Aan de vorm van de snavel kun je zien wat vogels het liefste eten. Een merel trekt met zijn stevige, spitse snavel regenwormen uit de grond. Een boomklever priegelt met zijn dunne snavel insecten uit de bast van een boom.

Wist je dat merels in Nederland een van de meest voorkomende vogelsoorten zijn? In bijna elke tuin kun je ze wel tegenkomen. Maar weet je ook wat je deze prachtige vogels kunt voeren om ze een gezond dieet te geven?

Merels in Nederland

Merels behoren tot de bekendste en talrijkste broedvogels in Nederland. Het mannetje is opvallend zwart met een gele snavel en oogring, terwijl het vrouwtje donkerbruin van kleur is met een lichtere borst. Deze zangvogels bouwen hun nesten in dichte struiken, hagen of klimop en bekleed de binnenkant met modder. Hun kenmerkende fluitende zang is het hele jaar door te horen, want merels zijn standvogels. Ze zoeken hun voedsel voornamelijk op de grond, waar ze scharrelen op zoek naar wormen, insecten en bessen. In tuinen eten ze graag strooivoer, gedroogde insecten als black soldier fly meelwormen, meesbollen en vogelpindakaas. Jonge merels lijken bruin gestreept en donziger totdat ze uitgevlogen zijn. Als gevaar dreigt, laten merels een opvallende, snelle alarmroep horen om andere vogels te waarschuwen. Helaas vallen merels soms ten prooi aan katten, kraaien en het dodelijke usutu virus.

Uiterlijk van de Merel

  • Het mannetje heeft een volledig zwarte verenkleed met een opvallende gele oogring en snavel.
  • Het vrouwtje is donkerbruin met een lichtere keel en een bruine oogring en snavel.
  • Juveniele merels lijken op de vrouwtjes, maar hebben gevlekte borstveren.
  • De merel heeft een slank lichaam met een rechte snavel en relatief lange poten.

Grootte en Gewicht

Een volwassen merel (Turdus merula) heeft een lengte van ongeveer 24-25 cm van snavel tot staart en weegt meestal tussen de 80 en 125 gram, afhankelijk van het geslacht en de conditie van de vogel. Mannetjes zijn meestal iets groter en zwaarder dan vrouwtjes.

Leefgebied van de Merel

De merel (Turdus merula) is een veel voorkomende zangvogel die inheems is in heel Europa, grote delen van Azië en delen van Noord-Afrika. Hij komt voor in allerlei soorten habitats, waaronder bossen, parken, tuinen, heidevelden, weilanden en grasvelden. Over het algemeen leeft de merel in gebieden met bomen en struiken, waar hij kan nestelen en foerageren. In stedelijke gebieden worden merels vaak gezien in parken, tuinen en op andere groene plekken, terwijl ze op het platteland ook in bosranden en heggen kunnen leven. IJsland is het enige Europese land waar de merel zeldzaam is.

Wat Eet de Merel?

Merels (Turdus merula) zijn omnivoren en eten een gevarieerd dieet dat bestaat uit insecten, wormen, slakken, bessen, fruit, zaden en ander plantaardig materiaal. Vooral in het broedseizoen, wanneer ze hun jongen voeden, eten ze veel insecten, waaronder rupsen, spinnen en kevers. In de winter voeden merels zich voornamelijk met bessen en ander fruit dat aan bomen en struiken hangt. Ze kunnen ook wel eens kleine gewervelden eten, zoals hagedissen en kikkers, maar dat gebeurt minder vaak. Merels zoeken hun voedsel meestal op de grond, maar ze kunnen ook in bomen en struiken foerageren.

Tuinvogels en Merels Voeren

Als je merels wilt voeren, kun je overwegen om vruchten als bessen, stukjes appel, stukjes peer, rozijnen of insecten als gedroogde meelwormen aan te bieden. Het is belangrijk om te onthouden dat je niet te veel voedsel moet aanbieden en dat het voedsel schoon en vers moet zijn om de gezondheid van de vogels te behouden. Daarnaast is het beter om voedsel op de grond aan te bieden, omdat merels graag op de grond foerageren.

Broedvogel en Nestbouw

Merels zijn de talrijkste en de meest algemene standvogels van de familie van de kraaiachtigen in Nederland. De merel is een beschermde inheemse vogelsoort. De Nederlandse merels zijn standvogels die in Nederland blijven overwinteren. Ze zijn het hele jaar door actief en waarschuwen luidruchtig met een krassende alarmroep vanaf een hoge plek als er gevaar dreigt.

Een standvogel is een vogelsoort die het hele jaar op dezelfde plek blijft en niet wegtrekt in de winter naar warmere streken zoals Spanje en Portugal.

Territorium Merels

De mannelijke merel komt al vroeg in het voorjaar, tussen half maart en eind maart, luidruchtig en waarschuwend met een luide alarmroep in actie om een territorium af te bakenen voor het broeden. Het donkerbruine vrouwtje bouwt dan een groot, goed gecamoufleerd nest van takjes, mos en bladeren in dichte begroeiing zoals klimop of struiken, vaak laag bij de grond. Deze merelnesten zijn vaak makkelijk te vinden in tuinen, parken en andere stadsgebieden.

Nestgedrag

In dit nest legt het vrouwtje 4-5 eieren, die blauwgroen zijn met donkere vlekken. De eieren worden 12-15 dagen op het nest warmgebroed. Eieren en jongen kunnen in deze periode ten prooi vallen aan roofdieren of ziekten. Na het uitkomen verzorgt ze nog 2-3 weken de jonge merels totdat ze zijn uitgevlogen.

Jonge Merels

De jonge merels lijken aanvankelijk erg op het donkerbruine vrouwtje. Ze worden door beide ouders gevoerd met insecten en regenwormen. Als de jongen uitgevlogen zijn, begint het vrouwtje vaak snel aan een nieuw broedsel om opnieuw eieren te leggen, tot in juli. Terwijl het vrouwtje broedt, heeft het mannetje de taak om voedsel te vinden en aan te slepen.

Gedrag van de Merel

Merels zijn zangvogels die voornamelijk in de ochtend en avond zingen, vooral tijdens het broedseizoen om hun territorium af te bakenen en een partner aan te trekken. Je kunt de verschillende geluiden van tuinvogels zoals de merel leren herkennen. Merels zijn ook vaak te zien als ze op zoek zijn naar voedsel, waarbij ze hun kop op en neer bewegen, terwijl ze op de grond scharrelen op zoek naar wormen, insecten en bessen. Merels zijn over het algemeen vrij schuw en alert, en kunnen snel wegvliegen bij gevaar. Ze staan erom bekend dat ze zich goed kunnen aanpassen aan stedelijke omgevingen en worden vaak gezien in parken, tuinen en andere bebouwde gebieden.

Roepklank van de Turdus Merula

De roep van de merel is een luid en scherp “tsjik-tsjik-tsjik”, en deze roep wordt vaak gebruikt als alarmroep wanneer er gevaar dreigt. De zang van de merel is een mooi en gevarieerd lied, bestaande uit verschillende fluitende noten en trillers. De zang wordt vaak in de vroege ochtend en de late avond gehoord, vooral tijdens het broedseizoen tussen maart en juli. De zang van de merel is zeer herkenbaar en wordt vaak beschouwd als een kenmerkend geluid van het platteland en de tuinen in de stad.

Het Belang van Eiwitten en Kalk

Merels hebben een gevarieerd dieet dat bestaat uit eiwitrijke voedingsbronnen. Een evenwichtig menu voor merels is essentieel voor hun gezondheid en welzijn. In deze sectie bespreken we welke voedingsmiddelen eiwitten bevatten en waarom dit zo belangrijk is voor merels. Eiwitten zijn essentieel voor de groei, ontwikkeling en het behoud van de gezondheid van merels. Ze voorzien merels van de nodige energie en voedingsstoffen. Naast eiwitten hebben merels ook kalk nodig voor een goede gezondheid. Kalkrijke supplementen kunnen aan hun dieet worden toegevoegd om te zorgen voor voldoende opname van calcium. Een van de beste kalkbronnen voor merels is grit. Grit is een mengsel van gemalen schelpen, grind en mineralen.

Voedingsbronnen voor Merels

Deze tabel geeft een overzicht van het eiwitgehalte in verschillende voedingsbronnen voor merels.

Voedingsbron Eiwitgehalte (ongeveer)
Insecten (meelwormen, krekels) 50-70%
Regenwormen 60-70%
Zaden (zonnebloempitten, pinda's) 20-30%
Fruit (bessen, appels) Minder dan 5%

Voer Uit Eigen Keuken

Het is mogelijk om merels te voeren met voer uit je eigen keuken. Een leuke en eenvoudige manier om merels te voeden is door zelfgemaakte vetbollen te maken. Vet (bv. Zadenmix (bv. Meel (bv. De zelfgemaakte vetbollen zullen een heerlijke traktatie zijn voor de merels in je tuin. Naast zelfgemaakte vetbollen kun je ook fruit en overgebleven etensresten aanbieden aan merels. Merels zijn dol op fruit zoals appels, druiven, bessen en stukjes meloen. Daarnaast kun je overgebleven etensresten, zoals ongezouten brood, rijst, pasta of gekookte groenten, aanbieden aan merels. Door voer uit je eigen keuken aan te bieden, geef je merels een gevarieerd dieet en help je ze gezond te blijven. Experimenteer met verschillende soorten voer en bekijk welke voedingsmiddelen de merels in jouw tuin het meest waarderen.

De Perfecte Voederplek

Het is belangrijk om de perfecte voederplek voor merels in te richten. Hierdoor kunnen ze gemakkelijk toegang krijgen tot voedsel en zich veilig voelen tijdens het eten. Een van de manieren om een voederplek voor merels te creëren, is door gebruik te maken van voedertafels. Deze platte oppervlakken bieden merels een comfortabele plek om te landen en te eten. Een voederplank voor vogels is verkrijgbaar in verschillende maten en stijlen, en je kunt er een kiezen die past bij de inrichting van je tuin. Zorg ervoor dat de voedertafel stevig en stabiel is, zodat merels er veilig op kunnen landen en niet per ongeluk omvalt.

Naast voedertafels hebben merels ook beschutting nodig tijdens het voeden. Dit zorgt ervoor dat ze zich veilig voelen en beschermd zijn tegen roofdieren. Je kunt beschutting bieden door struiken, bomen of heggen rondom de voederplek te plaatsen. Zorg er ook voor dat er geen obstakels zijn die merels kunnen hinderen bij het benaderen van de voederplek, zoals dichte begroeiing of smalle doorgangen. Het creëren van een voederplek met voedertafels en voldoende beschutting is essentieel om merels aan te trekken en een veilige omgeving te bieden tijdens het eten.

Drink- en Badderplek

Naast voeding is het belangrijk om merels ook een drink- en badder plek te bieden. Merels hebben water nodig om te drinken en zich te wassen, wat essentieel is voor hun gezondheid en welzijn.

  1. Kies een geschikte locatie: Plaats de drink- en badder plek op een rustige en veilige plek in je tuin, weg van drukke verkeersgebieden.
  2. Kies het juiste recipiënt: Gebruik een ondiepe schaal, een vogelbad of een speciaal ontworpen drinkbakje dat merels gemakkelijk kunnen benaderen.
  3. Plaats wat stenen: Leg enkele platte stenen in het water en zorg voor veilige landingsplaatsen voor zowel het mannetje als het vrouwtje.
  4. Ververs regelmatig het water: Zorg ervoor dat je het water regelmatig ververst om het schoon en fris te houden.

Goede Gewoonten en Tips voor het Bijvoeren

We geven advies over goede gewoonten en praktische tips voor het bijvoeren van merels. Het is belangrijk om de juiste hoeveelheid voeding te bieden en de frequentie van het bijvoeren te bepalen. Als het gaat om het bijvoeren van merels, is het belangrijk om de juiste balans te vinden. Het is raadzaam om regelmatig kleine hoeveelheden voedsel aan te bieden, in plaats van grote hoeveelheden in één keer. Hiermee zorg je ervoor dat ze de hoeveelheid voeding kunnen consumeren die ze nodig hebben zonder dat er voedsel verspild wordt. Als vuistregel kun je proberen om twee keer per dag kleine hoeveelheden voedsel aan te bieden, bijvoorbeeld ‘s ochtends en ‘s avonds. Op deze manier hebben de merels voldoende tijd om het voedsel te consumeren en krijgen ze gedurende de dag een gestage toevoer van voeding.

Als je merels bijvoert, is het belangrijk om te weten welke voedingsmiddelen veilig zijn voor hen. Het voeren van schadelijke voedingsmiddelen kan schadelijk zijn voor hun gezondheid. Vermijd echter het voeren van schadelijke voedingsmiddelen zoals zout, suiker, bewerkt voedsel of kruimels van gebakken producten. Het is ook belangrijk om te voorkomen dat er giftige stoffen in het voedsel terechtkomen, zoals bestrijdingsmiddelen of chemicaliën.

De Uitdagingen van het Broedseizoen

In de lente is het broedseizoen voor merels, wat betekent dat ze extra energie nodig hebben. Tijdens het broedseizoen hebben merels te maken met verschillende uitdagingen. Ze moeten nesten bouwen, eieren leggen en broeden, wat veel fysieke inspanning vereist. Bovendien moeten ze voldoende voedsel vinden om zichzelf en hun jongen te voeden. Bijvoeren van merels in de lente is essentieel om hen te helpen aan hun voedingsbehoeften te voldoen. Door extra voedsel aan te bieden, zoals gedroogde meelwormen, kunnen merels gemakkelijker voldoende energie krijgen om aan de eisen van het broedseizoen te voldoen.

Het Usutuvirus en Merels

Het usutuvirus is een door muggen overgedragen virus dat vogels kan infecteren. Het behoort tot de flavivirussen, dezelfde virusfamilie als het dengue-, gele koorts- en Zikvirus bij mensen. Voor vogels kan het usutuvirus zeer ernstige ziekteverschijnselen veroorzaken zoals neurologische stoornissen, verlammingen en hoge sterfte. Het virus treft met name zangvogels zoals de merel, maar ook roof- en watervogels zijn gevoelig.

Oorsprong Usutuvirus

Het usutuvirus komt oorspronkelijk uit Afrika, maar heeft zich de laatste jaren sterk verspreid over heel Europa en grote delen van Azië. In België en Nederland zijn sinds 2016 uitbraken vastgesteld onder wilde vogels met vele duizenden dode vogels tot gevolg. Met name merels, kauwen en vinken werden zwaar getroffen. Voor mensen vormt het usutuvirus vooralsnog geen directe bedreiging, maar voorzichtigheid is geboden bij de aanraking van dode of zieke vogels die mogelijk besmet zijn. Het virus kan zich verder blijven verspreiden door onder meer de opwarming van het klimaat.

Voorzichtigheid Geboden

De populaties van Nederlandse merels lijken vooralsnog niet even sterk aangetast door het usutuvirus als sommige trekvogels die hier pas later in het voorjaar arriveren en hun nieuw broedsel maken. De merel is immers een standvogel die het hele jaar door in Nederland aanwezig is. Desalniettemin roept Vogelbescherming Nederland op om afstand te houden van zieke of dode mereljongen, omdat de merel wel degelijk gevoelig is voor besmetting met het usutuvirus. De merel is weliswaar een algemeen voorkomende vogel, maar nooit volledig veilig voor nieuwe virusuitbraken die populaties kunnen decimeren.

De 'Wat Eet de Merel?' Telling

Het hele jaar volgen vrijwilligers het voedingspatroon van de merel. Zo hopen we in het Jaar van de Merel meer zicht te krijgen op het favoriete voedsel van deze vogel. Het voorjaar was droog en zonnig, terwijl juni juist weer nat was. Juli en vooral augustus waren tot op heden weer zeer droog en ook nog eens bijzonder warm. Tot op heden zijn er verspreid door het land in totaal ruim 6.400 tellingen gedaan van foeragerende merels. Gemiddeld gaat het om meer dan 210 tellingen per week.

In de recente weken valt het aantal tellingen wat lager uit, waarschijnlijk door de vakantieperiode en het minder opvallende gedrag van de merel tijdens de ruiperiode. De belangrijkste plaatsen waar etende merels zijn te vinden zijn in de border, op het gazon, op voederplaatsen en in het water. Half augustus maakten deze categorieën bijna twee derde deel van de tellingen uit. Het aandeel foerageren in de border en in het gazon was in het begin van het jaar stabiel, maar in mei en juni was er een lichte toename. Recent is het weer gedaald naar het niveau van daarvoor. Door de droogte zou je een sterkere afname verwachten, want ongewervelden zoals regenwormen gaan dan dieper de grond in. Maar dat geldt niet voor alle tuinen. Het aandeel van de merel op aangeboden voer is gedurende het jaar steeds kleiner geworden (van 24 naar 10 procent). Waarschijnlijk wordt er na de winter door minder mensen gevoerd, maar het kan ook zijn dat de merels er minder belangstelling voor hebben. Water is het hele jaar van belang. Opmerkelijk genoeg zien we dat het gebruik van water tijdens de recente droogte juist minder is geworden dan meer.

De komende tijd komen er steeds meer bessen en fruit beschikbaar. Aardbei, kers, krent en rode bes zijn al over hun hoogtepunt heen. Voor andere soorten begint het nu, zoals gewone vlier, vuurdoorn, druif, pruim, appel en lijsterbes. Bij een aantal zien we dat ook terug in een recente toename. Binnenkort zijn meidoorn, hulst, sleedoorn, liguster en vuurdoorn rijp.

Het leven is niet makkelijk voor stadse merels: in de versteende steden en dorpen wordt het steeds lastiger om eten te vinden. Hoe weet de merel zich nu te redden is stedelijk gebied? Zo zien we dat bijna een kwart van alle merels in de tuin hun honger stilt met vogelvoer dat door tuineigenaren wordt aangeboden. Merels zoeken daarnaast ook vaak voedsel in de borders en op het gazon. Op het gazon zijn er de laatste weken echter wat minder voedselzoekende merels aangetroffen. Misschien dat het door de droogte lastiger wordt om regenwormen te vinden op het gazon, waardoor merels liever op zoek gaan naar insecten in de border.

Het blijft gedurende het jaar erg belangrijk om in de gaten te houden wat de merels eten. Sommige voedselbronnen zijn immers niet het hele jaar beschikbaar: in de winter zijn er minder insecten, maar relatief veel bessen. Daarnaast wordt er in de winter ook vaker vogelvoer neergelegd voor hongerige tuinvogels. Met name meelwormen en fruit zijn favorieten voor de merel.

Is er het hele jaar door wel voldoende voedsel voor de merel? Om daar achter te komen hopen we dat veel vogelliefhebbers meedoen aan de ‘Wat eet de merel?’ telling. Meetellen is eenvoudig. Een uitgebreide vogelkennis is niet nodig: je hoeft alleen maar de merels in jouw tuin te herkennen. Op deze pagina wordt uitgelegd hoe je mee kunt doen. Dankzij de gegevens die via deze telling verzameld worden leren we meer over hoe het de merels vergaat in stedelijk gebied, een omgeving waar het voor tuinvogels steeds lastiger wordt om te overleven. Doe jij ook mee?

Het gebruik van de border lijkt in de laatste weken iets toegenomen te zijn ten koste van het gazon. Het weer kan daarbij een rol spelen. De winter was zacht en (vrij) droog in januari en maart en juist bijzonder nat in februari. Het zou kunnen dat wormen dieper in de bodem zijn gekropen door de recente droogte, waardoor de vogels nu meer een voorkeur hebben voor de border. Daar is de bodem wat makkelijker om te woelen en ligt er vaak blad. Daartussen zijn insecten en andere ongewervelde dieren te vinden. Naast voer is water belangrijk. Het gebruik hiervan lijkt recent ook toegenomen, opnieuw waarschijnlijk door het droge warme weer van maart. Daarnaast zijn de bessen van de klimop in deze periode rijp geworden. Die worden in toenemende mate verorberd.

Het is lente! En dat betekent dat de eerste merels met nestbouw worden gemeld. Het is natuurlijk leuk om zo’n broedgeval in de gaten te houden. En voedsel wordt nog belangrijker. Want naast voer voor de volwassen vogels zelf, moet dat ook voor de jongen verzameld worden. Het lijkt dan logisch dat de vogels meer op zoek gaan naar wormen uit gazon en border.

Doe je mee aan de telling? Dan hebben we nog een paar tips voor je. Vink bij het voer alleen aan wat ze eten, niet wat aanwezig is. Wat aanwezig is, heb je al doorgegeven in de gegevens van je telplek. Verandert er hier iets, dan kun je dit gaandeweg het seizoen aanpassen. Doe je nog niet mee aan de telling? Het maken van een telplek is eenvoudig te doen via Jaarvandemerel.nl. En het hoeft echt geen uitgebreide tuin te zijn.

Sommige waarnemers zijn bijzonder betrokken bij hun eigen merels en geven ze zelfs namen: “Ons mannetje en Dikkie zaten in de tuin. Geelsnavel heb ik deze week niet gezien, maar Slankie was vanmorgen wel weer even in de tuin,” schrijft een teller. Een ander schrijft: “Ze eten momenteel van vogelvoer en vetblok en wroeten op de grond tussen planten en op tuinpad. Mijn merels lusten geen appels (meerdere keren geprobeerd, maar er wordt niet van gegeten),” terwijl de appels bij weer een andere teller juist wel favoriet zijn: “De merels zijn dol op doorgesneden appels. We hebben een 'merelhuisje' gemaakt en opgehangen. Daarin leggen we ook halve appels.

Meedoen aan ‘Wat eet de Merel?’ is niet moeilijk. Als je ook enthousiast bent geworden ga dan naar de projectpagina om je aan te melden. Maak een tuin of ander telpunt aan en geef regelmatig je resultaten door. Dit kan wekelijks, maar ook als je minder vaak telt, is je bijdrage waardevol.

Blijf daarom waarnemingen van foeragerende merels doorgeven op Jaarvandemerel.nl. Tip: geef bij de invoer alleen door waarop gefoerageerd wordt met ‘Ja’. Is een plant wel aanwezig, maar wordt er niet op gefoerageerd, geef dat dan aan met ‘Nee’. Bij ‘Bewerk tuin’ geef je aan wat er aanwezig is.

Het bijvoeren van merels kan een waardevolle en lonende activiteit zijn, maar het is belangrijk om ervoor te zorgen dat je goede gewoonten ontwikkelt en veilige voedingsmiddelen aanbiedt. In dit artikel hebben we besproken wat je merels kunt voeren in de lente om ervoor te zorgen dat ze een gezond dieet hebben.

Een gevarieerd dieet is essentieel voor merels, en we hebben verschillende voedingsbronnen besproken die hieraan bijdragen. Naast commercieel voer is het ook mogelijk om merels te voeren met voer uit je eigen keuken, zoals zelfgemaakte vetbollen en fruit. Als je merels wilt bijvoeren, is het belangrijk om goede gewoonten aan te houden. Het bijvoeren van de juiste hoeveelheid voeding en het vermijden van schadelijke stoffen zijn van belang voor de gezondheid van merels.

“Heel zelden zie ik ze nog een worm vangen. Het lijkt dat ze op insecten uit zijn. Maar volgens mij moeten ze er hard voor werken. Daarom heb ik weer meelwormen gestrooid en die gaan iedere dag schoon op. Het dieet van de merel beperkt zich overigens niet tot regenwormen en bessen. Merels zijn behoorlijke alleseters. Op de camera's van Beleef de Lente werd al een merel gezien met een salamander in de bek. En onlangs leek het er zelfs op dat een merelpaar met vers gevangen vis bij het nest aankwam. In de komende maanden zullen we een toename zien bij een aantal bessen.

Is jouw tuin vogelvriendelijk ingericht, dan vinden ze zelf het voedsel dat bij ze past. Vind je het leuk om wat bij te voeren? Hieronder lees je welke vogelsoorten je een plezier doet met welk type voer. Let op: voer hygienisch, dus nooit teveel tegelijk en maak voer- en waterplaatsen met regelmaat schoon.

Wist je dat je bij vogelvoerkopen.nl ook terecht kunt voor egelvoer en kippenvoer?

Meer lezen? Wil je meer weten over de 10 meest voorkomende tuin vogels in Nederland? Lees dan meer op de volgende pagina’s:

  • Koolmees
  • Pimpelmees
  • Roodborstje
  • Huismus
  • Heggenmus
  • Winterkoning
  • Vink
  • Huiszwaluw
  • Spreeuw

labels:

Zie ook: