Kalium is een essentieel mineraal voor het lichaam, dat een cruciale rol speelt bij diverse lichaamsfuncties. Het is betrokken bij de geleiding van zenuwprikkels, het samentrekken van spieren, en het reguleren van de bloeddruk. Daarom is het belangrijk om voldoende kalium via de voeding binnen te krijgen.

Kalium en je nieren

Voeding met kalium is gezond. Kalium draagt onder meer bij aan een goede bloeddruk, en beschermt zo de nieren. Maar als je nieren niet goed werken, kan er te veel kalium achterblijven in het bloed. Dit gebeurt pas als de nierfunctie heel slecht is. Te veel kalium in het bloed kan leiden tot hartklachten, zoals hartritmestoornissen.

Bij een goede nierfunctie houden de nieren het kaliumgehalte in het lichaam constant. Bij een verminderde nierfunctie wordt er minder kalium uitgescheiden en kan het kaliumgehalte in het bloed te hoog worden. Een te hoog kalium kan leiden tot spierkrampen en hartritmestoornissen. Zeker bij het gebruik van bepaalde medicijnen voor de bloeddruk of plasmedicatie.

Hoeveel kalium heb je nodig?

Een gezonde volwassene heeft 3500 mg kalium per dag nodig. Je hoort van de diëtist hoeveel kalium je per dag kunt gebruiken. Voor veel mensen gaat het om 2000 - 3000 mg (2 tot 3 gram) per dag. De precieze hoeveelheid hangt af van het kaliumgehalte in het bloed.

In Nederland krijgt een volwassen vrouw via het voedsel gemiddeld 3.000 tot 3.500 mg kalium per dag binnen en een volwassen man ongeveer 4.000 mg. Onder normale omstandigheden levert een gezonde, gevarieerde voeding voldoende kalium.

Waar zit veel kalium in?

Kalium is een stof die in vrijwel alle voedingsmiddelen zit. Er zit vooral veel kalium in aardappelen, groente en fruit. Kalium komt vooral voor in groente, fruit, aardappelen en vlees, maar ook in brood, melk en noten.

Veel kalium zit vooral in aardappelen (en alles wat daarvan gemaakt is, vooral friet), groente, fruit, vruchtensap, gedroogde vruchten, koffie, tomaat, melkproducten, chocolade, noten, peulvruchten en natriumarme dieetproducten met toegevoegd dieetzout. Weinig tot geen kalium zit in thee, rijst, deegwaren (zoals macaroni en spaghetti), frisdrank, kaas, boter/margarine, olie, suiker, jam en honing.

Producten met veel kalium

Hieronder een lijst van producten met veel kalium:

  • Aardappelen
  • Appelstroop
  • Cacao
  • Fruit
  • Gedroogde vruchten
  • Groenten
  • Groentesap
  • Koffie
  • Melk en melkproducten
  • Natriumarme dieetproducten
  • Noten
  • Peulvruchten zoals witte/bruine bonen, kapucijners en linzen
  • Tomaat
  • Tomatensap
  • Vruchtensap

Producten met weinig kalium

Als u meer kalium moet gebruiken, kunt u onderstaande producten (waar dat mogelijk is) beter vervangen door producten met meer kalium.

  • Frisdrank
  • Honing
  • Jam
  • Kaas
  • Margarine en dieetmargarine
  • Olie
  • Pasta zoals macaroni en spaghetti
  • Rijst
  • Roomboter
  • Suiker
  • Thee

Hoeveel kalium zit er in een product?

Wil je weten hoeveel kalium er in een voedingsmiddel zit? Zoek het op in de Analysetabel voedingsmiddelen of maak gebruik van een app om de hoeveelheid kalium te berekenen. Hier is ook een analysetabel te vinden.

Kalium staat meestal niet op het etiket

Op het etiket staat meestal niet hoeveel kalium erin zit. Dit is namelijk niet verplicht. Veel voedingsmiddelen bevatten van nature kalium. Als kalium is toegevoegd, is het wel verplicht dit te vermelden op het etiket. Meestal gaat het dan om kaliumzout (ook wel: dieetzout, kaliumchloride of E508).

Tips voor een kaliumbeperkt dieet

Bij te veel kalium in je bloed krijg je het advies om minder kalium te eten. Dat is lastig, omdat kalium bijna overal in zit. Deze tips kunnen je helpen. Je krijgt dan het advies om een kaliumbeperkt dieet (kaliumbeperking) te volgen. Daarbij krijg je begeleiding van de diëtist. Groente en fruit bevatten veel kalium, maar deze voedingsmiddelen heb je nodig voor een gezond voedingspatroon. Wissel af met verschillende soorten groenten en fruit.

  • Kook aardappelen en groenten in ruim water. Kalium lost op in water. Bij het koken verliezen ze kalium.
  • Wissel aardappelen af met rijst of pasta.
  • Drink liever thee dan koffie.
  • Gebruik geen dieetzout of mineraalzout. Daarin is het natrium (zout) vervangen door kalium. Ook in zoutarme producten kan zout (deels) vervangen zijn door kalium. Kijk op het etiket of er bij de ingrediënten ‘kaliumchloride’ of ‘KCl’ staat.

Kalium is oplosbaar in water. Dit is de reden dat het kaliumgehalte van gekookte groenten ongeveer 1/3 lager is dan van rauwe groenten. Het kaliumgehalte in aardappelen is met ongeveer 1/3 te verminderen wanneer je deze in ruim water kookt en het water afgiet.

Aardappelen en kalium

Aardappelen bevatten veel kalium. Stamppot en puree bevatten veel kalium. Je kunt stamppot of puree wel eten. In frites (ook wel: friet of patat) zit veel meer kalium dan in gekookte aardappelen. Dat komt doordat kalium niet oplost in de bakolie. Wel verdampt er water uit de aardappel. Ook in gebakken aardappelen zit meer kalium dan in gekookte aardappelen. Als je aardappelen meerdere malen per week door rijst of deegwaren/ pasta, bijvoorbeeld macaroni, mie of spaghetti vervangt krijg je ook minder kalium binnen.

Groente en kalium

Groenten bevatten veel kalium. Toch is het belangrijk dat je iedere dag groente eet. Wissel de groentesoorten af. Rauwe groenten bevatten meer kalium dan gekookte groente. Neem tijdens een maaltijd of gekookte groente, of rauwkost. Niet allebei.

Kook groente in ruim water en gebruik het kookvocht niet om er een sausje van te maken. In spinazie, broccoli, spruitjes, tuinbonen en postelein bijvoorbeeld zit veel kalium. Eet deze groenten niet te vaak.

Fruit en kalium

Fruit bevat veel kalium, maar hoort wel bij gezonde voeding. Eet maximaal 1 portie fruit per dag. Wissel de fruitsoorten af. Kaliumrijke fruitsoorten zijn: suikermeloen, banaan, kersen, avocado, kiwi, abrikozen en rode bessen.

Koffie en kalium

Koffie bevat kalium. Dit geldt voor alle koffiesoorten en varianten: van oploskoffie tot filterkoffie, en van koffiepads tot koffie uit een espressomachine. Drink liever thee dan koffie. Een alternatief voor koffie is thee.

Peulvruchten en kalium

Peulvruchten zijn bijvoorbeeld bruine en witte bonen, kapucijners, linzen en spliterwten. In peulvruchten zit veel kalium, nog meer dan in groente. Eet er daarom geen aardappelen bij.

Tabel: Kaliumgehalte in voedingsmiddelen

Voedingsmiddel Gewicht Kalium (mg)
1 stuk fruit, gemiddeld 125 gr 250
1 glas vruchtensap, gemiddeld 150 ml 200
3 gedroogde abrikozen 9 gr 150
3 gedroogde pruimen 15 gr 120
1 schijf suikermeloen 150 gr 530
1 schaaltje kersen 160 gr 400
1 banaan 100 gr 370
1 schaaltje rabarbermoes 200 ml 420
1 glas frisdrank 150 ml -
1 opscheplepel groente, gemiddeld 50 gr 110
2 gekookte aardappelen 100 gr 340
1 zakje friet 150 gr 640
1 opscheplepel gare rijst 55 gr 10
1 opscheplepel gare pasta 45 gr 20
1 groentelepel gare peulvruchten 60 gr 230
1 kopje koffie 125 ml 100
1 kopje thee 125 ml 10
1 tomaat 70 gr 170
1 eetlepel tomatenpuree 20 gr 230
1 glas melk 150 ml 240
1 glas chocolademelk 150 ml 310
1 schaaltje vla 150 ml 220
1 beleg appelstroop 15 gr 110
1 stuk chocolade 45 gr 180
1 eetlepel pinda’s 20 gr 150
1 gram dieetzout 1 gr 250

Kaliumbindende medicatie

Als het kaliumgehalte ondanks het aanpassen van uw voeding niet genoeg zakt, kan het nodig zijn dat de arts u medicatie voorschrijft. Deze medicijnen heten Resonium® (natrium-polystyreen-sulfonaat) en Sorbisterit® (calcium-polystyreen-sulfonaat). Het is een poeder dat u kunt oplossen in water of door vla/appelmoes/jam kan doen. Het gebruik van dit soort kaliumbindende medicatie kan tijdelijk zijn, maar vaak moet u het langere tijd gebruiken.

labels:

Zie ook: