Koffie kost eigenlijk niet zo gek veel geld. De huidige koffiemarkt staat lager dan deze in tientallen jaren heeft gestaan en een kilo ruwe koffie kost, afhankelijk van het soort, al te koop vanaf anderhalve euro. Toch zijn er ook koffies te koop die duizenden euro's per kilo kosten. Waarom zijn sommige koffies zo duur? Wat is daar de oorzaak van? In dit stuk gaan we daar verder op in.

Kopi Luwak: Koffie van Civetkatten

Toch zijn geiten niet de enige dieren die koffie eten. Sterker nog, tegenwoordig worden er dieren speciaal gehouden om koffiebessen te eten en vervolgens weer uit te scheiden. Het bekendste voorbeeld is waarschijnlijk wel de Kopi Luwak uit Zuidoost-Azië. Kopi betekent koffie in het Indonesisch en Luwak staat voor een civetachtige kat. Wanneer de civetkat de koffiebessen eet, wordt het vruchtvlees verteerd en blijft de pit intact.

Deze pitten worden uit de ontlasting van de civetkat gehaald, gewassen, gedroogd en van de schil ontdaan, waarna ze licht geroosterd worden. Koffie van wilde civetkatten is dermate zeldzaam dat het rond de 6.600 USD per kilogram kost. Zo zijn er nog een aantal voorbeelden te geven van zeldzame door dieren uitgepoepte koffies. Een ander voorbeeld daarvan is de Jacu Bird. Deze koffie kost slechts 1.100 USD per kilogram.

Kopi Luwak (of Kopi Loewak / Kopi Luak) is, zoals zojuist benoemd, de duurste koffiesoort ter wereld. De koffiebonen zijn over het algemeen robusta en arabica bonen, afkomstig van koffieplantages in Zuidoost-Azië. Aan deze koffieplanten groeien bessen, waarin twee koffiebonen zitten.

Wanneer de in Zuidoost-Azië op plantages aanwezige civetkatten (lijkend op katten maar met een langere snuit) deze bessen eten, wordt het door hen geliefde vruchtvlees verteerd maar blijven de koffiebonen die erin zitten geheel intact in de ontlasting achter nadat ze het maag-darmkanaal van het dier hebben gepasseerd. De koffiebonen hebben echter wel iets extra’s meegekregen tijdens dit proces. In het maag-darmkanaal krijgt de koffieboon de basis voor een goede smaak mee omdat er een fermentatieproces ontstaat. De lichaamseigen enzymen, sappen en zuren van de civetkat mixen zich met de koffieboon. Er komen dan extra aminozuren vrij en dit zorgt uiteindelijk voor het goede aroma van de koffie.

De koffiebonen worden vervolgens uit de ontlasting van de civetkat gewonnen, goed schoongemaakt en daarna licht geroosterd. Tijdens het roosteren werken de vrijgekomen aminozuren goed in op de koffieboon. Na het roosteren is de koffie klaar om gemalen te worden.

Bij dit opmerkelijke productieproces komt dus aardig wat arbeid kijken omdat de koffiebonen één voor één met de hand uit de ontlasting moeten worden gehaald. Daarnaast zijn de koffiebonen in ontlasting niet in grote getallen (in het wild) te vinden.

Kopi Luwak koffie, ook bekend als Kopi Loewak, is een van de meest exclusieve koffiesoorten ter wereld. Deze koffie wordt gemaakt van koffiebessen die zijn gegeten en vervolgens zijn gepasseerd door het maag-darmkanaal van wilde civetkatten. Tijdens dit proces worden de bessen verteerd, maar de pitten blijven intact. Dit zorgt voor een bijzondere smaak die niet vergelijkbaar is met reguliere koffie. De koffie wordt geproduceerd door de ontlasting van de Loewak te verzamelen, waarna de bonen worden gewassen en gedroogd. Het is letterlijk koffie van de kat.

De Smaak van Kopi Luwak

De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, mossig, siroopachtig, zacht en rijk. Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak. De geur wordt omschreven als: “mooi, met veel body en een perfecte balans tussen zoet en fris”.

Echter is de exacte smaak afhankelijk van het soort koffieboon dat de civetkat heeft gegeten en verschilt het ook lichtelijk per civetkat welke smaak er precies wordt meegegeven aan de bonen tijdens het verteringsproces. Zoals bij elke koffiesoort heeft ook de grond waarop de koffieplanten zijn gegroeid invloed op de smaak, evenals het brandingsproces.

Uitgaande van het productieproces van de Kopi Luwak koffie is het niet gek als je er in eerste instantie vanuit gaat dat de koffie niet zo’n goede geur afgeeft. Geheel tegen het aannemelijke staat de geur van deze koffie echter bekend als zoet en fris. Ook wordt de smaak vaak omschreven als een combinatie van zoet, zacht en fris.

Waar komt Kopi Luwak vandaan?

Kopi Luwak komt oorspronkelijk van het eiland Sumatra in Indonesië. Het ontstaan van de exclusieve koffie is geheel terug te leiden naar het koloniale tijdperk. Met de komst van de Nederlanders werd een basis voor koffieplantages aangelegd op Sumatra en andere Indonesische eilanden. De ontdekking van het heerlijke aroma van de koffiebonen verkregen uit de ontlasting van de civetkat is echter niet een eer die de Nederlanders zelf op zich kunnen nemen. Het werd ontdekt door de lokale boeren arbeiders die destijds op de plantages werkten.

Al snel kwamen zij echter met het (later gebleken) briljante idee om de koffie te gaan bereiden op basis van koffiebonen uit de ontlasting van de civetkatten die rondliepen op de plantages waar ze werkten. Het was een kwestie van schoonmaken, een aantal dagen laten drogen, roosteren en brouwen en ook zij konden genieten van koffie van goede kwaliteit.

Toen de bijzonder goede aroma’s ook de neuzen van de plantage-eigenaren bereikten werd de toon gezet en begon de productie van Kopi Luwak op grotere schaal voor de verkoop. Kopi Luwak dankt zijn naam aan het feit dat de civetkat in de lokale taal ‘luwak’ wordt genoemd en ‘kopi’ betekent in deze taal koffie. Inmiddels wordt de koffiesoort niet alleen in Indonesië (Sumatra, Java, Sulawesi, Bali) geproduceerd, maar ook in meerdere andere landen in Azië (zoals Vietnam en de Filipijnen).

Prijs en Waar te Koop

Kopi Luwak is een exclusieve koffiesoort. Je kunt het niet zomaar in de supermarkt om de hoek kopen. Via online webshops is er tegenwoordig wel vrij goed aan te komen. Echter betaal je er wel een flinke prijs voor. In de supermarkt betaal je voor zo’n 125 gram koffiebonen van een huismerk zo’n één à twee euro. Wil je de Kopi Luwak koffiebonen bestellen dan leg je al snel 30 à 40 euro neer voor hetzelfde gewicht van 125 gram.

Wanneer je graag een kopje Kopi Luwak wil proberen, maar er wel van verzekerd wil zijn dat het is gemaakt van koffiebonen die gegeten zijn door een civetkat die vrij kan rondlopen en niet in gevangenschap is gehouden, kies dan voor koffie van boeren die UTZ gecertificeerd zijn. Wanneer boeren UTZ gecertificeerd zijn is het verboden om de civetkatten in gevangenschap te houden. Doen zij dit toch, dan verliezen ze het keurmerk. Nog een extra zekerheid hiervan is geboden wanneer de plantages waar de bonen vandaan komen zijn bezocht door de organisatie World Animal Protection.

Kopi Luwak gemaakt van koffiebonen verkregen uit de ontlasting van civetkatten die wel in gevangenschap leven wordt relatief goedkoper op de markt gebracht. Denk hierbij aan zo’n 200 euro per kilo. De koffiebonen die verkregen zijn uit ontlasting van civetkatten in het wild, die één voor één in het oerwoud zijn gezocht en opgeraapt, zijn uiteindelijk verkrijgbaar voor een prijs van maar liefst rond de 5000 euro per kilo.

Kopi Luwak is de duurste koffie ter wereld. Deze uit Indonesië afkomstige koffie (kopi) kost tussen de € 90,- en € 450,- per 500 gram en wordt daarom ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd.

Aangezien de ontlaste bessen van de civetkat worden verzameld, is het proces arbeidsintensief en exclusief. Per jaar wordt er slechts een beperkte hoeveelheid kg Kopi Loewak geproduceerd, wat bijdraagt aan de zeldzaamheid en hoge prijs.

De Kopi Luwak koffiebonen worden vaak ongemalen verkocht. Wanneer je de koffie gaat malen kun je dus ook nog kiezen voor een zeer fijne maling om Espresso te maken. Het aroma is ook hiervoor geschikt. Zorg er na aankoop voor dat je de kwaliteit van de koffiebonen niet teniet doet door aan de slag te gaan met een slecht onderhouden koffiemachine of het niet juist afstellen van de temperatuur.

Maak de koffiemachine goed schoon, gebruik bronwater en warm de machine goed op. Voor een ideale extractie zorg je ervoor dat het water dat je gebruikt rond de 95 graden is (wijk niet meer dan één à twee graden hiervan af). Wanneer je hier qua temperatuur te ver onder zit zal de extractie niet voldoende zijn en wanneer je hier te ver boven zit wordt je koffie erg bitter.

Black Ivory: Koffie van Olifanten

Het gaat om de zogenaamde Black Ivory koffie die in het noorden van Thailand wordt geoogst. In plaats van katten worden de koffiebonen dit maal gerijpt in het spijsverteringssysteem van olifanten. Volgens de makers gaat het om de zeldzaamste en duurste koffie ter wereld.

De bijzondere koffie is het geesteskind van de 40-jarige Canadees Blake Dinkin. De Arabica koffiebonen worden gevoerd aan olifanten en na 14 tot 70 uur weer uit hun uitwerpselen gedestilleerd. De smaak van de koffie wordt omschreven als ‘heel zacht, zonder de bitterheid van normale koffie.’

Ter vergelijking: voor Black Ivory koffie betaalt u al snel zo’n €45 per kopje en moet u rekenen op zo’n €1000 per kilo. Heel exclusief, met de hand uitgezocht uit olifantenpoep.

De bijzondere olifanten die in een olifantenkamp in Chiang Rai leven krijgen elke dag Thaise Arabica kersen te eten. De Black Ivory Coffee kost een luttele $58 per kopje, maar dan heb je ook wat. De bonen krijgen hun specifieke smaak doordat de enzymen tijdens het verteren van voedsel de proteïnen afbreken in de koffie.

De alternatieven van Kopi Luwak zijn niet altijd even makkelijk te verkrijgen. De ‘Black Ivory Coffee’ gemaakt van de uitwerpselen van olifanten is tot op heden slechts te verkrijgen in zeer exclusieve resorts. De prijs van deze koffiesoort is maar liefst rond de 850 euro voor een kilo koffiebonen. De voornaamste reden dat deze koffiesoort nog duurder is dan de Kopi Luwak is dat er een nóg arbeidsintensiever proces aan vooraf is gegaan, omdat koffiebonen verwijderen uit ontlasting van olifanten lastiger is dan uit de ontlasting van civetkatten.

Andere Dure Koffiesoorten

En of het allemaal nou zo lekker is? Wat zijn dan andere dure koffies maar die niet het maagdarm kanaal van een dier zijn gepasseerd? Een tweetal exclusieve koffies springen er dan wat ons betreft in het oog, de Jamaican Blue Mountain en de Hawain Kona.

  • Jamaican Blue Mountain: Deze arabica koffie is bekend vanwege zijn milde en niet-bittere smaak en wordt verbouwd op een hoogte tussen de 910 en 1.700 meter boven zeeniveau. Doordat het klimaat koel en vochtig is met veel neerslag leidt dit samen met de vruchtbare, goed gedraineerde bodem tot ideale omstandigheden voor de teelt van deze Arabica koffieplanten.
  • Hawaiian Kona: Kona is een gebied van circa 9 vierkante kilometer, ook hier gedomineerd door Japanners. De koffie kent drie gradaties waarbij de Kona Prime of Kona Select het hoogste is. De laagste gradatie mag zelfs geen Kona heten. Vaak wordt de Kona vermengt met andere koffies. Binnen 24 uur van plukken wordt de koffie ontdaan van zijn pulp en 12 uur lang in een fermentatie tank gelegd.

Hier heb je het absoluut niet over koffies die vermalen worden in iets wat je in de supermarkt koopt. Op Jamaica bevindt zich ten noorden van de hoofdstad Kingston de Blue Mountain regio. De export vindt plaats via slechts een centraal handelskantoor en verdwijnt grotendeels richting Japan. De andere exclusieve koffie die in het oog springt is de Hawain Kona. De Kona kent zijn eigen proces.

Ethische Overwegingen

Mede door de grote vraag en opbrengst van de Kopi Luwak koffie wordt er in Zuidoost-Azië steeds vaker voor gekozen om civetkatten van de plantages te halen en in gevangenschap te houden. Deze krijgen dan vaak enkel nog de bessen te eten en hebben weinig vrijheid en bewegingsruimte. Hierdoor bestaat er een groep mensen die veel kritiek uiten op de productie en consumptie van de koffiesoort.

Ook het sanitair laat te wensen over. De loewaks zitten onder de urine en hun uitwerpselen liggen overal. Neil D’Cruze, één van de onderzoekers, zegt over het leven van de civetkatten die 24/7 zitten opgesloten in kooien het volgende: “Het is een constante, intense bron van pijn en ongemak.” Doordat de civetkatten alleen maar koffiebessen te eten krijgen - in het wild bestaat het dieet van de civetkat ook uit fruit, insecten en reptielen - zijn veel van de dieren erg dun. Andere waren juist weer te dik, omdat ze zich amper kunnen bewegen in hun kleine hokken. De onderzoekers zijn ook loewaks tegengekomen die strak stonden van de koffie.

Of dit allemaal nog niet genoeg dierenleed is hadden de meeste civetkatten geen schoon water en zaten zij alleen opgesloten waardoor ze geen contact konden hebben met hun soortgenoten. Hierdoor verwonden de dieren zichzelf. Civetkatten zijn nachtdieren in hun kooien worden zij overdag constant blootgesteld aan het geluid van het verkeer en toeristen.

Er zijn berichten verschenen over vervalsing, ziektes en dierenmishandeling. De commercialisering van de kopiloewak gaat gepaard met zo veel dierenleed dat het niet meer te verantwoorden is om een er een kopje van te drinken.

Het ethische vraagstuk rond dure koffiesoorten concentreert zich vooral op het dierenwelzijn. Deze praktijken roepen ernstige vragen op over de moraliteit van het gebruik van dieren voor de productie van luxe consumptiegoederen.

Tegenwoordig is er een groeiend bewustzijn onder consumenten over de herkomst en productiewijze van de koffie die zij drinken. Deze verschuiving in consumentenvoorkeuren moedigt producenten aan om over te stappen op meer duurzame en ethische productiemethoden.

Wanneer je graag een kopje Kopi Luwak wil proberen, maar er wel van verzekerd wil zijn dat het is gemaakt van koffiebonen die gegeten zijn door een civetkat die vrij kan rondlopen en niet in gevangenschap is gehouden, kies dan voor koffie van boeren die UTZ gecertificeerd zijn.

Prijsbepalende factoren

De prijs van koffie wordt sterk beïnvloed door de kwaliteit en het type koffieboon. Arabica bonen staan bekend om hun zoete, zachte smaak en worden hoger gewaardeerd dan Robusta bonen, die een sterker, bitterder smaakprofiel hebben. De kosten van het produceren en oogsten van koffie spelen een cruciale rol. Handgeplukte koffie vereist meer arbeid en tijd, wat de kosten verhoogt.

Daarnaast kunnen milieuvriendelijke teeltmethoden ook bijdragen aan een hogere prijs. Het klimaat heeft een directe impact op de koffieproductie. Onvoorspelbare weersomstandigheden, zoals droogte of overmatige regenval, kunnen de oogst beïnvloeden en leiden tot prijsschommelingen op de markt.

Transport- en logistieke kosten dragen daarnaast ook bij aan de prijs van koffie. Je kunt hierbij denken aan export, import, distributie en detailhandel, elk met eigen kosten. Brandstofprijzen en efficiëntie van de supply chain spelen hierbij een belangrijke rol. Ook het uiteindelijke verkooppunt kan invloed hebben op de prijs.

Economische factoren zoals vraag en aanbod, inflatie en wisselkoersen hebben invloed op de koffieprijzen. Daarnaast kunnen politieke instabiliteit en economische beleidsveranderingen in producerende landen de koffiehandel beïnvloeden.

Koffiesoort Oorsprong Prijs per kilo (ongeveer)
Kopi Luwak Indonesië €200 - €5000
Black Ivory Thailand €1000
Jacu Bird Brazilië $1100

labels:

Zie ook: