Varkens worden in veel landen gehouden op varkenshouderijen. Naast de gewone varkenshouderijen komen er steeds meer scharrelhouderijen en biologische houderijen. De meeste varkens worden gefokt voor het vlees.

Wat Eten Varkens?

Een varken is een echte omnivoor en absoluut niet kieskeurig als het op eten aankomt! Zowel van planten en vruchten als vlees en insecten geniet een varken evenveel. Ook eikels, paddenstoelen, larven en aas zijn allemaal welkom op het menu. Als het goed ruikt, en dat doet het al snel voor een varken, wordt het verorberd.

Varkens in de vrije natuur eten eigenlijk alles, zowel planten als vlees. Een varken eet allerlei soorten groenvoer zoals plantenwortels, paddenstoelen, gras en fruit. Maar een varken eet ook insecten en kikkers.

Vroeger werd het varken daar ook bewust voor ingezet. Bij veel gezinnen scharrelde een varken rond het huis en at er alle restjes op die hij tegenkwam of gevoerd kreeg. Als het varken zwaar genoeg was, werd het geslacht en at het gezin er de hele winter van.

Varkens die voor het vlees gehouden worden, krijgen brokken en pap te eten om zo groot mogelijk te worden. Varkensvoer wordt vooral op maat gemaakt, met precies alle gezonde stoffen die zij op dat moment nodig hebben. Het voer kan een mix zijn van droog en nat voer.

47% van het Nederlands varkensvoer bestaat uit reststromen en nevenproducten van de voedingsmiddelenindustrie. Het natte voer heet brijvoer en is een mengsel van mengvoer (droog voer, vaak deels bestaand uit granen), vaste en vloeibare bijproducten en water. Pasgeboren biggetjes krijgen moedermelk en speciale biggenpap.

Varkens worden gevoed op basis van hun behoeften, om hongergevoel te voorkomen krijgen ze vezelrijk ruwvoer zoals gras, hooi en groenten. Sommige varkens krijgen onbeperkt droogvoer, terwijl anderen precies afgemeten porties krijgen.

Het voer voor een volwassen varken moet bestaan uit goed hobbyvarkenvoer zoals de 1030 alfamix swien of de 480 swienenbrok extra van Garvo. Dit zijn complete voeders, waardoor bijvoeren niet hoeft maar wel mag. Voer liever geen rauwe aardappel(schillen), brood, fruit en géén vet of zoet voedsel. Dit kan leiden tot een te eenzijdige aanvoer van voedingsstoffen, waardoor er van andere stoffen tekorten gaan optreden. Voer absoluut geen vlees, zout en keukenafval aan varkens. Het voeren van vlees aan varkens is verboden vanwege het verspreiden van varkensziektes.

TIP: als de varkens geen gras of hooi ter beschikking hebben, voer dan dagelijks wat groenvoer bij.

Gezondheid en Welzijn van Varkens

Varkens leven het liefst in groepen. Er zijn dominante varkens binnen de groep, deze varkens zijn de baas. De andere varkens noem je onderdanig. Een mannetjesvarken heet een beer en een vrouwtjesvarken noem je een zeug. Per keer kan een zeug wel 12 jonkies krijgen.

Varkens zijn luie dieren, ze rusten wel 19 uur per dag. De rest van de dag zoeken ze naar voedsel en wroeten ze met hun neus in de grond, op zoek naar kleine insecten en regenwormen. Wroeten met hun neus is echt varkensgedrag. Ook houden ze ervan om een modderbad te nemen. Dit doen varkens om af te koelen en om insecten te verjagen. Als de modder opdroogt en van hun huid afgaat, gaan de insecten mee.

Varkens hebben grote oren waarmee ze geluid goed op kunnen vangen. Wilde zwijnen hebben rechtopstaande oren, maar er zijn ook varkensrassen met hangoren. Ook kunnen varkens met elkaar communiceren door allerlei geluiden te maken zoals grommen, gillen en knorren. Een varken gilt als hij zich opgejaagd voelt.

Ook hebben ze een grote neus waarmee ze elkaars geur herkennen. Ze gebruiken hun neus om op zoek te gaan naar eten. Varkens hebben namelijk minder goede ogen dan wij.

Tegenwoordig worden ze vooral door boeren gehouden voor het vlees. Varkens hebben het liefst veel ruimte, maar de stallen zijn vaak klein. De varkens kunnen geen modderbad nemen om af te koelen, in plaats daarvan houdt de boer de temperatuur in de stal goed door middel van ventilatoren. De varkens kunnen zich niet als echte varkens gedragen.

Varkenshouderij in Nederland

Nederland heeft een omvangrijke varkenshouderijsector. Het meeste varkensvlees gaat naar Duitsland, Italië, Griekenland en Engeland. De export naar niet-Europese landen groeit. Een deel van het varkensvlees in Nederland komt uit het buitenland, waarvan het meeste varkensvlees uit Duitsland komt.

In Nederland bestaan verschillende varkenshouderijen: de gangbare, scharrel- en biologische houderij. Bij biologische houderijen kunnen varkens zich natuurlijker gedragen, ze hebben meer ruimte en afleidingsmateriaal.

Het vervoeren van varkens is nodig om de dieren naar de slachterij te brengen, of naar een andere houderij. Transport van levend vee verdient speciale aandacht. Daarom zijn er regels, bijvoorbeeld dat dieren worden vervoerd in voertuigen met voldoende luchtventilatie en dat de dieren onderweg voldoende bewegingsruimte hebben. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) houdt toezicht op het welzijn van de dieren tijdens transport en handhaaft de wet- en regelgeving.

Ingrepen in de Varkenshouderij

Om een veilige en gezonde omgeving voor de varkens te creëren, kan het nodig zijn om ingrepen te laten doen bij de dieren. Deze ingrepen worden gedaan door gekwalificeerde en vakbekwame mensen zoals de dierenarts, en alleen als het echt nodig is.

Couperen is het verwijderen van een deel van de staart en/of oren van dieren. Bij de meeste varkens in Nederland worden staarten gecoupeerd om agressief gedrag zoals staartbijten te voorkomen. Couperen is gedoogd tot 2030 , vanaf dan mag geldt er een verbod.

Een klein deel van de beren (mannelijke varkens), produceert berengeur. Om berengeur te voorkomen, worden beerbiggen meestal gecastreerd. Deze ingreep kan pijnlijk en stressvol zijn voor de biggen. Daarom is er al veel onderzoek gedaan naar alternatieven.

De Impact van Varkensvleesproductie

De productie van varkensvlees heeft invloed op het klimaat. Varkensvlees beïnvloedt het klimaat iets meer dan kip, maar minder dan rundvlees. Varkensvlees belast het milieu bijna 10-20% meer dan kip. Dat komt vooral doordat er meer voer nodig is om ze te laten groeien. Voor 1 kilo varkensvlees is 3 tot 5 kilo voer nodig.

Een ander milieuprobleem is de mest die varkens produceren. Elk vleesvarken produceert in zijn of haar leven ongeveer 400 kilo dunne mest. De mest gaat vooral naar Nederlandse akkerbouwbedrijven. Te veel mest is niet goed voor het milieu. Het veroorzaakt onder andere verzuring van bodem, lucht en (grond)water, door stoffen als ammoniak, nitraten en fosfaten.

De toenemende vraag naar vlees leidt tot ontbossing en het verdwijnen van regenwoud, vooral in Brazilië en Argentinië.

Varkensvlees in een Gezond Dieet

Onbewerkt mager varkensvlees staat in de Schijf van Vijf. Varkensvlees is rijk aan de vitamines B1 en B6 en bron van vitamine B12 en het mineraal zink. Daarnaast levert het vitamine B2 en de mineralen ijzer, fosfor en seleen. Varkensvlees bevat van nature eiwit en vet en geen koolhydraten.

Er is inmiddels voldoende wetenschappelijk bewijs dat het eten van te veel rood vlees zoals varkensvlees en vooral van bewerkt vlees, het risico op bepaalde soorten kanker (waaronder darmkanker) verhoogt. Het eten van veel rood en bewerkt vlees verhoogt eveneens het risico op diabetes type 2 en op beroerte.

Varkensvlees kan op allerlei manieren worden bereid: van koken, bakken en grillen tot roerbakken. Het is erg belangrijk om varkensvlees goed te verhitten, zodat bacteriën worden gedood. Vlees uit één stuk van varken, zoals varkenshaas, kan rosé gegeten worden, omdat de meeste bacteriën altijd aan de buitenkant van het vlees zitten.

Rauw varkensvlees bederft snel. Let daarom goed op de houdbaarheidsdatum. Bewaar open verpakkingen of onverpakt vlees maximaal 2 dagen in de koelkast en 4 maanden in de diepvries. Rauw gemalen vlees, waarin ook varkensvlees kan zitten, kan maximaal 1 dag in de koelkast worden bewaard en 2 tot 3 maanden in de diepvries.

De volgende tabel geeft een overzicht van de voedingswaarden van varkensvlees:

Voedingsstof Hoeveelheid per 100 gram
Eiwit 20-25 gram
Vet 5-30 gram (afhankelijk van het stuk vlees)
Vitamine B1 0.6-0.8 mg
Vitamine B6 0.5-0.7 mg
Vitamine B12 1.5-2.5 µg
Zink 3-5 mg

labels: #Vlees

Zie ook: