Weet jij wat je kan zeggen als iemand je vraagt waarom je eigenlijk geen vis eet? Vegetarisch eten bevat geen vlees, geen vis, geen gevogelte en geen insecten. Daarnaast zit er in een volledig vegetarische maaltijd ook geen slachtafval, zoals gelatine of niet-vegetarisch stremsel en ander ‘verstopt vlees’.

Vis heeft onder de gemiddelde Nederlander het imago van gezond en ‘minder dierenleed’. Maar bekijk je het in de praktijk, dan zie je allerlei soorten vegetariërs en is het ‘geen vlees eten’ niet zo zwart wit meer. Het is allang niet meer zo dat als je vegetariër bent, je strikt geen vlees eet.

Niemand houdt ervan om in een hokje te worden gestopt (dieren trouwens ook niet).

Wat is een Vegetariër?

In de definitie van vegetariër is beslist dat deze geen producten eet van gedode dieren. Denk hierbij aan vlees, vis, of producten zoals gelatine en kaas. Toch letten veel vegetariërs minder op laatstgenoemde producten.

Eigenlijk is dit de meest bekende vorm van vegetarisme. Deze mensen eten geen vlees, vis en nee, dus ook geen schelp- en schaaldieren.

Met "vegetariër" bedoelt men dus eigenlijk meer een "lacto-ovo-vegetariër", wat wil zeggen dat die persoon geen vlees of vis eet, maar wel zuivel en eieren. Iemand die geen vlees eet, maar wel ei en zuivel, heeft een vegetarisch eetpatroon. Dit heet officieel lacto-ovo-vegetarisch.

Pescotariërs: Wel Vis, Geen Vlees

Veel mensen die zich vegetariër noemen (maar eigenlijk pescotariër zijn), eten geen vlees maar wel vissen. Mensen die geen vlees, maar wel vis eten, worden soms dan ook pescotariër genoemd, of bijvoorbeeld semi-vegetariër. Pescotarisme of pescetarisme is de voedingswijze waarbij iemand ervoor kiest geen zoogdieren en vogels te eten, maar wel vis of andere zeedieren.

Volg je een pescotarisch dieet, dan eet je geen vlees, maar wel vis en eventueel ook schelp- en schaaldieren. Vega zijn niets voor jou?

Flexitariërs: Bewust Minder Vlees

Al eerder schreven we op Bedrock over hoe je als flexitariër veel (positieve) invloed hebt op de wereld en weinig inlevert op jouw comfort. Waarom? Als flexi-vegetariër eet je namelijk in de regel geen vlees of vis en is je dieet is de basis dus plantaardig (of nou ja, dat kan je dus óók weer zelf bepalen - in elk geval vegetarisch), en eet je af en toe wel vlees of vis. Het komt er dus op neer dat je als flexitariër niet strikt gebonden bent aan regels die je jezelf hebt opgelegd, maar in de basis kiest om geen vlees te eten.

Mensen die op sommige dagen vlees laten staan, noemen we flexitariërs. Bijna 90% van de Nederlanders eet regelmatig ten minste één dag in de week geen vlees.

Naast vlees en vis zijn ook zuivel en eieren voorbeelden van dierlijke eiwitbronnen. Verschillende partijen, waaronder de Gezondheidsraad, adviseren een eetpatroon met 60 procent plantaardige en 40 procent dierlijke eiwitten. Dit is beter voor de gezondheid, het milieu en het welzijn van veel dieren.

Veganisten: Geen Dierlijke Producten

Een veganist gaat verder en gebruikt geen enkel dierlijk product of bijproduct. Veganisten gebruiken dus ook geen kaas, eieren, honing, melk, leer en wol. Veganisten eten helemaal geen dierlijke producten, dus ook geen melk of eieren. Veganistisch eten mag geen melkproducten bevatten. Vegans kiezen daarom vaker voor alternatieve melkproducten op basis van soja, amandel, haver, kokos, cashewnoten of rijst.

De veganist is een aftakking van de vegetariër waarbij het dieet volledig bestaat uit plantaardige voeding, wat wil zeggen dat je het eten van dierlijke producten geheel skipt in je dieet. De rasveganist kiest er soms ook voor om veganisme door te trekken in zijn of haar levensstijl, wat kan betekenen dat hij of zij geen leer of wol draagt bijvoorbeeld.

Gelatine is namelijk gemaakt van huid of van beenderen. En in kaas zit meestal kalfsstremsel. Daarnaast laten veganisten verschillende soorten koekjes staan (vanwege de boter en de eieren).

De Impact van Visconsumptie

De visstand in de oceanen is de laatste decennia zeer sterk gedaald. Recente schattingen voorspellen dat de oceanen met de huidige praktijken praktisch leeg zijn in 2048. Dit komt niet alleen doordat er 80 miljard kilogram vis per jaar wordt gevangen voor consumptie, maar ook door de 30-35 miljard kilo bijvangst. Daarnaast wordt er nog ongeveer 30 miljard kilo vis illegaal gevangen.

Bijvangst bestaat uit allerlei vissen en andere zeedieren die niet voor consumptie zijn, inclusief dolfijnen en andere zeezoogdieren. Ze worden met grote netten mee opgevist. Zij overleven dit vaak niet en worden dood terug de zee in gegooid. Een ander groot probleem is de verwoesting van koraalriffen en mangrovebossen.

Die pijn wordt in reguliere visvangst vooral veroorzaakt doordat vissen in grote bergen uit een net gestort worden, en door verdrukking en gebrek aan water stikken. Vissen die gekweekt worden leven in kleine bassins, met veel vissen op een kluitje. Afgezien van het grote wereldwijde overbevissingsprobleem vindt er op plaatselijk niveau ook milieuschade plaats door de intensieve viskwekerij.

Naast het feit dat hiervoor vele kleine vissen uit de oceanen worden gevist om de grote kweekvissen mee te voeren, worden er ook grote hoeveelheden antibiotica gebruikt die in het zeewater terecht komen.

Het is een hardnekkige en wijdverspreide fabel dat vissen geen gevoel zouden hebben. Gelukkig geloven steeds minder mensen het, maar toch wordt het eten van vis minder snel als ‘zielig’ gezien dan bijvoorbeeld een koe of kip. Dit heeft grotendeels met de lage aaibaarheidsfactor van vissen te maken. Vissen voelen echter net als wij pijn.

Omega-3 Vetzuren en Alternatieven

Consumenten worden er mee overspoeld: berichten over hoe gezond vis zou zijn. Vis bevat namelijk omega-3 vetzuren, een bepaalde soort onverzadigd vet dat goed is voor hart- en bloedvaten en misschien nog wel meer positieve werkingen heeft. Wat de meeste mensen echter niet weten, is dat deze omega-3 vetzuren door de vis uit algen en zeewier worden gehaald. De vissen eten deze zeegroenten en bevatten daarom zelf zoveel omega-3.

De meeste omega-3 capsules (visolie) worden gemaakt van grote hoeveelheden uitgeperste vis. Bovendien bevatten andere plantaardige producten zoals lijnzaad, walnoten, hennepzaad en olijfolie ook omega-3 vetzuren. Dit is echter wel een andere vorm die eerst door het lichaam omgezet moet worden, wat een minder efficiënt proces is.

Eet je geen of minder dan twee keer per week vis? Slik dan tijdens je hele zwangerschap elke dag een omega-3 (vis)vetzuren supplement met 250-450 mg DHA.

Vegetarisch Eten in Nederland: Cijfers en Trends

Een kwart van alle hoofdmaaltijden die in 2023 werden gegeten was vegetarisch. De meeste Nederlanders kozen een of twee dagen per week voor een vegetarische hoofdmaaltijd. 5 procent van de Nederlanders eet helemaal geen vlees: 2 procent eet geen vlees maar wel vis (de pescotariërs), 2 procent eet geen vlees en geen vis (de vegetariërs) en 0,5 procent eet volledig plantaardig (de veganisten). Het overgrote deel van de Nederlanders eet dus vlees, maar lang niet elke dag: 22 procent van de Nederlanders eet wel vlees maar minstens drie dagen in de week een hoofdmaaltijd zonder vlees of vis (de flexitariërs).

In ons land leven ongeveer 860.000 Nederlanders met een veganistische of vegetarische levensstijl. En bijna de helft van de Nederlanders is flexitariër.

In het onderzoek Belevingen zei 35 procent van de 18-plussers in 2023 in het afgelopen jaar minder vlees te zijn gaan eten, ofwel door vleesloze dagen in te lassen, ofwel door kleinere porties vlees te eten. De meesten, 57 procent, geven aan dat hun vleesconsumptie in het afgelopen jaar niet is veranderd. In 2023 was de zorg voor het klimaat de meest genoemde reden om geen of beperkt vlees te eten. In 2020 was dat nog gezondheid.

Van de zeven hoofdmaaltijden die in een week zitten geven Nederlanders aan dat die gemiddeld 1,8 keer vegetarisch is. Vlees wordt gemiddeld bij 4,4 hoofdmaaltijden gegeten en vis bij 0,8.

Hoe vaak mensen vegetarisch eten hangt onder meer samen met het type opleiding. Van de volwassenen met een universitaire opleiding eet 45 procent altijd of minstens drie keer per week een vegetarische hoofdmaaltijd. Bij hbo-opgeleiden is dat 32 procent, terwijl het voor degenen met een (v)mbo- of havo-/vwo-opleiding 19 procent is.

Leeftijd en geslacht spelen ook een rol. Mensen tussen 25 en 35 jaar eten relatief vaak een vegetarische hoofdmaaltijd: 32 procent altijd of minstens drie keer per week. Vrouwen zijn vaker vegetariër, pescotariër of flexitariër dan mannen (31 tegen 23 procent).

Voedingsadvies voor Vegetariërs

Vlees bevat belangrijke voedingsstoffen. Deze kun je ook uit andere producten halen. Vitamine B1 voor de verbranding van koolhydraten en een goede werking van het hart en zenuwstelsel.

Vegetariërs krijgen het advies ei, peulvruchten, sojaproducten, noten en pitten te eten. Daarnaast is het goed om groente, brood en andere graanproducten en zuivel te nemen, om tekorten aan eiwit, ijzer, vitamine B1 en vitamine B12 te voorkomen. Vitamine B12 zit alleen in dierlijke producten. Vegetariërs die weinig zuivel nemen en veganisten krijgen daarom het advies vitamine B12-tabletten te slikken.

Daarnaast is het gebruik van voldoende zuivel belangrijk. Dit levert calcium, jodium, en belangrijke vitamines zoals vitamine B2.

Als je helemaal geen dierlijke producten eet en je bent zwanger, dan raden we je aan om naar een diëtist te gaan.

Vegetarisch eten kan prima als je zwanger bent, maar er zijn wel een aantal extra aandachtspunten. Als je weinig of geen vlees of vis eet is het belangrijk om het op een goede manier te vervangen.

Duurzaamheid en Minder Vlees Eten

Het is positief voor het milieu als mensen minder vlees eten en vaker vlees vervangen door andere producten. Dierlijke producten belasten het milieu namelijk sterker dan plantaardige. Dat geldt het sterkst voor vlees.

De Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO) voorspelt tot aan 2050 een stijging van 70% in de vraag naar vlees. 3 tot 10 keer meer voor landgebruik en energiegebruik.

Conclusie

Kortom: op de vraag of vegetariërs vis eten, is dus alleen goed antwoord te geven wanneer duidelijk is welke exacte definitie van vegetariër aangehouden wordt. Vis is dus in vele opzichten niet in de haak en ik hoop dan ook van harte dat alle misverstanden rondom vis zo gauw mogelijk de wereld uit geholpen kunnen worden, voordat het te laat is.

Bij Bedrock zijn we zéker voor een gezonde, duurzame en vooral bewuste levensstijl, maar zijn ook van mening dat zoiets als perfectie niet bestaat. Eet je af en toe wél vlees, vis en zuivel? Zorg dan dat het een bewuste keuze is en kies dan het liefste voor de biologische optie.

De reden om vegetarisch te eten kan uiteen lopen: je doet het omwille van je eigen gezondheid, je kan het niet meer over je hart verkrijgen om een (dood) dier te eten of je doet het liever niet omdat de vleesindustrie zo’n gigantische impact heeft op het klimaat. Of misschien wel alledrie! Hoe dan ook, iedereen heeft er z’n eigen redenen voor, maar de ene vegetariër is - uiteraard - de andere niet.

Graag helpen we je bij je keuzes. Bekijk hier de stappenplannen en tips voor vleeseters, flexitariërs, vegetariërs en vegans.

Tabel: Vegetarisch Eten, 2023

Vlees- en visconsumptie Aandeel (%)
Volledig plantaardig 0,5
Volledig vegetarisch 2,3
Nooit vlees, wel vis 2,1
Minimaal 3 vegetarische hoofdmaaltijden per week 21,7
1 of 2 vegetarische hoofdmaaltijden per week 42,6
Geen vegetarische hoofdmaaltijden 30,8

Bron: Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor CBS i.s.m.

Tabel: Vegetarisch Eten, 2023 - Type Opleiding

Type opleiding Volledig plantaardig (% personen van 25 jaar of ouder) Volledig vegetarisch (% personen van 25 jaar of ouder) Nooit vlees, wel vis (% personen van 25 jaar of ouder) Minimaal 3 vegetarische hoofdmaaltijden per week (% personen van 25 jaar of ouder) 1 of 2 vegetarische hoofdmaaltijden per week (% personen van 25 jaar of ouder) Geen vegetarische hoofdmaaltijden (% personen van 25 jaar of ouder)
Basisonderwijs 1,5 1,7 1,9 22,3 36,2 36,3
Vmbo, avo onderbouw, mbo1 0,3 1,7 1,3 16 45 35,6
Mbo 2,3,4, havo, vwo 0,2 1,2 1,4 16,6 43,5 37,1
Hbo-, wo-bachelor 0,5 3,2 2,8 25,5 43,4 24,6
Wo-master, doctor 0,8 4,7 4,9 34,9 37,5 17,4

Bron: Gezondheidsenquête/Leefstijlmonitor CBS i.s.m.

labels: #Vegetarisch

Zie ook: