Heb je weleens een schattige egel in je tuin gespot? Vast wel! Deze stekelige vriendjes zijn niet alleen leuk om te zien, maar ook ontzettend nuttig. Ze helpen namelijk bij het bestrijden van slakken en andere ongewenste gasten in je tuin. Maar wat eten egels graag eigenlijk? En hoe kun je ervoor zorgen dat ze voldoende te eten hebben, vooral in de periodes dat voedsel schaars is?

In deze blog duiken we dieper in het dieet van de egel en geven we u tips om deze bijzondere dieren te helpen - vooral tijdens de zomermaanden wanneer u egels in de tuin kunt aantreffen. Egels zijn geliefde tuinbezoekers. Toch wordt het de egel steeds lastiger gemaakt: de strak ommuurde en goed bijgehouden tuinen zijn niet de ideale plek voor de egel. Maar gelukkig zijn er ook dingen die je kunt doen om de egel te helpen, zoals ervoor zorgen dat er voldoende voedsel beschikbaar is voor egels!

Wat Eten Egels in het Wild?

Hoewel egels tot de orde van de insecteneters behoren, zijn ze in feite alleseters. Egels zijn omnivoren. Dat betekent echter niet dat ze letterlijk alles eten. Egels zijn carnivoren en hun belangrijkste voedselbron zijn insecten en wormen. Een gevarieerd dieet is essentieel voor hun gezondheid. Egels eten graag het volgende:

  • Insecten en larven: Regenwormen, kevers, slakken, rupsen en andere insecten vormen een belangrijk onderdeel van hun dieet. Vooral na regenachtige nachten zijn egels vaak te vinden op zoek naar regenwormen en andere insecten.
  • Kleine dieren: Af en toe eten egels ook kleine muizen, jonge vogeltjes of kadavers.
  • Plantaardig voedsel: Fruit, bessen en zachte zaden worden ook graag gegeten door egels, vooral als ander voedsel minder beschikbaar is. In de herfst is hun voedselvoorraad schaarser en kunnen ze ook kevers, spinnen en slakken eten.

Een belangrijke voorwaarde voor deze insecten is dat er groen aanwezig is in je tuin. Daarbij kun je denken aan grasvelden, maar ook simpelweg aan struiken of bloemen.

Waarom Egels Bijvoeren?

Vooral in de lente, net na de winterslaap, en in de herfst, om een vetreserve op te bouwen voor de winterslaap, kunnen egels wel wat extra hulp gebruiken en is het goed om de egels wat bij te voeren. Ook jonge egeltjes die hun eigen weg zoeken, hebben vaak moeite om voldoende voedsel te vinden. Door egels bij te voeren, helpt u de kwetsbare egelpopulatie in stand te houden.

Wanneer Egels Voeren in de Tuin?

Egels in de tuin in de zomer kunnen vaak zelf op zoek naar voedsel, maar extra hulp is soms nodig. Het bijvoeren van egels is vooral nuttig en welkom in bepaalde periodes van het jaar:

  • Vroege lente (maart/april): Wanneer egels ontwaken uit hun winterslaap zijn ze vaak hongerig en hebben ze extra energie nodig om aan te sterken. Ze zijn ongeveer een derde van hun lichaamsgewicht kwijtgeraakt tijdens hun winterslaap. Ligt de temperatuur nog boven het vriespunt? Egels ontwaken vaak eind maart, begin april. Dit is afhankelijk van de temperatuur en de lichaamsvoorraad. Als een egeltje in het voorjaar ontwaakt is het tot 30% van zijn lichaamsgewicht kwijtgeraakt. Uit hun winterslaap gaan egels direct op zoek naar eten om op gewicht te komen.
  • Late lente (mei/juni): In deze periode kunnen egels nog steeds een tekort aan natuurlijk voedsel hebben. Bovendien is dit het seizoen waarin egels jongen kunnen krijgen, waardoor extra voedsel welkom is voor zowel de moeder als de jonge egeltjes. Eenmaal op krachten breekt de paringstijd in mei aan.
  • Zomer (juli/augustus): Hoewel egels in de zomer vaak zelf voldoende voedsel vinden, kunt u bijvoeren als u merkt dat er weinig natuurlijk voedsel beschikbaar is. Normaal is de zomer een tijd van overvloed: genoeg te eten binnen een klein gebied, zoals een paar aaneengesloten tuinen. Met deze nu al wekenlang aanhoudende droogte, moeten de egels een veel groter gebied dan normaal afstruinen op zoek naar voldoende voedsel. Zeker zogende vrouwtjesegels hebben veel eiwitrijk voedsel nodig om voldoende melk te kunnen produceren. Daarbij komt het risico dat ze verkeerswegen gaan oversteken, en dan weet je het wel...egels rollen zich bij aankomend gevaar op tot een stekelige bol en vertrouwen op dit afweermechanisme.
  • Herfst (september/oktober): Egels beginnen zich voor te bereiden op hun winterslaap en moeten voldoende vetreserves opbouwen. Bijvoeren in deze periode helpt hen om de winter goed door te komen.

Wat Kun Je Egels Voeren?

Het is belangrijk om te weten wat egels wel en niet mogen eten. Hier zijn enkele tips:

  • Speciaal egelvoer: Dit voer is afgestemd op de voedingsbehoeften van egels en bevat alle belangrijke voedingsstoffen. Vaak wordt aangeraden om kattenvoer te geven aan egels. Maar dit mist belangrijke elementen, zoals insecten en biotine. De voeding die je egels geeft is bijvoeding. Egels kun je bijvoeren met egelvoer. Dit bevat de juiste hoeveelheid aan calcium, fosfor, zink en biotine voor sterkere stekels.
  • Kattenbrokken (droog of nat): Geef dit alleen als aanvulling, niet als hoofdvoedsel. Een ander voedsel dat egels vaak eten zijn kattenbrokken. Dit kan als een verrassing komen, maar egels zijn dol op kattenbrokken, vooral de droge variant. Het is belangrijk om te weten dat kattenbrokken echter niet het beste voedsel zijn voor egels, omdat ze niet de voedingsstoffen bevatten die egels nodig hebben. De Egelbescherming raadt kattenbrokjes aan, omdat de fysiologie van de egel sterk lijkt op die van een kat. Om te voorkomen dat de egel te dik wordt kan men voor light brokjes of brokjes voor minder actieve katten of honden kiezen.
  • Gekookt ei: Zonder zout of kruiden.
  • Water: Vers, schoon water is essentieel - bied dit altijd aan in een ondiep schaaltje. Zorg ook voor een schaaltje met vers water. Wat drinken egels? Vers, schoon water is essentieel - bied dit altijd aan in een ondiep schaaltje. De aanhoudende droogte maakt dat veel dieren, maar vooral egels het zeer moeilijk hebben. Vergeet geen lage schaal met water neer te zetten.
  • Kleine hoeveelheden vlees: Soms eten egels ook kleine hoeveelheden vlees. Dit kan bijvoorbeeld zijn als ze een muis of een vogeltje vangen.
  • Fruit en bessen: Egels eten ook graag fruit, vooral bessen. Dit is een goede aanvulling op hun dieet, omdat fruit belangrijke voedingsstoffen bevat die ze nodig hebben. Ook zachte zaden doen het vaak goed.

Wat Egels Niet Mogen Eten

  • Gedroogde meelwormen: Hoewel egels gedroogde meelwormen eten, bevatten ze veel fosfor, wat kan leiden tot een verstoorde calcium-fosforbalans en gezondheidsproblemen zoals Metabolic Bone Disease (MBD). Het is beter om ze niet te voeren of slechts in zeer kleine hoeveelheden als incidentele traktatie aan te bieden. Geef geen meelwormen.
  • Zonnebloempitten (zonnepitten): Eten egels zonnepitten? Hoewel het aantrekkelijk lijkt, zijn zonnebloempitten niet geschikt voor egels vanwege het hoge fosforgehalte.
  • Melk: Veel mensen zetten een schaaltje melk voor egels klaar. Dit is echter helemaal niet goed voor de egel, want die is lactose intolerant. Ook lactosevrije melk is geen goed alternatief. Egels zijn lactose-intolerant en kunnen hier erg ziek van worden. Geef nooit melk. Ook geen lactosevrije melk. Volwassen dieren hebben geen melk nodig, het is zelfs slecht voor ze.
  • Brood: Eten egels brood? Het antwoord is nee. Brood heeft geen voedingswaarde voor egels en kan hun spijsvertering verstoren.
  • Gekruid of zout voedsel: Dit is schadelijk voor egels.
  • Enkelvoudige voeding: Geef ook geen enkelvoudige voeding. Meelwormen, stukjes pinda, havermout en gepelde zonnepitten kunnen onderdeel zijn van goed egelvoer. Maar geef je deze voeding op zichzelf? Dan kan dat leiden tot gezondheidsproblemen door een verkeerde verhouding aan calcium en fosfor.

Tips voor het Voeren van Egels

Om egels effectief te voeren, is het belangrijk om enkele eenvoudige richtlijnen te volgen. Aangezien egels nachtdieren zijn, is het ‘s avonds aanbieden van voedsel het meest effectief. Houd de voederplek hygiënisch door deze regelmatig schoon te maken, wat helpt bij het voorkomen van ziektes. Kies een beschutte plek voor het voer, zodat andere dieren zoals katten er niet bij kunnen. Plaats het water niet te dicht bij jouw huis. Het liefst in een rustige hoek in jouw tuin. Vergeet niet om altijd een ondiepe schaal met vers water aan te bieden, wat vooral tijdens droge periodes van levensbelang is voor egels.

Door deze tips op te volgen, zorgt u ervoor dat de egels in uw tuin gezond en wel gevoed blijven. Zorg ook in de zomer voor voldoende water en voeding voor de egels in uw tuin. Als je egels in je tuin wilt voeden, zijn er verschillende manieren waarop je dit kunt doen. Een van de eenvoudigste manieren is door een egelhuisje neer te zetten. Dit is een klein huisje met een opening aan de voorkant waarin je voedsel kunt plaatsen. Een andere manier om egels te helpen voeden is door een egelvoederbakje neer te zetten. Dit is een plat bakje waarin je voedsel kunt plaatsen. Het is belangrijk om het bakje op een rustige en beschutte plek neer te zetten, zodat de egels veilig kunnen eten en niet gestoord worden door andere dieren.

Egelvoerstation Maken

Om je eigen of je buurtkatten te weerhouden het voer bedoeld voor de egels op te eten, kan je een ‘egelvoerstation’ maken of bouwen. Dat kan zo eenvoudig zijn als een paar klinkers met bak voer ertussen met een plank er overheen, tot het maken van een plastic, makkelijk schoon te houden variant. Koop een grote lage plastic voorraadbak bij de Blokker.nl, Action of buurtwinkel, snij er een gat in ter grootte van een cd. Beplak de eventueel scherpe randen met duc-tape. Leg op de bodem van de bak oude kranten. Dit is om het voerstation overdag makkelijk te kunnen verschonen. Zet in de bak voer en voldoende water (of plaats het water buiten naast het voerstation) en leg op de deksel van het voerstation een baksteen voor stabiliteit. Een steen op de deksel of bovenkant van je voerstation voorkomt dat door het gerommel van de egels het hele voerstation verschuift.

Maak Je Tuin Egelvriendelijk

Naast het voeren kun je nog meer doen om egels te helpen. Met een paar simpele aanpassingen kunt je de tuin omtoveren tot een paradijs voor egels. Een egelvriendelijke tuin begint bij het laten liggen van bladeren, waar egels insecten kunnen vinden en een schuilplek hebben. We snappen het wel, er gaat niets boven een nette tuin. Maar voor egels is een tuin zonder bladeren een tuin zonder beschutting. En juist die beschutting hebben ze hard nodig tijdens de koude en vochtige wintermaanden. Toch liever een opgeruimde tuin? Hark dan de bladeren en laat een hoopje liggen in je tuin.

  • Schuilplaatsen: Bied ook een veilige schuilplaats aan, zoals een egelhuis, dat bescherming biedt tegen weersinvloeden en roofdieren. Bladeren bieden beschutting, maar je kan de egels in je tuin een nóg fijner huis bieden. Met een egelhuis zitten de egels er altijd warmpjes bij, ook in de koude wintermaanden. Het is een ideale schuil- en nestplaats. Plaats het egelhuis op een rustige plek in je tuin onder wat begroeiing. Zorg voor een laagje droge bladeren op en rondom het egelhuis. Staat het egelslaaphuisje - geen voer in zetten en niet te verwarren met egelvoerstation - op een veilig beschut, rustige, koele plek in je tuin? Dan kan een egel besluiten om haar nest jongen in het huisje ter wereld te brengen. Niet kijken! Niet verschonen voor begin oktober!
  • Toegankelijkheid: Zorg ervoor dat egels je tuin gemakkelijk kunnen bereiken door een opening in de schutting te maken. Egels verplaatsen zich vaak van de ene tuin naar de andere. Maak het ze makkelijker door een kleine opening te maken in je schutting van ongeveer 14x14 cm. Zo kunnen ze ook naar de tuin van je buren, zonder dat ze de autoweg hoeven over te steken. Is jouw tuin voorzien van schutting aan alle kanten? Overweeg dan om in je schutting een egelpoort te plaatsen.
  • Veiligheid: Wees altijd voorzichtig met tuingereedschap, vooral bij het gebruik van rieken en grasmaaiers onder bosjes en dichte beplanting. Egels zijn vooral ‘s nachts actief en slapen overdag. Wees daarom voorzichtig met het wieden van onkruid en het maaien van gras. Een ongeluk zit in een klein hoekje. En heb je een robotmaaier? Laat deze dan alleen overdag draaien. Ook bij het omspitten van composthopen is het belangrijk om goed op te letten. Egels kunnen zich gemakkelijk verschuilen tussen je tuinafval.
  • Vermijd gif: Vermijd het gebruik van gif, zoals slakkenkorrels en rattengif, want deze zijn levensgevaarlijk voor egels. Gebruik alleen natuurlijke bestrijdingsmiddelen die ongevaarlijk zijn voor egels. Chemische bestrijdingsmiddelen kunnen nuttig zijn tegen insecten en slakken. Maar juist deze dieren vormen het diner van de egels in je tuin. Heb je slakken in je tuin en loopt er een egel bij jou rond? Dan heb je geluk! Egels eten namelijk slakken. Wil je toch slakken bestrijden én de egels beschermen, dan kan je gaan voor een natuurlijk bestrijdingsmiddel zoals ECOStyle Escar-Go.
  • Beschermde diersoort: Egels zijn een beschermde diersoort in Nederland. Merk je dat een egel het echt moeilijk heeft in je tuin? Bel dan de dierenopvang. Komen ze in je tuin? Dan mag je ze natuurlijk wel een handje helpen.

Tips voor meer egels in je tuin

Aanwezigheid van egels kun je aflezen aan voetsporen in de aarde (5 tenen aan ronde voorvoeten en langwerpige achtervoeten). Maak de tuin toegankelijk voor egels door doorgangen in de schutting te maken. Een opening van 15 bij 15 cm is voldoende. Nog beter is het om een heg te plaatsen in plaats van een schutting. Ruim bladeren in de tuin niet allemaal op. Hiermee kunnen egels een nest of schuilplaats maken. Ook een composthoop kan dienst doen als slaapplaats. Zorg voor voldoende drinkmogelijkheden. Egels drinken graag uit een lage drinkschaal of vijver. Voer egels bij wanneer dat nodig is. Vooral voor en na hun winterslaap vinden ze wat extra voer erg fijn. Je kunt ze ongebrande egelvoer, egelpaté of kattenvoer geven. Plaats op een droge, beschutte plek een egelhuisje in de tuin. Zorg ervoor dat de ingang uit de wind staat. Doe hier geen nestmateriaal in zoals hooi en stro, dit gaat tussen de stekels van de egels zitten. Het beste kun je er wat droog blad inleggen.Het is heel verleidelijk, maar laat het egelhuisje zoveel mogelijk met rust. Je kunt ze beter niet storen tijdens de winterslaap of het voortplantingsseizoen. Egels lopen graag beschut. Zorg daarom voor begroeiing in de tuin met bloemen en planten. Ook bodembedekkers vinden ze prettig. Pas op met netten over bijvoorbeeld bessenstruiken. Hier kunnen egels in verstrikt raken. Hang ze daarom altijd minimaal 30 cm boven de grond. Ook ander afval zoals lege potten kunnen gevaarlijk zijn voor egels. Ze zijn erg nieuwsgierig en steken overal hun snuit in.

De Witbuikegel

De witbuikegel hoort weliswaar bij de insecteneters, maar is een omnivoor. Hij eet vooral dierlijke voeding waaronder veel insecten maar ook slakken, wormen en kleine gewervelde dieren. Daarnaast eet hij ook wat vruchten, plantendelen en paddenstoelen. Hij heeft een apart gebit waarvan de middelste twee snijtanden in de bovenkaak ver uit elkaar staan en de middelste twee snijtanden van de onderkaak daar tussenin staan.

Voor de witbuikegel in gevangenschap bestaat nog geen speciaal uitgebalanceerd voer en het is niet precies bekend wat daarin zou moeten zitten. Er is wel egelvoer te koop, maar dit is gemaakt voor de in het wild levende Europese egel en heeft mogelijk niet de juiste samenstelling voor de witbuikegel. Er zitten vaak veel vetten en granen en ook suiker in. Daarom kan als alternatief gebruik gemaakt worden van droge kattenbrokjes (niet op visbasis) en/of een klein formaat hondenbrokjes, beide van goede kwaliteit. Deze brokjes dienen als basis van een gevarieerd dieet: een richtlijn is om circa 50% van het totale dieet uit deze brokjes te laten bestaan.

Maak het aandeel brokjes in het dieet niet te groot want er zijn aanwijzingen dat een overmaat aan kattenbrokjes tot blaasstenen kan leiden. De brokjes moeten liefst niet groter dan een erwt zijn, omdat de egel ze anders niet goed kan eten. Ook mogen ze niet al te hard zijn omdat de egel stompe tanden heeft en ze dan niet goed kan kauwen. Een voordeel van droge brokjes is dat ze helpen om het gebit van de witbuikegel schoon te houden.

Vul het dieet van brokjes aan met wat insecten. Deze zorgen voor voldoende vezels (chitinevezels uit de harde delen van de insecten), voor de variatie en bovendien helpen ze om het gebit te verzorgen. Mogelijke insecten die gegeven kunnen worden zijn waswormen, moriowormen, meelwormen, krekels en kleine sprinkhanen. Geef van meelwormen, moriowormen en waswormen niet teveel want die zijn erg vet en dan wordt de egel snel te dik. Insecten kunnen levend gevoerd worden of men kan diepgevroren (natuurlijk eerst ontdooide) of gevriesdroogde insecten gebruiken. Zorg er bij levende insecten voor dat ze eerst goed gevoerd zijn zodat ze een hogere voedingswaarde hebben.

Daarnaast kan men wat egelvoer geven. Als plantaardige voeding kan een klein beetje fruit en wat groente worden gegeven. Niet elke egel zal alle soorten fruit en groente lekker vinden. Mogelijke soorten die gegeven kunnen worden zijn banaan, appel, aardbei, wortel, zoete aardappel, broccoli, pompoen en bladgroenten. Geef geen citrusvruchten, ananas, druiven en ui-achtigen zoals ui en prei. Geef geen noten, gedroogd fruit, granen en pinda’s. Ze kunnen vast komen te zitten in de bek, de egel kan zich er in verslikken en bovendien kunnen pinda’s ook schimmels bevatten die giftige stoffen (aflatoxinen) afgeven die de lever aan kunnen tasten. Ook melkproducten zijn ongeschikt want egels kunnen lactose niet afbreken en krijgen dan diarree.

Geef het voer verdeeld over tenminste twee maaltijden, waarbij dan de grootste maaltijd aan het begin van de avond wordt gegeven en de rest vroeg in de ochtend. Haal voedselrestjes weg zodat ze niet bederven. Voer niet teveel: de witbuikegel is maar klein! Eén tot twee eetlepels brokjes per dag is voor de meeste egels voldoende, met daarbij ongeveer een theelepel groenvoer, een theelepel of enkele insecten en een theelepel overig vers voer. Weeg de egel wekelijks zodat u kunt zien of hij niet teveel of juist te weinig voer krijgt.

Egels en hun zintuigen

Egels kunnen minder goed zien maar wel heel goed horen en ruiken. Ze vangen geuren op met hun neus en met een speciaal orgaan op de tong; het orgaan van Jakobsen. Dit extra zintuig ligt tussen het gehemelte en de neusholte. Met hun buik- en snorharen voelen egels wat ze onderweg tegenkomen. Ook hebben ze sensoren onder hun voeten waarmee ze trillingen opvangen. Waarschijnlijk wist je al wel dat egels nachtdieren zijn, maar wist ook dat ze wel 18 uur per etmaal slapen? Doordat egels een grote kringspier hebben kunnen ze zich oprollen tot een bal wanneer er gevaar dreigt. Ze zetten hun stekels overeind en kunnen dit dan wel een paar uur volhouden! Helaas wordt hen dit meestal fataal als ze dit op de autoweg doen. Die stekels hebben ze niet gelijk bij hun geboorte, ze worden kaal en blind geboren. De stekeltjes liggen eerst verborgen in de huid en komen na een paar uur tevoorschijn. En wist je dat een volwassen egel wel 7000 stekels heeft van 2 tot 3 cm lang?

Voortplanting van egels

Egels vormen geen vaste paartjes en zijn daarom altijd alleen op pad. Ze hebben zelfs bijna hun eigen territorium. Egel vrouwtjes leggen in één nacht ongeveer twee kilometer af, egel mannetjes zelfs vijf kilometer. De paartijd van egels duurt van mei tot augustus. In juni begint het vrouwtje meestal met het bouwen van een nestje. Dit doet ze met bladeren op een beschutte plek onder een haag, composthoop of stapel takken. Daarna worden er na een draagtijd van ongeveer 34 dagen gemiddeld 5 kleine egeltjes geboren. Als de jongen 6 weken oud zijn kunnen ze al zelfstandig op zoek naar voedsel.

Egelhuis en overwinteren

Egels houden van oktober tot mei/april een winterslaap. Egels zoeken hiervoor een beschutte plek onder een hoop bladeren of in een egelhuisje. Jonge egeltjes blijven langer actief dan de oude egels om een goede buffer op te kunnen bouwen. De lichaamstemperatuur van volwassen egels kan in hun winterslaap dalen van 38 tot wel 4 graden! Ze gaan eigenlijk in een soort spaarstand om energie te besparen. Wanneer een egel weer ontwaakt in het voorjaar is het ongeveer 30% van zijn lichaamsgewicht kwijt. Zodra het buiten warmer wordt, zo’n 12 tot 15 graden, worden egels actiever en gaan ze op zoek naar voedsel. Als ze weer voldoende energie hebben begint in mei de paringstijd.

Belangrijk

Het is belangrijk om te stoppen met voeren als de egels in winterslaap gaan (meestal tussen december en maart). Als je overdag een (jonge) magere egel ziet rondlopen, neem dan contact op met een egelopvang.

Door ze bij te voeren op de juiste momenten en een veilige leefomgeving te bieden, help je deze nuttige dieren te overleven. Wees echter voorzichtig met wat je voert: hoewel sommige voedingsmiddelen aantrekkelijk lijken, kunnen ze schadelijk zijn voor de gezondheid van egels. Kies voor speciaal egelvoer of kattenbrokjes en vermijd meelwormen en zonnebloempitten in grote hoeveelheden. En wie weet, geniet je binnenkort wel van het gezelschap van een stekelige vriend in je eigen tuin!

labels:

Zie ook: