Deze heerlijke, krokante plaatpizza komt van oorsprong uit Duitsland. Daar wordt hij in veel verschillende regio’s gegeten en heeft overal een andere naam. In Nederland kennen wij hem als flammkuchen en hij begint steeds populairder te worden! Juist die dunne en knapperige bodem maakt de flammkuchen ook een ideaal voor-, of bijgerecht of een heerlijke snack.

De geschiedenis van Flammkuchen

Flammkuchen (ook wel bekend als ‘Tarte Flambée’) is een heerlijk gerecht uit de Elzas. Je ziet ze op steeds meer menukaarten in hippe bistro’s. Niet gek, want ze zijn heerlijk! Pas na de jaren 60 werd het een gerecht dat iedereen kende, dankzij de stijgende populariteit van de Italiaanse pizza.

Het ontstaan van flammkuchen of tarte flambée is heel praktisch geweest. In vroeger tijden hadden ovens nog geen temperatuuraanduiding. Om brood te kunnen bakken moest de oven voldoende heet zijn en om dat te testen bakte men flammkuchen of tarte flambée. Deeg was toch al voorhanden en als je dan toch een proefbaksel moest maken waarom dan niet twee vliegen in één klap slaan en gelijk de maaltijd maken. Geniaal en we hebben er een heerlijk gerecht aan te danken.

Flammkuchen (flammekueche in het Elzas dialect) staat ook wel bekend als tarte flambée. Het heeft dus zowel een Franse als een Duitse achtergrond. Hoe komt dat nou? Dit gerecht vindt zijn oorsprong in het aloude twistgebied Elzas-Lotharingen (of Elzas-Lorraine). Tijdens mijn eerste studiejaar ontdekte ik algauw dat dit gebied met zowel Duitstalige landen als Franstalige landen innig verbonden was.

Er was dan ook altijd tweespalt over waar deze gebieden toe behoorden en Elzas-Lotharingen was de inzet aan vele onderhandelingstafels. Uiteindelijk werd het na de Eerste Wereldoorlog bij de vrede van Versailles aan Frankrijk toegekend, om na de inval van de nazi’s weer door het Derde Rijk te worden geannexeerd. In 1942 werden de bewoners officieel Duits staatsburger met alle gevolgen van dien. Elzas-Lotharingen werd vrijwel direct na de oorlog door de geallieerden aan de Fransen gegeven.

De bevolking voelde echter sterke banden met de nabijgelegen Duitse gebieden en wilden bijvoorbeeld graag dat hun kinderen de Duitse taal machtig werden op school. De meeste mensen spraken Duits en er werden veel Duitstalige kranten gelezen en naar de Duitse televisie gekeken. Duits was tot de oorlog voor de Elzassers de moedertaal. Frankrijk stond dit echter niet toe. Pas sinds kort mag er weer Duits onderwezen worden op de Elzasser scholen, maar het gebied is taalkundig vrijwel geheel verfranst.

Er wordt overigens in de Elzas en net over de Duitse grens nog veel onderling in dialect gesproken (zoals we dat vrijwel overal zien in grensgebieden). Maar terug naar het eten. De band met Duitsland is niet alleen maar taalkundig: waar deze band steeds meer lijkt te verdwijnen, zien we dit nog sterk terug in de gastronomische cultuur. Vele mensen vinden eten nog altijd iets van minder belang, terwijl het ons veel kan leren over de geschiedenis, de cultuur, de sociale omgangsvormen en de lokale mores van een gebied of een volk.

In de Elzas zien we bijvoorbeeld een sterke vermenging van Franse en Duitse culinaire gewoonten. Dat begint al bij de wijn: de Elzas is een perfecte vermenging van Duitse en Franse wijngebruiken. Het moezelglas en elzasglas lijken bijvoorbeeld sterk op elkaar. De geteelde druiven als riesling, pinot blanc (weissburgunder), gewürztraminer, en pinot noir (spätburgunder) zijn hetzelfde in de Elzas als in de Duitse aangelegen gebieden.

En dat geldt niet in de laatste plaats ook voor het eten! Je vindt in de Elzas veel zuurkool, choucroute (en in het Duits sauerkraut). Maar ook Duitse lekkernijen zoals bretzels en spaetzle vind je terug in de Elzas. Een typisch Elzassergerecht is bijvoorbeeld baeckeoffe, waarvan je alleen door de naam van deze stoofpot de Duitse herkomst vermoed. En daar hoort dus ook de flammkuchen bij.

Het deeg: zelfgemaakt of kant-en-klaar

Het deeg voor de flammkuchen is super makkelijk te maken. Tegenwoordig kun je bijna in iedere supermarkt kant-en-klaar deeg kopen, maar laten we eerlijk zijn, zelfgemaakt is zó veel lekkerder! Daarom heb ik een super makkelijk en lekker recept voor je voor zelfgemaakt flammkuchen deeg. Ook hebben we het deeg iets luchtiger gemaakt. De klassieke flammkuchen is flinterdun. Het deeg voor de bodem is niet zo heel moeilijk. Het enige dat je in de gaten hoeft te houden is dat je het deeg 2 uur van tevoren maakt zodat het nog iets kan rijzen.

Recept voor Flammkuchendeeg

Meng de bloem met een snufje zout in een grote kom. Maak een kuiltje in het midden van de bloem. Giet het warme water en de olie erin, en kneed het met je vingers door de bloem heen. Kneed het deeg 5 à 10 minuten, of tot het goed loskomt van de kom. Voeg eventueel een beetje water of bloem toe als het deeg te nat of droog blijft. Vorm het deeg tot een bal, leg een theedoek over de kom en laat het 30 minuten rusten op kamertemperatuur. Hierna kan je het deeg gebruiken en verder belegen met een van de recepten hieronder!

In dit stappenplan leggen we je uit hoe je zelf deeg maakt voor de bodem van de flammkuchen. Gebruik je een kant-en-klare bodem?

  1. Meng de bloem, water, olijfolie en een snuf zout in een kom. Kneed het deeg goed door totdat het soepel en elastisch is. Is het deeg glad? Vorm een bol en leg het even aan de kant.
  2. Bestuif je aanrecht met een beetje bloem en rol het deeg zo dun mogelijk uit met een deegroller. Zorg dat het deeg écht dun is, maar dat het niet scheurt.
  3. Leg de bodem op een met bakpapier beklede bakplaat.

De topping: klassiek en creatief

Je kunt je flammkuchen met oneindig veel verschillende toppings beleggen. De basis is echter bijna altijd hetzelfde, je smeert hem in met crème fraîche of roomkaas. De Frans-Duitse pizza uit de Elzas met crème fraîche, uienringen en spekjes.

Het tweede en misschien wel belangrijkste verschil is het gebruik van crème fraîche in plaats van tomatensaus als basis voor de topping. In dit klassieke recept beleg ik hem met spekjes, rode ui en zwarte peper. De truc is voornamelijk dat je niet té veel toppings gebruikt, simpel is in dit geval zeker beter. Je kunt hem beleggen met vlees en/of vis of hem vegetarisch houden. Als je een plantaardige basis gebruikt, kun je hem zelfs veganistisch maken, het deeg is namelijk helemaal plantaardig!

Recept voor een klassieke Flammkuchen met spekjes en ui

  1. Maak het deeg zoals aangegeven in het recept of gebruik een rol kant-en-klaar flammkuchen deeg. Bak het deeg nog niet af.
  2. Verwarm de oven voor op 220 graden boven- en onderwarmte.
  3. Bak de spekjes uit in een pan en laat ze even uitlekken op een velletje keukenpapier om het overtollige vet te absorberen.
  4. Snij de ui in dunne ringen, gebruik hiervoor eventueel een mandoline.
  5. Rol het deeg uit, uit de helft van het flammkuchen deeg recept haal je 2 porties.
  6. Verdeel de crème fraîche over het deeg, daaroverheen verdeel je de spekjes en de rode ui. Breng op smaak met versgemalen zwarte peper.
  7. Leg de flammkuchen in de oven en bak hem in ca. 10-15 minuten licht knapperig en gaar.

Variaties op de topping

In sommige recepten voor traditionele Elzasser flammkuchen staat dat je fijngesneden prei aan de kuchen kunt toevoegen. Vervang de spekjes door blokjes salami voor meer pit. Roer een theelepeltje mierikswortelpasta door de crème fraîche. Dit geeft de flammkuchen een lekkere frisse en scherpere smaak. Natuurlijk kan je ook andere toppings gebruiken zoals, kleine tomaatjes of verschillende soorten kaas of champignons.

Smeer het deeg in met een laagje crème fraiche. Verdeel daar halve ringen rode ui en gerookte spekjes overheen. Smeer het deeg in met een laagje crème fraiche. Leg daar groene asperges en halve ringen rode ui op. Verkruimel daar wat feta overheen en bestrooi het geheel met peper. Bak de flammkuchen af.

Meer opties met zalm?

Smeer het deeg in met een laagje crème fraîche en verdeel daarover halve ringen rode ui en verkruimelde feta. Bestrooi met peper en bak de flammkuchen af. Smeer het deeg in met een laagje crème fraîche. Beleg de flammkuchen met groene asperges, gehalveerde cherrytomaatjes, halve ringen rode ui en stukjes zongedroogde tomaat.

Zoete variant

Meng 60 gr kwark, 60 gr crème fraîche, 1 ei en 1 tl vanille-extract met elkaar. Voeg naar smaak suiker toe. Smeer het mengsel gelijkmatig uit over het flammkuchendeeg. Bestrooi dit vervolgens met gehakte hazelnoten, gehakte walnoten, gehakte pure chocolade, gehakte melkchocolade en amandelschaafsel.

Je kunt ook een zoete maken! Dat doe je met appel, suiker, kaneel en rozijnen of noten. Ook lekker: maak er een kaasdessert van! Dan gebruik je een combinatie van de zoete en hartige ingrediënten. Ik zou bijvoorbeeld een maken met munster, gekarameliseerde appel of appelstroop, gebakken uien en kummel.

Tips voor het bakken

Leg de bodem op een met bakpapier beklede bakplaat. Smeer de crème fraîche uit over de bodem. Schuif de bakplaat in de oven en bak de flammkuchen in ongeveer 12-15 minuten knapperig en goudbruin. Houd ‘m wel goed in de gaten. Doordat de bodem zo dun is, kan het ook snel verbranden. Als de randjes en spekjes krokant zijn, is de flammkuchen klaar.

Wij bakken regelmatig pizza op de Kamado Joe dus we hebben dezelfde opstelling gebruikt voor dit recept. Bij de Joe krijg je een accesoire rek. Op dat kruis leg je de platesetters tegen elkaar aan. Daar boven komt de pizzasteen. Tussen de platesetter en de pizzasteen willen we wat ruimte. Doordat de pizzasteen niet direct verhit wordt kan deze dus ook niet te heet worden. Dat is eigenlijk het belangrijkste pluspunt van deze opstelling. Als we alles onder en boven open zetten dan stook je de boel lekker op en haal je met gemak 350°C. Dat zijn de temperaturen die je nodig hebt om deze flammkuchen maar ook pizza te bakken.

Het deeg rollen we uit met een deegroller. Dit is het grote verschil met een pizzabodem die je met de hand vormt. Hoe dunner je de bodem rolt hoe knapperiger de bodem wordt. Let wel op dat je de bodem niet groter maakt dan de pizzasteen. De bodem smeer je dan in met de crème fraîche/roomkaas en de rest en dan gaat alles de pizzaschep op. Wij gebruiken geen extra bloem of maismeel onder het deeg. De enige bloem die er onder het deeg zit is meegekomen van het werkoppervlak waar we de bodem hebben uitgerold. Natuurlijk zal de bodem meteen plakken aan de hete steen maar als de bodem gaart dan komt hij vanzelf los.

Als de flammkuchen nog warm is dan schenken we er nog een beetje honing overheen. Dat smaakt geweldig met de ui.

labels: #Pizza

Zie ook: