Een kale vlakte, doorsneden met wellicht de lelijkste snelweg van ons land (A9). Geen gebied om een toerist naartoe te sturen. Van de snelweg af, bij Alkmaar, wordt het landschap wat vriendelijker, en verderop wacht de zee...

Langs de boulevard van Egmond aan Zee staan de bekende Zimmer-frei-hotels, maar iets verderop - aan de Zeeweg - domineert een kolos de 'skyline': hotel Zuiderduin, bestaande uit drie flatgebouwen.

Eind jaren zeventig stond op de plek van dit hotelbedrijf nog een kinderkolonietehuis. Egmond aan Zee was zo'n biovakantieoord voor bleekneusjes uit de stad.

Vroege Geschiedenis en de Abdij van Egmond

Over de stichting van de abdij van Egmond is meer niet bekend, dan wel bekend. Er is sprake van veel speculatie, of zoals Cordfunke het verwoord: 'de stichtingsdatum van het houten klooster is onbekend: in de Vita wordt slechts terloops melding gemaakt van de stichting ervan'.

De Vita die hier bedoeld wordt is die van Adelbert, geschreven is in 985. Pas onder graaf Dirk V (regeerperiode 1061-1091), wordt in teksten voor het eerst de abdij van Egmond genoemd. De stichting in 975 wordt dan ook door geen enkele tekst bevestigd.

Nadat St. Adelbert, afkomstig uit Ierland als volgeling van Willibrord, in Kennemerland het Evangelie verkondigde en na zijn dood als heilige werd vereerd, werd zijn naam verbonden aan het stenen klooster in Egmond Binnen, dat 2 eeuwen na zijn dood omstreeks 950 werd gebouwd ter vervanging van een eerder gestichte houten kapelletje.

Net als veel andere kloosters en abdijen ging ook de vermaarde en oudste abdij van Holland, de abdij van Egmond, in de Tachtigjarige oorlog ten onder.

Willem van Oranje en de Verwoesting van de Abdij

Lang is gedacht dat de geuzen onder leiding van Diederik Sonoy daar verantwoordelijk voor waren en dat zij deze abdij in 1573 door brandstichting verwoestten. Nadere bestudering van de bronnen leert echter dat er een heel ander verhaal achter zit, dat lang verborgen is gebleven met name door de opmerkelijke rol die Willem van Oranje erin gespeeld heeft.

Willem van Oranje had daar vanaf het begin de regie over, allereerst door het aanstellen van een rentmeester in het najaar van 1572 die de roerende en onroerende goederen van de abdij moest inventariseren. Dit was een direct gevolg van de besluiten die genomen waren tijdens de eerste ‘vrije’ Statenvergadering in Dordrecht, juli dat jaar, waar Willem van Oranje de confiscatie van kerkelijke en kloosterbezittingen op de agenda had gezet.

Na Alkmaar bezocht de prins begin november 1572 Haarlem. Op zijn reis daarheen moet hij wel langs Egmond Binnen gekomen zijn en het is verleidelijk te bedenken dat hij de abdij met eigen ogen heeft aanschouwt.

Gespeculeerd kan worden dat Boisot in Delft mondeling de opdracht van de prins heeft gekregen om met name de abdij van Egmond te laten slopen ten behoeve van de funderingen van de stadswallen en naar later blijkt de bouw van de nieuwe Kennemer en Nieuwlanderpoort.

Een feit is dat vanaf 1 april er een voortvarend begin werd gemaakt met de onttakeling en sloop van de oude abdij.

De Villicatie Egmond

Het gebied, dat in bespreking komt, wordt gewoonlijk omschreven als de villicatie Egmond of de villicaties Egmond en Rinnegom; de grens tussen deze villicaties werd gevormd door een beekje "de Galenvord", dat echter in de 15e eeuw reeds droog was en de naam van een strook land was geworden.

Het gebied der twee villicaties viel vrijwel samen met dat van de jurisdictie"inter Aremerswet et wimmenerswet", in de latere middeleeuwen het gerecht van Egmond genoemd * .

De gronden waren bezittingen geweest van het gravenhuis en bij de stichting van de abdij door Dirk II geschonken. De oorspronkelijke schenkingsakte is niet bekend, maar een notitie in het Evangeliarium, die in de tweede helft van de 11e eeuw geplaatst moet worden, waarin naar alle waarschijnlijkheid een oude schenkingsnotitie gevolgd is.

Het is niet twijfelachtig, of de graaf heeft hier één of twee villa's, namelijk Rinnegom en Arem, of delen van deze villa's geschonken * ; in de 11e en 12e eeuw toch draagt de Egmondse samenleving blijkens de toenmaals bestaande rechts- en dienstverhoudingen nog het karakter van een villagemeenschap.

De geschiedenis van de Egmondse dorpsgemeenschap is in de 12e tot en met de 15e eeuw voor een groot deel een strijd geweest om zich van de banden en rechten, die door de structuur van de villa gevormd waren, geleidelijk los te maken.

In de 9e eeuw hebben deze villaheren van Egmond, nadat zij in Kennemerland een graafschap verworven hadden, bovendien een rechtsmacht uitgeoefend die van publiekrechterlijke oorsprong was en ook buiten de villa vigeerde.

De abdij heeft de eigendom van alle grond in de villa. In het falsum 1083 wordt verklaard, dat de graaf alle gronden van Wimmenum tot in Arem aan de abdij geschonken had; de bewering mag misschien uit een historisch oogpunt niet helemaal juist zijn * , zij was zeker op de eigendomsverhoudingen in 1162 gebaseerd.

Niettemin heeft de abdij haar eigendomsrecht op haar goederen steeds gehandhaafd.

De Visserij in Egmond aan Zee

De visserij vond plaats op de binnenmeren, die toen nog via de voormalige Zuiderzee en andere zeegaten in verbinding stonden met de Noordzee. Dit was een armoedig bestaan, te meer omdat de verbinding met de zeegaten meer en meer verzandde, en de bevolking daardoor zeer verarmde.

De vermeende stichter van Egmond aan Zee in 977, de Heer Wallingier, “deede timmeren op Zee tien huysen, en zette zijn schamele lieden daerin, die hy de huysen schonk op conditie, dat zy den tienden vis zouden geven aan het Convent van Egmond, want hy dit klooster zeer lief hadde (…) ook zoo timmerde hy by de zee een kleyn kapelleken ter eeren van St.

De visserlui van toen namen hun scheepjes van de binnenmeren mee naar de kust. Zij bouwden en onderhielden zelf hun vaartuigjes, die verre van zeewaardig waren.

Omstreeks het jaar 1400 ontstond te Egmond aan Zee de zogenaamde Pinck, destijds een platbodem vaartuigje van om en nabij de 5,50 6 meter bij ca. 2,5 meter breed.

Het scheepje met voor en achter een plechtje, was overnaads gebouwd met een geheel platte bodem, zodat het scheepje nadat het gebouwd was, op rollen vanaf de schuitenschuur naar het strand vervoerd kon worden.

Andere kustplaatsen namen het scheepstype over, waarvan Scheveningen en Katwijk de bekendste zijn.

De pinck werd het dominerende scheepstype langs de zogenaamde “Zijde”; dat is de kuststrook van Hoek van Holland tot Den Helder waar toen geen havens waren. Rond het jaar 1514 waren er naar schatting 180 visservaartuigen actief aan “de Zijde” waaronder ca. 105 pincken.

Volgens belastinggegevens uit die tijd bezat Egmond toen meer als een kwart van dit totaal. Ca. 26 pincken en ca. 20 andere vaartuigjes (slabberts of schuitjes).

Omstreeks 1600 komt er een gesleept vistuig tot ontwikkeling, de zogenaamde Corde of schrobnet.

Inmiddels was door de toenemende schaalvergroting de Pinck van ca. 6 meter gegroeid naar ca. 10 meter bij 3.50 meter breed.

Het is te danken aan de heren Ploeg en Molenaar, verbonden aan het Visserijmuseum te Vlaardingen, dat deze gegevens in 1977 - aangevuld met historisch onderzoek - zijn uitgewerkt naar goede reconstructietekeningen.

Moderne Tijd

Vijf leden van een MDMA-bende, waaronder een Alkmaarder (45) en een Egmonder (31), zijn maandag door de rechtbank in Zwolle veroordeeld tot gevangenisstraffen van vier tot negen jaar.

In 1129 gaf de abt van de abdij van Egmond een deel van zijn land aan een rijke boer die Barwout (of Berwout) heette. Tenminste, die boer moest het land in de gaten houden en ervoor zorgen dat het bewerkt werd. Het dorp Egmond viel onder dit stuk land. Deze boer kreeg de functie van rentmeester (oftewel bestuurder) van het gebied.

In 1481 werd heer Jan III van Egmond zelfs tot graaf van Egmond benoemd door Maximiliaan van Habsburg voor zijn trouwe militaire dienst.

Het kasteel van Egmond werd in 1573 op bevel van de militaire commandant Sonoy in brand gestoken, in zijn strijd tegen de Spanjaarden.

De eerste tekening uit 1675 laat het kasteel zien in volle glorie. Op de tweede tekening uit 1700 is de ruïne van het kasteel te zien.

Hotel Zuiderduin

In de tien jaar interviews voor Hotelformule is het nog niet eerder voorgekomen dat een hotelier zich liet bijstaan door een p.r.-manager. Mogen we Rith Groot die schroom of terughoudendheid kwalijk nemen? Neuh..., want A. zijn bedrijf is erg groot, en B. eigenlijk is hij meer aannemer dan hotelier.

Ook in andere opzichten is hij een 'buitenbeentje': uitkomsten van al het gecijfer en gereken binnen de hotellerie, bijvoorbeeld, bekijkt hij met de ogen van een nuchtere West-Fries. Gewoon niet! En ketens of groepen?

De vader was projectontwikkelaar en aannemer; de zoon volgde in zijn voetsporen en ging dus ook de bouw in. 'Pas een jaar of zes geleden ben ik met het hotel bezig gegaan,' vertelt Rith Groot. 'Alles wat hier staat, hebben we in ieder geval zelf gebouwd. Overigens zijn we elders nog steeds met projecten bezig; voor andere zaken die we hebben. Dat maakt het wel leuk.

Pratend over de nieuwbouwplannen voor het hotel, en de verbouwplannen, en de renovatieplannen, leeft hij helemaal op. Momenteel wordt een groot aantal kamers aangepast aan de eisen, wensen en mode van de nieuwe tijd. De laatste grote verbouwing was in 1998; toen kwamen er 63 kamers bij, en het restaurant werd opnieuw ingericht.

Het moderne entreegebouw dat op brochures en in advertenties staat afgebeeld, stamt uit 1999; vóór die tijd ontkwamen de gasten visueel niet aan de 'afstotende' buitenkant van de flatgebouwen. Misschien omdat de buitenkant van Zuiderduin 'er niet uitziet', is de relatie met de gemeente niet om over naar huis te schrijven.

'Alle bouwplannen zijn bij de rechtbank geweest,' zegt Groot. 'De gemeente keurt alles af; het maakt niet uit wat we indienen. Er zit ook nog oud zeer uit het verleden, omdat we toen - weliswaar met bloed, zweet en tranen - een paar bouwplannen erdoor wisten te krijgen. Volgens de gemeente heeft dit hotel de maximale groei bereikt, maar dat bepalen zij niet! Dat bepaal ook ik niet.

Groot beschikt over zo'n duizend bedden, inbegrepen een ander hotel en zeven appartementen. Dat is nogal wat, in een badplaatsje dat landelijke, noch internationale faam geniet. Akkoord, zeeheld Van Speyk ('Dan liever de lucht in!') kwam er vandaan; de vuurtoren is - met grote gedenkplaten - aan hem gewijd, maar vaderlandse geschiedenis wordt allang niet meer onderwezen.

'Iedereen raadde mijn vader dan ook af om hier zo'n groot hotel met vergader- en congresaccommodatie neer te zetten', vertelt Groot, 'maar daar heeft hij zich niets van aangetrokken. Hij zei: "We zetten het gewoon neer en gaan draaien." Dat was een gouden greep. Hij heeft destijds ingezien dat Egmond niet voldeed aan een belangrijke behoefte: de combinatie van zalen met kamers. In Zuiderduin is de combinatie precies goed.

De ommezwaai van de toeristische naar de zakelijke markt heeft zich voor Zuiderduin in de jaren negentig voltrokken. Groot: 'Het verschijnsel "brainstormen" op de heide, of "teambuilding" aan het strand werd "big business". Daar hebben we tijdig op ingespeeld. Zwembad, Finse sauna, Turks baden, Japanse baden, fitness, kapsalon, kuur & beautycentrum, squashbaan, kinderparadijs, grote restaurantzalen en barruimtes... Eenmaal binnen, begrijp je best dat ook vakantiegangers die hun werkzame leven in kantoorgebouwen slijten, zich laten inboeken in deze betonnen viersterrenkolos. Na het zonnen wil je immers ook wat.

De keuken van Zuiderduin is afgestemd op gasten uit alle windstreken. Gezelschappen vanaf dertig personen kunnen kiezen uit een buffet Oostzee, een buffet Pacific, een Italiaans Buffet, een Zuid-Amerikaans buffet, een Oosters buffet en gelukkig ook een Hollands buffet. 'Der Mensch ist was er isst,' schreef Ludwich Feuerbach, en wellicht verklappen de prijzen van de buffetten dus ook iets.

Arrangementen leveren in Zuiderduin de meeste kamerboekingen op; dit hotel bedient dan ook elke doelgroep: vijftigplussers, feestvierders, vergadertijgers... Groot: 'Voor bedrijven is het heel prettig dat de deelnemers niet al te veel kunnen uitzwermen. Hier in Egmond blijft men bij elkaar, terwijl in Amsterdam iedereen zoekraakt, zodra je even de andere kant opkijkt. Dat strand trekt overigens nog voldoende Duitse toeristen.

'Ik heb kennis genomen van de berichten in de media', zegt Groot, 'maar wij merken niets van een verminderde belangstelling vanuit Duitsland. Ze zijn nog steeds Reiseweltmeister, en al gaan er wat meer naar de Oostzee of Turkije, voor ons landje blijven er genoeg over. Duitsland is een groot land. Bovendien kijken wij meer naar de kansen. Veel collega's staren zich blind op bedreigingen. Wij hebben de afgelopen jaren middels promotiecampagnes de naam Zuiderduin in Nederland gevestigd, maar we zijn ook druk doende om de internationale bekendheid te vergroten.

Groot vertrouwt erop dat de internationale congresmarkt voor zijn hotel een groeimarkt is. Voor de aanloop uit het buitenland heeft dit hotel en congrescentrum geen samenwerkingsverband, groep of keten nodig, beweert Groot. 'We hebben aansluiting nooit overwogen. Waarom zouden we? Voor het reserveringssysteem? Dat vind ik geen goede reden. Ook inzake marketing en inkoop geloof ik veel meer in de expertise en kracht die wij zelf hebben. Op bepaalde vlakken kunnen ze vast nog wel iets van ons leren. Geen 'branding' dus aan het strand van Egmond aan Zee. Hotel Zuiderduin gaat van zijn eigen kracht uit, en die kracht bestaat uit flexibiliteit.

Groot: 'Wij kunnen heel snel beslissen. De bedrijven bij ons iets willen laten plaatsvinden, hebben het voordeel dat ze gewoon kunnen onderhandelen met de eigenaar; zij krijgen onmiddellijk antwoord op hun vragen. Laatst kwamen we een grote zaal tekort... Nou, toen sloegen we dus een tussenmuur eruit. Het is bij het extreme af, zo flexibel als we zijn. Ook als ze hier in huis zijn. Het is echt niet zo dat elke stoel die ze extra willen hebben, op de rekening komt. Welnee! Bovendien zijn we vrij prijsconcurrerend bezig; toch belangrijk in deze tijd. Laten we wel zijn, een groot aantal hotels heeft jarenlang de boel overvraagd. En wat de horeca op een terrasje durft te rekenen... Absurd! De bedrijfscultuur in Zuiderduin kenmerkt zich door West-Friese nuchterheid. De Duitse toerist en de zakenman uit Singapore zullen zich hier allebei 'senang' voelen.

Groot moet erom lachen. Plasmaschermen? 'Iemand die denkt dat hotelgasten afkomen op platte beeldschermen of bijzondere bedden, wil ik graag uit de droom helpen. Kamers: 80,- p.p. (1 p.); 57,50 p.p. ( 2p.

labels: #Ei

Zie ook: