Het kan frustrerend en beangstigend zijn als eten steeds in de keel blijft steken. Een simpel eetmoment kan dan een bron van ongemak of zorgen worden. Het is belangrijk dat voeding niet alleen lekker, maar ook veilig is.

Slikstoornissen en dysfagie

Van een slikstoornis is sprake als het doorslikken van voeding moeite kost of voeding steeds uit de mond loopt. Door een slikstoornis komt er eten of drinken in de luchtpijp terecht in plaats van in de slokdarm. De medische term voor een slikstoornis is dysfagie.

Slikstoornissen komen voor bij mensen van alle leeftijden, maar vooral bij ouderen.

Er zijn meerdere oorzaken voor slikstoornissen:

  • Ouderdom
  • Ziekten van het zenuwstelsel (zoals de ziekte van Parkinson, dementie, een beroerte)
  • Medicijnen
  • Ziekten in het hoofd/halsgebied

Symptomen van een slikstoornis zijn:

  • Verslikken tijdens of vlak na het eten of drinken (keelschrapen, hoesten, rood aanlopen, traanogen, blauw aanlopen, verstikken)
  • Speeksel, eten of drinken loopt uit de mond
  • Het gevoel hebben dat medicijnen of voedsel blijft steken in de keel of in de slokdarm
  • Voedselresten blijven achter in de mond
  • Kauwen of slikken doet pijn
  • Borrelig stemgeluid na het slikken

Bij ernstige slikstoornissen kunt u gewicht verliezen.

Globus gevoel (brok in de keel)

Het gevoel van een brok in de keel (Globus gevoel) komt vrij veel voor. Het is een vervelend gevoel alsof er iets in de keel blijft steken. Meestal zit dit gevoel ter hoogte van het strottenhoofd. Het brokgevoel in de keel is in veel gevallen een gevoel waarvoor geen duidelijke oorzaak is. Een enkele keer is er wel een duidelijke oorzaak van het brokgevoel.

Verschillende aandoeningen kunnen de oorzaak zijn, van onschuldig tot ernstig. Het gevoel van een brok in je keel heeft meestal geen lichamelijke oorzaak. Stress of angst kan ervoor zorgen dat je (onbewust) de spieren in de hals en keel aanspant. Dit kan een brokgevoel in de keel veroorzaken. Sommige mensen slikken heel bewust speeksel en slijm door dat gedurende de hele dag geproduceerd wordt.

Een enkele keer is een aandoening of afwijking in de keelholte of slokdarm de oorzaak van het brokgevoel:

  • Brandend maagzuur
  • Een Zenker divertikel in de slokdarm
  • Keelkanker

Veel mensen zijn bang voor keelkanker als ze een brok in hun keel voelen. Gelukkig is keelkanker slechts zelden de oorzaak. Als je aanhoudend of regelmatig een brok in je keel voelt, is het verstandig om dit met je huisarts te bespreken. Samen kan je overleggen of stress/of angst de oorzaak kan zijn van deze klacht.

De huisarts kan je zonodig verwijzen naar een keel-, neus- en oorarts (KNO-arts). Deze kan de keelholte verder bekijken en onderzoeken. Soms zal de KNO-arts bijvoorbeeld röntgenfoto's maken van de hals en de slokdarm. Eventueel kan een kijkonderzoek van de slokdarm gedaan worden.

De MDL-arts gaat dan met een flexibele slang (endoscoop) via de mond de slokdarm in. Met behulp van een camera op deze endoscoop kan de arts de binnenkant van de slokdarm en eventueel de maag bekijken.

Als er geen lichamelijke oorzaak is, verdwijnt de klacht vaak vanzelf. Soms kan logopedie of fysiotherapie helpen. Door ontspanningsoefeningen leer je de spieren in de hals en keel beter te ontspannen. Het is dus belangrijk om voor jezelf uit te vinden hoe je het beste ontspant. Wanneer een andere aandoening de oorzaak is van de brok in je keel, dan moet die aandoening behandeld worden.

Reflux (brandend maagzuur)

Bij reflux staat het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag vaker open, waardoor de zure maaginhoud terugstroomt in de slokdarm. Dit geeft klachten. Andere termen voor reflux zijn brandend maagzuur en zuurbranden.

Bijna iedereen heeft wel eens last van brandend maagzuur of een oprisping, bijvoorbeeld na een zware maaltijd. Dit is niet erg. Maar als u regelmatig ernstige last heeft van opkomend maagzuur is het raadzaam om naar de huisarts te gaan.

Als er te vaak maagzuur vanuit de maag terug de slokdarm instroomt en dit wordt niet behandeld, dan kan een slokdarmontsteking ontstaan.

Oorzaken van reflux

Er zijn verschillende oorzaken voor het vaak terugstromen van maagzuur in de slokdarm. De meest voorkomende zijn:

  • Overgewicht: hierdoor is de druk in de buik groter dan normaal. Het zuur stroomt dan makkelijk terug naar de slokdarm.
  • Een middenrifbreuk waardoor het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag niet goed meer werkt en open gaat staan.
  • Een zwangerschap. Als er door de groei van de baby minder ruimte in de buikholte komt voor de maag, neemt de druk op de maag toe. Hierdoor kan het sluitspiertje niet meer goed sluiten.
  • Een luie maag (vertraagde maagontlediging) zorg ervoor dat het voedsel langer dan normaal in de maag blijft. Hierdoor is de kans groot dat er teveel zure maaginhoud terug de slokdarm instroomt.
  • Ouderdom: hierdoor kan het sluitspiertje wat verslappen en minder goed sluiten.
  • Voedingsmiddelen, zoals chocola, pepermunt en alcohol kunnen ervoor zorgen dat het sluitspiertje verslapt en de maag niet meer goed afsluit.
  • Roken: nicotine heeft hetzelfde effect als chocola, pepermunt en alcohol.

Symptomen van reflux

De klachten bij brandend maagzuur verschillen per persoon. Sommige mensen hebben last van zure oprispingen en proeven het zuur dat omhoog stroomt de slokdarm in. Ook zonder het zuur te proeven, kunt u last hebben van brandend maagzuur. Sommige mensen hebben vooral 's nachts (in liggende positie) last of bij het voorover buigen klachten. Dit heeft te maken met de positie van de maag en de slokdarm. Bij andere mensen ontstaan de klachten met name na de maaltijd. Dit komt omdat juist na de maaltijd de maag onder spanning staat waardoor het sluitspiertje zich spontaan opent, zodat lucht kan ontsnappen. Hierbij kan dan ook zure maaginhoud de slokdarm inlopen.

Veel voorkomende klachten zijn:

  • Pijnlijk, branderig gevoel achter het borstbeen, vlak boven de maag. Sommige mensen voelen dit als een drukkende, knijpende pijn die nogal eens verward wordt met hartklachten. De pijn kan uitstralen naar de hals, de rug en tussen de schouderbladen;
  • Oprispingen waarbij een beetje maaginhoud terugvloeit tot in de mondholte;
  • Opboeren;
  • Geïrriteerde keel en hoestklachten. Dit komt voor als de maaginhoud regelmatig tot in de keelholte omhoog stroomt;
  • Het gevoel alsof er voortdurend een brok in de keel zit;
  • Slikklachten;
  • Heesheid;
  • Slecht gebit.

Wanneer naar de huisarts?

Het is belangrijk om naar uw huisarts te gaan, als:

  • U voelt dat het voedsel niet wil zakken in de slokdarm.
  • U regelmatig moet overgeven.
  • U in korte tijd meer dan 5 kilo afvalt, zonder aanwijsbare oorzaak.

Behandelingen voor reflux

Voedingsadviezen

Als de klachten niet zo ernstig zijn, krijgt u voedingsadviezen en leefregels om ze te verminderen.

Medicijnen

U kunt ook medicijnen voorgeschreven krijgen, meestal voor een periode van 4 tot 6 weken. In die tijd moeten uw klachten verminderen of verdwijnen. Is dit niet het geval, dan moet u de medicijnen langer gebruiken of krijgt u een hogere dosering. Het kan ook voorkomen dat u andere medicijnen krijgt voorgeschreven.

Er zijn diverse medicijnen met verschillende werkingen:

  • Medicijnen die een beschermende laag aanbrengen op de binnenkant van de slokdarm en de maag. Er is dan nog wel maagsap, maar veel minder of helemaal niet zuur meer.
  • Medicijnen die de werking van de slokdarm- en maagspieren bevorderen. Deze medicijnen zorgen voor een sneller transport van voeding door de slokdarm en de maag. Daardoor wordt de kans kleiner dat maagsap terug omhoog stroomt.

Deze medicijnen doen niets aan het sluitspiertje dat niet goed sluit. Er kan dus nog steeds maagsap terug de slokdarm instromen. Maar omdat het maagsap niet meer zuur is, levert het meestal geen problemen meer op en verdwijnen de klachten. Ook kunnen eventuele beschadigingen aan de slokdarm dan goed genezen.

Anti-refluxoperatie

Als medicijnen, voedingsadviezen en leefregels niet helpen om de klachten te verminderen, kan een operatie uitkomst bieden, waarbij een zogenaamd 'maagmanchet' wordt aangelegd. Een 'maagmanchet' verstevigt de overgang tussen maag en slokdarm. Bij deze kijkoperatie wordt het bovenste deel van de maag als een soort manchet om de onderkant van de slokdarm heen gedraaid. Zo kan de maag niet meer door de middenrifbreuk omhoog komen.

Tips & adviezen bij reflux

Mensen met brandend maagzuur mogen in principe alles eten en drinken. Wat bij de een de klachten verergert, geeft bij de ander geen problemen. Met de volgende tips en (voedings)adviezen kunnen de klachten van brandend maagzuur verminderen:

  • Vermijd grote, zware maaltijden en erg vet eten. Neem liever kleine maaltijden verspreid over de dag. U krijgt eerder last van brandend maagzuur als uw maag erg vol zit en een vette maaltijd blijft veel langer in uw maag. Het maagsap stroomt dan eerder in de slokdarm terug.
  • Ga na het eten niet meteen liggen. Als u met een volle maag gaat liggen, kan de inhoud van de maag makkelijker terugstromen in de slokdarm.
  • Wees voorzichtig met de volgende producten omdat die de klachten kunnen verergeren: alcohol, pepermunt, chocola, scherpe kruiden, koolzuurhoudende dranken en zuur vruchtensap van citrusfruit zoals citroen, grapefruit, mandarijn en sinaasappel.
  • Zorg voor een gezond lichaamsgewicht. Mensen met overgewicht hebben minder ruimte in de buikholte waardoor de druk in de buik groter is dan normaal.
  • Draag geen knellende kleding ter hoogte van uw maag.
  • Buk niet voorover, maar zak met rechte rug door knieën, want bij bukken stroomt het maagsap makkelijker de slokdarm in.
  • Stop met roken. Roken verslapt het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag.
  • Eet gezond, gevarieerd en vezelrijk. Een gezonde voeding bevat alle voedingsstoffen die u dagelijks nodig heeft. De 'Schijf van vijf' van het Voedingscentrum vormt de basis voor het samenstellen van een gezonde maaltijd.
  • Plaats het hoofdeinde van uw bed op klossen zodat het hoofdeinde 10 tot 15 centimeter hoger is dan het voeteneinde. Het maagzuur stroomt dan niet zo gemakkelijk terug naar de slokdarm. Een extra kussen onder uw hoofd is geen goede oplossing.
  • Het is verstandig om tenminste 3 uur voordat u gaat slapen niet meer te eten.

Achalasie

Achalasie is een bewegingsstoornis van de slokdarm. Deze bewegingsstoornis wordt veroorzaakt door een verminderde zenuwvoorziening. De slokdarm krijgt dan minder prikkels die zorgen voor de beweging die de slokdarm maakt. Bij achalasie is de zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm verminderd.

Er zijn in dat deel ook minder bewegingen van de spieren in de wand van de slokdarm. Dit heeft tot gevolg dat het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag niet goed kan ontspannen. Het sluitspiertje kan door deze verkramping niet goed meer openen. Daardoor kan voedsel niet weg uit de slokdarm.

Het hoopt zich op boven het sluitspiertje waardoor de onderkant van de slokdarm uitzet. Achalasie is een vrij zeldzame aandoening.

De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer 25 cm lang. Zodra we eten doorslikken, komt het in de slokdarm terecht. De slokdarm vervoert het voedsel richting de maag. Dit is een actief proces waarbij de spieren in de slokdarmwand op een georganiseerde manier samentrekken. Deze samentrekkingen worden peristaltische bewegingen genoemd. Tussen de slokdarm en de maag zit een sluitspiertje (sfincter).

Achalasie ontstaat door een verminderde zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm. De oorzaak hiervan is nog onbekend. Het is mogelijk dat een virusinfectie een rol speelt bij het ontstaan van de klachten. Ook zijn er aanwijzingen dat achalasie een auto-immuunziekte is. Een auto-immuunziekte is een ziekte waarbij het afweersysteem cellen van het eigen lichaam aanvalt en vernietigt.

Symptomen van achalasie

De voornaamste klacht is dat voedsel blijft hangen in de slokdarm. We noemen dit ook wel passageklachten. Door de ophoping van voedsel in de slokdarm zakt na een tijdje vocht ook niet goed meer. Slikken wordt hierdoor steeds moeilijker. Veel mensen krijgen ook last van een slechte adem.

Andere symptomen zijn:

  • Pijn en/of krampen in de buurt van het borstbeen.
  • Het omhoog komen van doorgeslikt voedsel. Dit gebeurt vooral na de maaltijd of als je gaat liggen. Als dit 's nachts gebeurt, kan je je gemakkelijk verslikken. Etensresten kunnen dan in de luchtwegen terecht komen.
  • Minder zin in eten en daardoor afvallen.

In sommige gevallen verminderen de klachten na verloop van tijd. Dit komt doordat de slokdarm steeds verder uitzet en er meer voedsel in kan blijven staan.

Diagnose van achalasie

Meestal zijn verschillende onderzoeken nodig voordat duidelijk is dat het om achalasie gaat. Als pijn op de borst de belangrijkste klacht is, is onderzoek nodig om hartklachten uit te sluiten. Vanwege de slikklachten en passageklachten zal de arts ook een gastroscopie voorstellen om andere oorzaken van de klachten uit te sluiten. Een gastroscopie is een kijkonderzoek van de slokdarm en de maag. De arts kijkt met een flexibele slang via de mond in de slokdarm.

Met dit onderzoek zijn eventuele afwijkingen van de slokdarm te zien. Tijdens dit onderzoek kan de arts zo nodig ook een weefselhapje (biopt) nemen. Dit weefsel wordt vervolgens in het laboratorium onderzocht. Soms is tijdens de gastroscopie een uitgezette slokdarm zichtbaar.

Je krijgt bij dit onderzoek een contrastmiddel te drinken, meestal bariumpap. Vervolgens worden röntgenfoto’s gemaakt waarop de bewegingen van de slokdarm te zien zijn. Dit is een drukmeting van de slokdarm. De arts schuift een slangetje via je neus in de slokdarm. Aan dit slangetje zit een instrument dat de druk kan meten.

Behandeling van achalasie

De behandeling van achalasie is gericht op de werking van het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Als dit sluitspiertje weer goed kan openen, kan voedsel door de zwaartekracht beter door de slokdarm heen. De verkramping van het sluitspiertje moet dus behandeld worden.

Mogelijke behandelingen zijn:

  • Pneumodilatatie of ballondilatatie: Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) brengt de arts via de mond een ballonnetje in de slokdarm. Dit ballonnetje wordt ter hoogte van de sluitspier opgeblazen gedurende een minuut. Hierdoor wordt het sluitspiertje opgerekt. Deze behandeling moet meestal zo’n 1-2 keer herhaald worden met steeds een iets grotere ballon. Ongeveer 75% van de patiënten is na de oprekkingen klachtenvrij. Bij veel patiënten moet de serie oprekkingen na enkele jaren wel herhaald worden.
  • Myotomie volgens Heller: Tijdens de (kleine) operatie snijdt de chirurg het sluitspiertje een klein stukje in. Hierdoor neemt de knijpkracht, en daarmee de verkramping, af. Deze operatie kan ook via een kijkoperatie (laparoscopie) gedaan worden. Een nadeel van de ingreep is dat je last kunt krijgen van brandend maagzuur (reflux).
  • Per-orale endoscopische myotomie (POEM): Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) wordt het sluitspiertje bereikt via de mond, langs de slokdarm, door een ’tunneltje’ te graven tot aan het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Deze kringspier kan dan worden doorgesneden, waarna het tunneltje weer wordt gesloten.
  • Botox injecties: Botox (botuline toxine) is een stofje dat geproduceerd wordt door bacteriën. Botox werkt spierontspannend. Het wordt geïnjecteerd in de spieren in de slokdarmwand. Bij zo’n 90% van de patiënten is het een effectief middel tegen de klachten. Het effect is helaas maar tijdelijk. Deze behandeling lijkt het minst effectief te zijn. Bovendien hebben veel mensen last van bijwerkingen van medicijnen.

Tips om klachten te verminderen

Bij achalasie kunnen allerlei klachten optreden. Veelvoorkomend zijn problemen bij het slikken, het omhoog komen van doorgeslikt voedsel en gewichtsverlies. Hieronder staan tips die je kunnen helpen de klachten te verminderen. Dit zijn algemene adviezen en werken daarom niet voor iedereen.

  • Snijd de harde korsten van het brood en besmeer het met smeuïg beleg.
  • Drink iets bij iedere hap.
  • Vermijd vezelig vlees zoals rundvlees. Kip, wild of vis zijn meestal gemakkelijk door te slikken.
  • Snijd het vlees of de vis heel fijn of maal het met behulp van staafmixer of keukenmachine.
  • Ook groenten kan je pureren of fijn snijden. Gaargekookte groente zijn meestal gemakkelijker door te slikken dan rauwkost.
  • Een maaltijdsoep is een goede variant voor de warme maaltijd.
  • Je kan de aardappelen smeuïg maken met behulp van jus, appelmoes, saus of bouillon of vervangen door puree.
  • Eet rustig en kauw goed.
  • Drink voldoende tijdens en na de maaltijd.
  • Vermijd hele grote maaltijden.

Als je last hebt van een verminderde eetlust en gewichtsverlies, vraag dan advies bij een diëtist.

Eten in de luchtpijp of longen

Wanneer voedsel, vloeistoffen of speeksel per ongeluk in de luchtpijp terechtkomen, kan dit leiden tot verslikking. Bij een gezonde slikreflex zorgt een hoestbui ervoor dat het eten of drinken wordt verwijderd uit de luchtpijp. Echter, wanneer het slikproces verstoord is, kan voedsel naar de longen gaan en daar ernstige complicaties veroorzaken, zoals aspiratiepneumonie.

Veelvoorkomende oorzaken

  • Verzwakte spieren: Bij ouderen functioneren de spieren in de mond, keelholte en slokdarm minder goed.
  • Neurologische aandoeningen: Ziekten zoals Parkinson, dementie of een beroerte kunnen het slikproces verstoren.
  • Medicijngebruik: Bepaalde medicijnen kunnen de slikreflex beïnvloeden.

Wat gebeurt er als eten in de longen komt?

Wanneer er per ongeluk eten of drinken in de longen terechtkomt, spreken we van aspiratie. Dit gebeurt wanneer het slikmechanisme niet goed functioneert, iets wat vaak voorkomt bij mensen met kauw- of slikproblemen (dysfagie). In plaats van via de slokdarm naar de maag te gaan, komt voedsel via de luchtpijp in de longen terecht. Dit kan leiden tot ernstige complicaties zoals een aspiratiepneumonie (longontsteking).

Symptomen en impact van voedsel in de longen

Het herkennen van de symptomen is essentieel om op tijd in te grijpen. Veelvoorkomende klachten zijn:

  • Pijn of kramp: Rondom de borst, met uitstralingen naar de rug of keel.
  • Voedsel dat omhoog komt: Vooral bij liggen of direct na het eten.
  • Verslikking: Kan optreden, vooral ’s nachts.
  • Gewichtsverlies: Door verminderde eetlust en moeite met eten.
  • Andere symptomen: Droge mond, speeksel dat uit de mond loopt, pijn bij slikken en luchtweginfecties.

Wat kunt u doen om eten in de luchtpijp of longen te voorkomen?

  • Eet in een rustige omgeving: Vermijd afleidingen tijdens het eten.
  • Zit rechtop: Blijf ook na het eten minstens 30 minuten rechtop zitten.
  • Kleine porties en zachte voeding: Fijngemalen, zachte maaltijden maken eten makkelijker en veiliger.
  • Praat niet tijdens het eten: Dit voorkomt dat voedsel verkeerd terechtkomt.
  • Drink niet tegelijkertijd met eten: Dit kan het slikproces verstoren.

Algemene tips bij slikproblemen

Hieronder volgen algemene tips die kunnen helpen bij slikproblemen:

  • Snijd de harde korsten van het brood en besmeer het met smeuïg beleg.
  • Drink iets bij iedere hap.
  • Vermijd vezelig vlees zoals rundvlees. Kip, wild of vis zijn meestal gemakkelijk door te slikken.
  • Snijd het vlees of de vis heel fijn of maal het met behulp van staafmixer of keukenmachine.
  • Ook groenten kan je pureren of fijn snijden. Gaargekookte groente zijn meestal gemakkelijker door te slikken dan rauwkost.
  • Een maaltijdsoep is een goede variant voor de warme maaltijd.
  • Je kan de aardappelen smeuïg maken met behulp van jus, appelmoes, saus of bouillon of vervangen door puree.
  • Eet rustig en kauw goed.
  • Drink voldoende tijdens en na de maaltijd.
  • Vermijd hele grote maaltijden.

labels:

Zie ook: