Op 12 april is het de Internationale dag van de Ruimtevaart. Een leuke dag om erbij stil te staan hoe astronauten omgaan met eten en drinken in de ruimte. In de ruimte is alles nét even anders dan op aarde. Eten en drinken dus ook.

Drinken in de Ruimte

Enerzijds is het handig dat je in de ruimte niet kan knoeien (het valt namelijk niet), maar het kan wel op onhandige plekken terecht komen (bijvoorbeeld in het ventilatiesysteem). Drinken is er in allerlei soorten: water, frisdrank maar ook koffie en thee. Vaak werken astronauten met pakjes drinken waar ze het uitzuigen, zo komt het direct van het pakje in de mond van de astronaut.

Jammer genoeg voor astronauten betekent dat dat je je drinken niet meer ruikt terwijl je het drinkt en dat maakt voor veel drankjes veel uit voor de smaakbeleving. Daarom experimenteert NASA met kopjes die door een speciale vorm en materiaal het mogelijk maken om uit een kopje te drinken zonder dat het drinken overal heen vliegt.

Eten in de Ruimte

Eten komt ook vaak uit pakjes, maar omdat het vaak minder vloeibaar is, is het mogelijk om van een lepel te eten. Je bord is natuurlijk overbodig, want je kunt je eten er niet opleggen. Eten komt vaak uit pakjes (gevriesdroogd) en wordt met water eetbaar gemaakt. Maar tegenwoordig is er ook vers voedsel en een oven aan boord waar maaltijden opgeleukt en opgewarmd mee worden.

Astronauten moeten al hun eten en drinken meenemen naar het internationale ruimtestation (ISS). Eten is een belangrijk onderdeel van het moreel van de bemanning en het enige gemeenschappelijke moment waarop zij zowel een maaltijd als een gesprek met elkaar delen.

Wat Eten Astronauten?

Allereerst: astronauten horen natuurlijk topfit de ruimte in te gaan. Niet gek dus dat ze een team van voedingsdeskundigen om zich heen hebben. Dit team zorgt voor een gebalanceerd eetschema met genoeg vitaminen en mineralen. Wat in de praktijk betekent: ontbijt, lunch en diner.

Voordat je je zorgen maakt of er ook iets te snacken valt: jazeker. Chocola, limonade, snoep, koek: het ruimteleven lijkt culinair gezien zo slecht nog niet. Al is het aanbod niet zo groot als op ’t land; er valt wel wat te kiezen.

Door de gewichtloosheid werkt een gemiddeld modelletje koelkast niet in de ruimte. Wél is er een speciale oven om je gerecht in op te warmen. De voorraad wordt dus op kamertemperatuur bewaard: dat betekent veel geconserveerde producten. Producten worden om die reden gevriesdroogd of thermogestabiliseerd. Er zijn items die in ‘natuurlijke’ vorm op voorraad liggen, maar ook waar astronauten water aan moeten toevoegen. Overigens worden peper en zout in vloeibare vorm meegenomen. Het ‘strooien’ van peper en zout zou ervoor kunnen zorgen dat belangrijke luchttoevoeren verstopt kunnen raken. Of wat dacht je van peper in je ogen?

Voedsel en drank komt in wegwerpverpakking. En dan niet zomaar het plastic wat we hier in de supermarkt vinden. Verpakkingen van ruimtevoedsel zijn vaak zo ontworpen, dat het flexibel en handig is in gebruik. Geconserveerde voedingsmiddelen eten wij natuurlijk ook. Zo kun je ontzettend lekker koken met vis uit blik.

De term ‘astronautenvoer’ roept weinig positieve associaties op: droog, smakeloos, luchtdicht verpakt. En in de beginjaren van de NASA was dat ook precies wat astronauten konden verwachten tijdens ruimtemissies. Maar tijden veranderen, beschrijft NPR in een artikel over de ontwikkeling van eten in de ruimte. Konden astronauten vroeger kiezen uit 70 items, inclusief sausen en dranken, nu zijn het er meer dan 200. Een van de favoriete opties: tortilla’s, want zo’n wrap eet makkelijk en kruimelt niet zoals brood.

André Kuipers over Eten in de Ruimte

Als 12-jarig jongetje weet André het zeker: als hij later groot is, wil hij de aarde vanuit de ruimte bekijken. En heb jij altijd al de ruimte van dichtbij willen zien? Dit is je kans! De astronaut neemt je mee op reis in zijn nieuwe film ‘Beyond: Ode to the earth’.

Volgens André zijn er een paar belangrijke stappen om astronaut te worden. “Het begint met gezond eten, veel sporten, goed slapen en heel goed je best doen op school. Kijk ook vooruit en kies een technische of medische richting op de middelbare school.

Zeg André: werken astronauten eigenlijk non-stop? “Nee, astronauten zijn net als jij op aarde natuurlijk ook gewoon bezig met eten, drinken, slapen en relaxen. We werken van maandag tot en met zaterdag en voeren zo’n 14 uur per dag allerlei experimenten en klusjes uit. Zo onderzoeken we bijvoorbeeld of je gezond kunt blijven als je lang gewichtloos bent. Daarnaast we voeren ook proefjes uit door planten te kweken in de ruimte. Lukt dat met gewichtloosheid?

Eten gaat niet zo makkelijk op een plek waar alles zweeft. Daarom bestaan ruimte-maaltijden vooral uit plakkerig eten, dat zo min mogelijk drupt of kruimelt. Alles zit in zakjes of blikjes en met rietjes slurpen we het speciale astronauten-voedsel naar binnen.” Het favoriete astronauten-ontbijt van André? “Gevriesdroogde aardbeien, een Mexicaans roerei uit een zakje en havermout met bruine suiker!” Helaas dus even geen boterham met pindakaas, want dat kruimelt te veel en gaat snel schimmelen.

De Uitdagingen van Smaak en Voedselvoorkeuren

Veel astronauten verlangen in de ruimte naar pittiger voedsel. Dat komt waarschijnlijk omdat in gewichtloze omstandigheden meer bloed naar je hoofd stroomt, waardoor je slijmvliezen opzwellen en je minder goed ruikt. Ook is er in de ruimte geen convectie (stroming door temperatuurverschillen). Dat zorgt ervoor dat minder moleculen je smaakpapillen raken. Tabasco, chilisaus en flesjes zoutwater (kristallen zouden wegzweven) zijn in het ISS daarom erg in trek.

Voedselbereiding en Houdbaarheid

Ons menu wordt samengesteld in een laboratorium. Want alles bij elkaar moet het precies de juiste voedingsstoffen, energiehoeveelheid en vitamines bevatten. En het moet één tot twee jaar houdbaar zijn. Dat komt omdat astronautenvoedsel met een vrachtschip naar de ruimte wordt gelanceerd. Aan die lanceringen gaan maanden van voorbereidingen vooraf. En als de voorraad eenmaal aankomt, moeten we er een half jaar tot een jaar mee doen.

Persoonlijke Voedselkeuzes en Smokkels

Het is een publiek geheim: astronauten die vanuit Kazachstan gelanceerd worden, smokkelen kleine hoeveelheden eten mee naar de ruimte. Vlak voor mijn eerste vlucht, in april 2004, stopte ik chocoladepaaseitjes in mijn pak. Toen ik aankwam bij het ruimtestation, waren die natuurlijk al lang gesmolten. Gelukkig zaten ze in een zip lock bag. Bij mijn tweede vlucht nam ik stroopwafels mee. Die waren beter opgewassen tegen de lancering.

Het Recyclen van Water

Maar naast water wat astronauten innemen (drinken en eten) komt er ook water uit de astronauten. Huilen en zweten zijn natuurlijk ook vormen van vocht. Bij het huilen vallen de tranen niet naar beneden maar vormen een soort bolletje onder het oog. Die kan dan met een tissue worden opgenomen, of af laten zuigen in het toilet. Zweet verdampt in kleine mate, in grote mate vormt het plasjes op je huid en laat het zout achter. Astronauten moeten hun huid dus afvegen om van het zweet af te komen.

Grappig genoeg wordt een deel ook gerecycled. Zo maken astronauten drinkwater van hun eigen urine! “Het grootste gedeelte van je plas bestaat uit water. Daarom hoeven we alleen maar de afvalstoffen uit de plas te halen. Daarna kunnen we het gewoon opdrinken.

Astronauten zien vanuit de ruimte hoe mooi, maar ook hoe kwetsbaar onze planeet is. Dat is ook één van de redenen dat ze op ruimtereis gaan: ze onderzoeken vanuit het heelal manieren om de aarde te helpen.

labels:

Zie ook: