarwemeel.

Reacties op brood

Gezondheidsminnend Nederland is er wel van op de hoogte dat brood misschien niet altijd voor iedereen het meest gezonde voedingsmiddel is. Want iets met gluten. Of koolhydraten. En fytinezuur. Maar als je lijf last krijgt van het eten van brood, gaat dat helemaal niet altijd alleen maar om de gluten. Vaak wel. Maar het kan ook door iets anders komen.

Gluten

Gluten zijn nogal een usual suspect bij buikklachten (en een aantal andere klachten). Er zijn twee soorten glutenovergevoeligheid: coeliakie en glutensensitiviteit. Bij glutensensitiveit ontstaan er geen beschadigingen aan de darmwand, maar kunnen mensen wel (veel) klachten ervaren na het eten van gluten. Mensen met een niet-optimale darmflora zijn overigens gevoeliger voor glutensensitiviteit, en andersom kan een glutensensitiviteit ook weer een verstoring geven van het gezonde microbioom. Klachten die veel voorkomen zijn buikpijn, brandend maagzuur, een opgeblazen gevoel, dunne ontlasting of juist verstopping, of hele plakkerige ontlasting. Of zelfs helemaal geen buikklachten maar wel steeds heel moe.

Tarwe-eiwitten

Naast gluten kun je ook reageren op andere eiwitten in tarwe. Je immuunsysteem gaat zich er tegenaan bemoeien (dat gebeurt bij glutenovergevoeligheid soms ook al) en je bent dan daadwerkelijk allergisch of overgevoelig voor tarwe(eiwitten). Dat komt regelmatig samen voor met glutenovergevoeligheid, maar het hoeft niet per se samen te gaan.

Gist

Los van alle overgevoelige en intolerante reacties, kan ook niet iedereen tegen gist. Bakkersgist (Saccharomyces cerevisiae) is op zich niet eens zo heel ongezond. Toch reageren maar weinig mensen op dit gebruik van gist, en zijn er best wat mensen die niet goed tegen gist in brood kunnen. Gist in brood is verhit geweest tot 200 graden en dus hartstikke morsdood. Die neemt echt geen darmflora meer over. Ook het idee 'gist eet gist' klopt niet: Candida voedt zich niet met andere schimmels en gisten, maar voornamelijk met suikers.

Fructanen

Fructanen behoren tot de FODMAP's (Fermentable Olisaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols). In tarwebrood zitten onevenredig veel fructanen - meer dan bijvoorbeeld in speltbrood. Daarom kunnen sommige mensen die niet goed tegen tarwe kunnen, wel tegen spelt. Een fructanen- of FODMAP overgevoeligheid kenmerkt zich door symptomen als een opgeblazen gevoel, winderigheid, buikpijn, kramp, (meestal) dunne ontlasting of (soms) juist verstopping en vermoeidheid.

Zonuline

Bepaalde voedingsmiddelen kunnen zonuline in ons lichaam activeren. Je raadt het al: brood is daar één van. Om precies te zijn gaat het hier om een bestanddeel van de gluten in het brood, namelijk gliadine. Zonuline-activatie kan darmklachten geven (pijn, dunne ontlasting, verstopping), maar verloopt buiktechnisch vaak ook ongemerkt. Wanneer eiwitten door de openstaande schuifdeuren glippen en het immuunsysteem zich ermee gaat bemoeien, ontstaan laaggradige ontstekingen die allerlei processen kunnen veroorzaken.

Vezels in volkorenbrood

Tot slot zijn er nog mensen die reageren op de vezels in volkorenbrood. We hebben het dan over een ander soort vezels dan de fructanen hierboven: dit zijn de dingen waar je waarschijnlijk als eerste aan denkt als we het hebben over 'vezels'. De vliesjes van de graankorrels, die je als kleine bruine frutseltjes in je volkoren boterham ziet zitten. Het zijn onoplosbare vezels, wat wil zeggen dat ze nauwelijks verteerd worden en onveranderd het lichaam weer uit komen. Maar de harde tarwevliesjes kunnen bij sommige mensen onprettig vallen. Vooral wanneer je darmslijmvlies niet optimaal is, kan het zijn dat de vliesjes letterlijk in de darmwand 'prikken'.

Broodverbetermiddelen

In Nederland worden ook veel 'broodverbetermiddelen' gebruikt. Dat kunnen heel onschuldige dingen zijn, zoals olijfolie - maar ook dingen waar je op kunt reageren zoals melk, ei of meer obscure zaken zoals 'emulgator'.

Fytinezuur

Fytinezuur is een stof die voorkomt in de vliesjes rond zaden. Tarwe zijn ook zaden... en verder bevatten alle granen, maar ook noten en bonen in meer of mindere mate fytinezuur. Dit is een beetje een vreemde eend in de bijt, want fytinezuur geeft eigenlijk geen echte 'reactie', in die zin dat je er geen klachten van kunt krijgen. Het enige dat er gebeurt, is dat fytinezuur in staat is om mineralen zoals ijzer, magnesium en zink uit je voeding te binden.

Buikproblemen en tips

Van boeren laten tot verstopping: soms kan je buik voor problemen zorgen. Gelukkig kun je er vaak zelf veel aan doen, bijvoorbeeld door anders te gaan eten. We geven je graag de beste tips. Belangrijk: ga naar de huisarts als onze tips niet helpen, of als de klachten steeds weer terugkomen.

Boeren

Boeren is het ontluchten van de maag. Bijna altijd onschuldig, maar soms kan het heel vervelend zijn. Eet en drink rustig en kauw goed. Houd je mond gesloten als je kauwt. Het kan helpen om voordat je een hap of slok doorslikt, eerst de achterkant van je tong tegen het gehemelte aan te drukken. Roken zorgt ook voor extra lucht in je maag - en het is natuurlijk heel ongezond. Eet gezond, met genoeg vezels.

Brandend maagzuur

Brandend maagzuur of zuurbranden ontstaat als er zure maaginhoud in je slokdarm terecht komt. In veel gevallen kan je zelf de klachten bij brandend maagzuur verminderen of zelfs voorkomen, door je voeding en leefstijl aan te passen. Neem geen grote en vette maaltijden. Je krijgt eerder last van brandend maagzuur als je maag erg vol zit, of als je erg vet heeft gegeten. Ga na het eten niet meteen liggen. Als je met een volle maag gaat liggen, kan maaginhoud makkelijker terugstromen in de slokdarm. Zet het hoofdeinde van het bed wat hoger. Als je het hoofdeind van je bed 10 tot 15 centimeter hoger zet, kan de maaginhoud minder gemakkelijk naar de slokdarm stromen. Plaats liever geen extra kussen onder je hoofd. Buk zo min mogelijk voorover. Als je voorover bukt, stroomt maaginhoud gemakkelijk de slokdarm in. Zorg voor een gezond lichaamsgewicht. Mensen met overgewicht hebben minder ruimte in de buikholte. Hierdoor is de druk op de maag groter dan normaal. Het sluitspiertje kan minder goed gaan werken en er komt sneller maaginhoud in de slokdarm. Als je wil afvallen, doe dit dan geleidelijk. Voorkom verstopping van je darmen. Ook bij verstopping is de druk op de maag groter. Je kan verstopping voorkomen of verminderen door vezelrijk te eten, tenminste twee liter per dag te drinken en veel te bewegen. Stop met roken, want dit verslapt het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Eet gezond, met lekker veel vezels. Dat is de beste basis voor een gezonde buik!

Maagpijn

Heb je maagpijn of een gevoelige maag? Hou eens bij wanneer je klachten krijgt. Is het in tijden van stress, of juist als je bepaalde producten eet? Vermijd dan de producten waar je last van krijgt zoveel mogelijk, maar probeer wel gevarieerd te blijven eten. Ga naar de huisarts of dietist als je van heel veel producten last krijgt, of als je voeding heel erg beperkt wordt. Want dan kunnen er tekorten ontstaan, of juist extra klachten. Eet op regelmatige tijden. Sommige voedingsmiddelen geven extra gas in je maag en darmen. Dit zijn bijvoorbeeld bier, frisdrank, kauwgum, bonen, uien en prei. Soms kan het drinken van melk helpen als je maagpijn hebt. Stop met roken, want dit irriteert het maagslijmvlies en kan het sluitspiertje tussen de maag en slokdarm verslappen. Eet gezond, met lekker veel vezels. Dat is de beste basis voor een gezonde buik.

Verstopping

Je hebt last van verstopping als poepen moeilijk gaat en als je minder dan drie keer per week naar het toilet gaat. Gelukkig kun je er zelf veel aan doen. Eet voldoende vezels. Het advies van de Gezondheidsraad is dagelijks 30 gram vezels voor vrouwen en 40 gram voor mannen. Vezels zitten met name in groente, fruit, peulvruchten en volkoren- en graanproducten. Drink dagelijks tenminste twee liter vocht. Bij verstopping is het verstandig om veel te drinken. Dat geldt zeker als je meer vezels gaat eten. Beweeg dagelijks en sport regelmatig. Ga meteen naar het toilet als je aandrang hebt. Als je je ontlasting ophoudt, is er kans dat je ontlasting steeds dikker en harder wordt. En zo ontstaat verstopping. Sla het ontbijt niet over! Gebruik probiotica. Soms kan het nuttig zijn om probiotica te nemen. Dit zijn producten waarin gunstige darmbacteriën zitten. Soms heeft dit een gunstig effect op verstopping. Gebruik eventueel medicijnen, maar niet te lang. Er zijn veel medicijnen tegen verstopping en vaak zijn ze zonder recept verkrijgbaar zijn bij apotheek of drogist. Gebruik deze medicijnen nooit voor langere tijd.

Diarree

Je hebt diarree als je drie keer per dag of vaker moet poepen en als de ontlasting dun is. Drink voldoende (minstens 2-3 liter per dag) om uitdroging te voorkomen. Vooral kinderen en oudere mensen hebben bij aanhoudende diarree kans op uitdroging. Het vocht dat je verliest moet weer aangevuld worden. Drink daarom veel, ook als je denkt dat iedere slok water er onmiddellijk weer uitloopt. Probeer ‘normaal’ te blijven eten. Eet gewoon waar je trek in hebt. Bruin brood of volkorenbrood is beter dan witbrood, omdat het veel meer vezels bevat. Zorg bij acute diarree voor een goede hygiëne, met name na toiletbezoek en in de keuken. Mogelijk kunnen probiotica klachten verminderen. Mogelijk kunnen deze klachten verminderen door probiotica te gebruiken.

Winderigheid

Moet je heel veel winden laten en is je buik opgeblazen? Probeer of onderstaande tips helpen. Helpen ze niet en duurt de winderigheid langer dan een paar weken? Bespreek het dan eens met je huisarts. Dat geldt zeker als je ook last hebt van andere aanhoudende darmklachten. Eet en drink rustig en kauw goed, met je mond dicht. Neem voldoende tijd voor de maaltijd en praat niet tijdens het kauwen. Fruit is natuurlijk gezond en het bevat veel belangrijke voedingsstoffen. Roken zorgt ook voor extra lucht in je maag en darmen - en het is natuurlijk heel ongezond.

labels: #Brood

Zie ook: