Lekker en plezierig eten en drinken is zo verweven in ons dagelijks leven, dat het soms moeilijk voor te stellen is dat dit niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Voor mensen met dementie kan eten en drinken soms lastig zijn en zelfs onplezierig, vooral wanneer de dementie vordert. Voor naasten kan dit erg moeilijk zijn om mee om te gaan. Bij iemand met dementie kunnen er tijdens het eten allerlei situaties ontstaan waardoor de persoon minder eet of drinkt. Denk aan onrust; opstaan en gaan lopen tijdens het eten, plukken aan het tafelkleed of placemat of spelen met het eten.

De oorzaak van dit gedrag kan liggen in het niet meer kunnen omgaan met prikkels. Inzicht krijgen in de oorzaak en goed omgaan met eventuele prikkels, kan er toe bijdragen dat mensen met dementie weer gaan eten. Ook kan het zijn dat mensen met dementie juist heel passief zijn en geen initiatief nemen tot eten/drinken, steeds in slaap vallen of 'wegdutten' tijdens de maaltijd.

Om mensen met dementie (beter) te laten eten, zijn er diverse strategieën en tips die je kunt toepassen. Hieronder delen we een aantal tips om mensen met dementie (beter) te laten eten:

Tips om Eten en Drinken te Stimuleren

  • Presenteer de maaltijd anders: Ook als iemand gepureerd eten heeft, kun je het nog steeds mooi presenteren.
  • Betrek de persoon bij het koken: Als iemand betrokken wordt bij de bereiding van de maaltijd kan hij of zij herinneringen aan vroeger ophalen. Mensen met dementie kunnen dat prettig vinden. Voorkom wel een teveel aan drukte tijdens het koken.
  • Dek de tafel herkenbaar en met contrast: Een wit bord op een wit kleed met aardappelpuree en witvis is bijvoorbeeld niet de beste combinatie. Onderzoek heeft aangetoond dat mensen met de ziekte van Alzheimer 25 procent meer voedsel tot zich nemen wanneer tafelgerei een meer opvallendere kleur heeft. Maar maak het ook niet te bont; een teveel aan prikkels kan ook juist afleiden van het eten.
  • Kook eten ‘van vroeger': Herkenbaarheid is voor mensen met dementie ook een belangrijk aspect van lekker eten. Modern eten en drinken waarmee iemand pas later in het leven kennis maakte, wordt in de loop van de dementie niet meer herkend, terwijl dingen van vroeger gelijk lekkere trek kunnen oproepen.
  • Help bij het kiezen van eten.
  • Zorg voor rust tijdens de maaltijd.
  • Zien eten doet (soms) eten: Als je zelf mee-eet, kan dat stimulerend werken.
  • Maak het eten zo gemakkelijk mogelijk.
  • Kleine eetlust? Bied meerdere kleinere porties eten aan, verdeeld over meerdere momenten op de dag.
  • Denk aan fingerfood: Als mensen met dementie niet meer zelfstandig kunnen eten, kan fingerfood een oplossing zijn. Fingerfood zijn kleine hapjes die je zo uit de hand kan eten. Denk aan blokjes kaas, stukjes vis, fruit, cake of een plakje worst. Het aanbieden van fingerfood is een goede oplossing omdat het gemakkelijk met de handen te eten is. Denk hierbij aan een boterham in kleine stukjes.

Het Belang van Structuur en Sociale Interactie

Structuur biedt voor mensen met dementie nog een beetje houvast. Structuur is dus heel erg belangrijk en juist met eten en drinken kun je deze structuur op een relatief eenvoudige manier bieden. Door vaste maaltijden en tussendoortjes aan te bieden weet de cliënt waar hij of zij aan toe is. Juist voor mensen die leiden aan dementie is het sociale aspect rondom de maaltijd van groot belang. Onderdelen die onder het sociale aspect vallen zijn sfeer, omgeving en communicatie. De omgeving rondom de maaltijd moet ook rust uitstralen en niet te veel afleiding geven. Voorkom afleiding en zet niet te veel onnodige attributen op de tafel.

Achtergrondinformatie Handreiking

Samen met een aantal andere organisaties heeft de NVD een handreiking ‘Eten en drinken voor mensen met dementie’ ontwikkeld. Deze handreiking is in de eerste plaats bedoeld voor mantelzorgers, maar is ook geschikt voor zorgprofessionals in het verpleeghuis. De handreiking ‘Eten en drinken voor mensen met dementie’ biedt mantelzorgers daarom tips om problemen te herkennen en zelf iets te kunnen doen. Tevens geeft de handreiking algemene informatie over de meest voorkomende problemen bij eten en drinken bij mensen met dementie in het verpleeghuis. Denk aan ongewenst gewichtsverlies, kauw- en slikproblemen, medische voeding en voedselweigering.

De handreiking is ontwikkeld door een groepje onafhankelijke experts, met hulp van enkele partnerorganisaties. Dit zijn Vilans, Nederlandse Vereniging van Diëtisten, Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie, Ergotherapie Nederland en Alzheimer Nederland. Deze samenwerking heeft ervoor gezorgd dat het thema eten en drinken in de handreiking breed wordt benaderd. Er wordt dus niet alleen aandacht gegeven aan het voedingskundige aspect rondom eten en drinken, maar ook het ergonomische, logopedische, psychische en ethische.

Kleurcontrast bij Eten en Drinken

Uit onderzoek blijkt dat kleurcontrast bij eten en drinken veel verschil maakt. Dien je water op in een rood glas, dan drinken cliënten meer dan wanneer het in een gewoon glas zit. Ook van rode en blauwe borden eten sommige cliënten meer. Let er wel op dat je het niet te bont maakt. Kleur en decoratie kunnen ook zorgen voor een te grote prikkel. Zo proberen cliënten de bloemen van een gedecoreerd tafelkleed op te pakken en vergeten ze daardoor te eten.

Activiteiten Stimuleren Eten en Drinken

In de dagbesteding kun je allerlei activiteiten bedenken die met voeding te maken hebben. Kijk bijvoorbeeld wat er op het menu staat. Misschien willen cliënten herinneringen ophalen aan iets wat er ’s avonds op hun bord ligt. Misschien heeft iemand wel in een viswinkel gewerkt of hadden de ouders van een bewoner een bakkerij. Door zo over eten te praten, maak je van de maaltijden een fijnere beleving.

Andere manieren om cliënten te activeren:

  • Samen koken met cliënten: Als je cliënten betrekt bij de bereiding van een maaltijd, kunnen ze herinneringen aan vroeger ophalen. Mensen met dementie vinden dat vaak erg prettig.
  • Smaken en geuren prikkelen de hersenen, beelden doen dat ook: Zo kun je oude advertenties van producten uit iemands jeugd laten zien. Misschien hebben ze wel goede herinneringen aan koekblikken of theezakjes van vroeger. Met het laten zien van afbeeldingen van dergelijke oude merken kun je het delen van verhalen stimuleren.

Verminderde Eetlust en Ondervoeding

Mensen met dementie hebben vaak een verminderde eetlust. Dat kan komen omdat ze te vermoeid zijn of vanwege bijwerkingen van medicijnen. Dementie overkomt de meeste mensen op oudere leeftijd, veel mensen die wat ouder zijn hebben al een verminderde eetlust. Ondervoeding bij ouderen komt vaak voor. Bij veel ouderen wordt ondervoeding niet meteen herkend. Zo kan ondervoeding voorkomen bij ouderen met slikproblemen, bij ouderen met dementie of bij ouderen die een combinatie hiervan hebben. Een gezond voedingspatroon is erg belangrijk.

De Rol van Specialisten

Veel ouderen met dementie hebben kauw- en slikproblemen. Een logopedist kan ze helpen. Daarnaast kan een diëtist advies geven over gezonde en gevarieerde voeding en helpt een ergotherapeut ouderen om zelfstandig te koken. Het is bijvoorbeeld belangrijk dat ouderen genoeg eiwitten binnen krijgen. Of een bewoner genoeg eiwitten binnen krijgt, kun je berekenen met de Eiwit Screener.

Slikproblemen en Mondverzorging

Slikproblemen kunnen diverse oorzaken hebben. Belangrijk om dus eerst samen met de arts - en eventueel tandarts, logopedist, fysiotherapeut of ergotherapeut - de klachten weg te nemen of te verminderen. Blijven er slikproblemen dan kan een diëtist adviseren bij aanpassingen van eten en drinken. Als het eten klein moet worden gemaakt of gepureerd, zorg dan dat het er toch aantrekkelijk blijft uitzien en lekker ruikt en smaakt.

Problemen in de mond zijn vaak de oorzaak van slikproblemen of andere problemen met eten en drinken. Een slecht zittend kunstgebit bijvoorbeeld, of pijn in de mond. Belangrijk dus om alert te zijn op problemen in de mond, te zorgen voor goede dagelijkse mondverzorging en voor regelmatig tandartsbezoek.

Aanvullende Tips en Overwegingen

  • Betrek naasten: Familie en vrienden weten vaak het beste wat de persoon met dementie graag at en dronk. Besef wel dat voorkeuren qua eten en drinken gedurende het ziekteproces kunnen veranderen. Je kunt familieleden ook vragen om mee te eten.
  • Stress vermijden: Cliënten voelen zich gestrest omdat ze doorhebben dat het eten niet meer snel en vanzelfsprekend gaat. Door de cliënt de tijd te geven om in alle rust de maaltijd te nuttigen, voorkom je stress bij ouderen.
  • Vertrouwde gezichten: Voor ouderen met dementie is het niet gunstig als ze telkens door andere medewerkers geholpen worden. Voor de cliënt is het fijn als hij of zij vertrouwde gezichten ziet tijdens het eten.
  • Minder afleiding: Om voor zo min mogelijk afleiding te zorgen is het voor de cliënten ook fijn om tegelijkertijd het toetje op te dienen. Minder afleiding betekent meer focus op het eten.
  • Stimuleer zelfredzaamheid: Vaak heb je de neiging om alles voor de cliënt te doen, zoals opscheppen en voorsnijden. Het wordt al snel een gewoonte. Maar als je iets meer tijd steekt in het begrijpen wat een cliënt nog wél kan, zul je zien dat er vaak nog een aantal handelingen mogelijk zijn. Dat stimuleert niet alleen de zelfredzaamheid, het bewegen en de zintuigen, maar het bevordert ook nog eens beter eten.

Belang van Voldoende Vochtinname

Voor ouderen wordt geadviseerd om dagelijks 1,7 liter te drinken, bij warm weer minstens 2 liter. Bij koorts 5 dl. extra voor elke graad boven de 38. Op medische indicatie kan de aanbevolen hoeveelheid vocht anders zijn. Het helpt om naast de koffie/theemomenten ook andere drinkmomenten in de dag in te bouwen. Een kopje koffie bevat gemiddeld 125 ml, een soepkop 200 ml, en een glas water 150-200 ml. Er zijn ook slimme flessen die bijhouden of iemand genoeg drinkt of een signaal geven als het tijd is om weer te drinken.

Conclusie

Welke tips wel of niet werken hangt altijd af van de persoon en de situatie. Wanneer iemand zonder duidelijke reden gewicht verliest dan is het verstandig om een arts te raadplegen.

labels:

Zie ook: