Als eten of drinken niet goed kan worden doorgeslikt, spreken we van slikproblemen. Er zijn 2 soorten problemen met slikken:

  • Verslikken: het eten of drinken komt in de luchtpijp.
  • Het eten blijft steken in je mond, keel of slokdarm.

Symptomen van slikproblemen

Als je moeite hebt met slikken, heb je steeds 1 of meer van deze klachten:

  • Je moet hoesten tijdens het eten.
  • Je moet kokhalzen: je hebt het gevoel dat je moet overgeven.
  • Je eten of drinken komt weer omhoog nadat je geslikt hebt.
  • Je eten of drinken komt door je neus naar buiten.
  • Je voelt een brok in je keel.
  • Je knoeit tijdens het eten.
  • Je verliest speeksel.
  • Je hebt een slechte adem.
  • Je bent bang om te stikken.
  • Je stem klinkt anders na het eten.
  • Je kunt het eten niet doorslikken. Het blijft in je mond zitten.

Deze klachten maken eten en drinken vervelend. Je wilt misschien liever niet meer eten of drinken. Of je doet dat liever niet meer samen met anderen.

Oorzaken van slikproblemen

Bij slikproblemen gaat er iets niet goed in je mond of keel. Bijvoorbeeld:

  • 1 of meer spieren werken niet goed.
  • De spieren werken niet goed samen.
  • 1 of meer zenuwen werken niet goed.
  • De hersenen sturen geen goede signalen naar de spieren en zenuwen.

Dat er iets niet goed gaat met de spieren of zenuwen in je mond of keel, kan hierdoor komen:

  • Je hebt een keelontsteking door een virus, bacterie of schimmel.
  • Je wordt ouder.
  • Je gebruikt bepaalde medicijnen. Bijvoorbeeld medicijnen waardoor je spieren of zenuwen minder goed werken, of medicijnen waar je een droge mond van krijgt, zoals plastabletten.
  • Je hebt een ziekte, zoals een zenuwziekte of spierziekte, de ziekte van Parkinson, kanker, schade aan de hersenen of een afwijking aan je slokdarm.
  • De mond of keel is veranderd door een behandeling voor kanker.
  • Je hebt een verstandelijke beperking.

Problemen met slikken kunnen vanzelf weer overgaan. Dan kun je meestal weer goed slikken als je verkoudheid of griep over is.

Heb je problemen met slikken, maar ben je niet verkouden en heb je geen griep? Dan stuurt de huisarts je door naar het ziekenhuis. In het ziekenhuis onderzoeken artsen waar de problemen met slikken door komen.

Bel de huisarts als je problemen hebt met slikken.

Specifieke aandoeningen

Achalasie

Achalasie is een bewegingsstoornis van de slokdarm. Achalasie is een vrij zeldzame aandoening. De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer 25 cm lang. Zodra we eten doorslikken, komt het in de slokdarm terecht.

De slokdarm vervoert het voedsel richting de maag. Dit is een actief proces waarbij de spieren in de slokdarmwand op een georganiseerde manier samentrekken. Deze samentrekkingen worden peristaltische bewegingen genoemd. Tussen de slokdarm en de maag zit een sluitspiertje (sfincter).

Achalasie ontstaat door een verminderde zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm. De oorzaak hiervan is nog onbekend. Het is mogelijk dat een virusinfectie een rol speelt bij het ontstaan van de klachten. Ook zijn er aanwijzingen dat achalasie een auto-immuunziekte is. Een auto-immuunziekte is een ziekte waarbij het afweersysteem cellen van het eigen lichaam aanvalt en vernietigt.

Bij achalasie is de zenuwvoorziening in het onderste deel van de slokdarm verminderd. Er zijn in dat deel ook minder bewegingen van de spieren in de wand van de slokdarm. Dit heeft tot gevolg dat het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag niet goed kan ontspannen.

Het sluitspiertje kan door deze verkramping niet goed meer openen. Daardoor kan voedsel niet weg uit de slokdarm. Het hoopt zich op boven het sluitspiertje waardoor de onderkant van de slokdarm uitzet.

Symptomen van achalasie

De voornaamste klacht is dat voedsel blijft hangen in de slokdarm. We noemen dit ook wel passageklachten. Door de ophoping van voedsel in de slokdarm zakt na een tijdje vocht ook niet goed meer. Slikken wordt hierdoor steeds moeilijker.

Veel mensen krijgen ook last van een slechte adem, pijn en/of krampen in de buurt van het borstbeen en het omhoog komen van doorgeslikt voedsel. Dit gebeurt vooral na de maaltijd of als je gaat liggen. Als dit 's nachts gebeurt, kan je je gemakkelijk verslikken. Etensresten kunnen dan in de luchtwegen terecht komen.

Ook kan er minder zin in eten ontstaan en daardoor afvallen. In sommige gevallen verminderen de klachten na verloop van tijd. Dit komt doordat de slokdarm steeds verder uitzet en er meer voedsel in kan blijven staan.

Diagnose van achalasie

Meestal zijn verschillende onderzoeken nodig voordat duidelijk is dat het om achalasie gaat. Als pijn op de borst de belangrijkste klacht is, is onderzoek nodig om hartklachten uit te sluiten. Vanwege de slikklachten en passageklachten zal de arts ook een gastroscopie voorstellen om andere oorzaken van de klachten uit te sluiten.

Een gastroscopie is een kijkonderzoek van de slokdarm en de maag. De arts kijkt met een flexibele slang via de mond in de slokdarm. Met dit onderzoek zijn eventuele afwijkingen van de slokdarm te zien. Tijdens dit onderzoek kan de arts zo nodig ook een weefselhapje (biopt) nemen. Dit weefsel wordt vervolgens in het laboratorium onderzocht. Soms is tijdens de gastroscopie een uitgezette slokdarm zichtbaar.

Je krijgt bij dit onderzoek een contrastmiddel te drinken, meestal bariumpap. Vervolgens worden röntgenfoto’s gemaakt waarop de bewegingen van de slokdarm te zien zijn. Dit is een drukmeting van de slokdarm. De arts schuift een slangetje via je neus in de slokdarm. Aan dit slangetje zit een instrument dat de druk kan meten.

Behandeling van achalasie

De behandeling van achalasie is gericht op de werking van het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Als dit sluitspiertje weer goed kan openen, kan voedsel door de zwaartekracht beter door de slokdarm heen. De verkramping van het sluitspiertje moet dus behandeld worden.

  • Pneumodilatatie of ballondilatatie van de slokdarm: Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) brengt de arts via de mond een ballonnetje in de slokdarm. Dit ballonnetje wordt ter hoogte van de sluitspier opgeblazen gedurende een minuut. Hierdoor wordt het sluitspiertje opgerekt. Deze behandeling moet meestal zo’n 1-2 keer herhaald worden met steeds een iets grotere ballon. Ongeveer 75% van de patiënten is na de oprekkingen klachtenvrij. Bij veel patiënten moet de serie oprekkingen na enkele jaren wel herhaald worden.
  • Myotomie volgens Heller: Tijdens de (kleine) operatie snijdt de chirurg het sluitspiertje een klein stukje in. Hierdoor neemt de knijpkracht, en daarmee de verkramping, af. Deze operatie kan ook via een kijkoperatie (laparoscopie) gedaan worden. Een nadeel van de ingreep is dat je last kunt krijgen van brandend maagzuur (reflux).
  • Per-orale endoscopisch myotomie (POEM): Met behulp van een flexibele slang (endoscoop) wordt het sluitspiertje bereikt via de mond, langs de slokdarm, door een ’tunneltje’ te graven tot aan het sluitspiertje tussen de slokdarm en de maag. Deze kringspier kan dan worden doorgesneden, waarna het tunneltje weer wordt gesloten.
  • Botox (botuline toxine): Botox werkt spierontspannend. Het wordt geïnjecteerd in de spieren in de slokdarmwand. Bij zo’n 90% van de patiënten is het een effectief middel tegen de klachten. Het effect is helaas maar tijdelijk. Deze behandeling lijkt het minst effectief te zijn. Bovendien hebben veel mensen last van bijwerkingen van medicijnen.

Slokdarmspasme

Slokdarmspasme is een stoornis in de beweging (de motoriek) van de slokdarm. Tijdens een slokdarmspasme verkrampen de spieren in de slokdarmwand. Dat gebeurt plotseling en in de vorm van aanvallen. De spasmen treden meestal op in het onderste gedeelte van de slokdarm. Tijdens deze aanvallen kan de doorgang van de slokdarm heel nauw zijn. Voedsel kan op dat moment niet goed door de slokdarm heen. Bij sommige mensen komen de aanvallen regelmatig voor terwijl anderen er zelden last van hebben. Bij zeer hevige verkramping kan het onderste deel van de slokdarm er uitzien als een soort kurkentrekker of notenkraker.

De slokdarm is een gespierde buis van ongeveer 30 cm lang. De slokdarm is dus geen gladde buis waar eten doorheen valt.

Oorzaken en symptomen van slokdarmspasme

Er is geen duidelijke oorzaak. Soms worden de aanvallen uitgelokt door stress, spanningen, hevige emoties of bepaald voedsel. Sommige mensen hebben slechts zelden een aanval, anderen juist regelmatig.

Slokdarmspasmen veroorzaken met name pijn in de buurt van het borstbeen. Deze pijn kan ook uitstralen naar de schouderbladen, armen en de keel. Bij hevige spasmen of krampen kun je last hebben van een benauwd en verkrampt gevoel. Tijdens de aanval zakt voedsel soms niet goed doordat de doorgang kleiner is. Dit kan voor zowel vast als vloeibaar voedsel het geval zijn. Als de spasmen stoppen, dan verdwijnen de klachten vaak vrij snel. De klachten worden soms verward met hartklachten vanwege de pijn op de borst.

Diagnose en behandeling van slokdarmspasme

De diagnose kan uitsluitend worden gesteld door middel van een drukmeting van de slokdarm. Dit wordt ook wel manometrie genoemd. Tijdens een manometrie meet de arts drukveranderingen in de slokdarm. Drukveranderingen ontstaan bijvoorbeeld tijdens een spasme als de slokdarmspieren verkrampen. Via de neus wordt een slangetje ingebracht en opgeschoven tot onderin de slokdarm. De druk in de slokdarm wordt gemeten en omgezet in een elektrisch signaal. Dit signaal wordt met behulp van een computer afgelezen op een beeldscherm. Een standaard onderzoek duurt ongeveer 20 minuten.

Een andere mogelijkheid om de klachten van een slokdarmspasme te verminderen, is het oprekken van de slokdarm. De arts brengt dan met behulp van een flexibele slang (endoscoop) een ballonnetje via de mond in de slokdarm. Dit ballonnetje wordt gedurende een minuut opgeblazen waardoor de slokdarm wordt opgerekt. Gewoonlijk zijn er 3 tot 4 oprekkingen nodig verdeeld over een aantal dagen. De arts zal steeds een iets grotere ballon gebruiken om de slokdarm verder op te rekken.

In sommige gevallen is het noodzakelijk de slokdarmspieren in te snijden (klieven). De spieren in de slokdarmwand worden daarbij op de plaats van de verkramping in de lengterichting ingesneden. De verkramping verdwijnt daardoor.

Slokdarmkanker

In het begin geeft slokdarmkanker meestal geen duidelijke klachten. Vaak ontstaan de symptomen van slokdarmkanker pas als de tumor al gegroeid is of als er al uitzaaiingen zijn. De meest voorkomende klachten zijn het gevoel dat eten niet goed zakt of problemen met slikken.

Symptomen van slokdarmkanker

Klachten die kunnen wijzen op slokdarmkanker zijn:

  • Eten blijft hangen of het gevoel dat eten niet goed zakt (passageklachten)
  • Pijn of een vol gevoel achter de borst
  • Pijn bij het slikken
  • Hoesten en/of verslikken tijdens of na het eten
  • Minder eetlust en afvallen
  • Vaak eten opboeren of hikken
  • Bloed in de ontlasting (zwarte ontlasting) of bloed braken

Slokdarmkanker wordt vaak pas laat ontdekt. De kans op genezing is groter als de tumor wel vroeg ontdekt wordt. Het is daarom belangrijk om de symptomen van slokdarmkanker goed te herkennen.

De meest voorkomende klacht bij slokdarmkanker is het gevoel dat eten blijft hangen of niet goed zakt. Dit heet ook wel passageklachten. Een tumor in de slokdarm kan ervoor zorgen dat eten kan blijven hangen of blijven steken. Je kunt ook het gevoel hebben dat het eten niet goed of langzamer naar beneden zakt. In het begin is dat vooral bij vast voedsel. Later kan het ook moeilijk worden om vloeibaar voedsel door te slikken.

Als het slijmvlies van de slokdarm door de tumor beschadigd is, kunnen er kleine bloedingen in de slokdarm ontstaan. Klachten die hierop kunnen wijzen, zijn:

  • Vermoeidheid en duizeligheid
  • Zwarte ontlasting (bloed vanuit de slokdarm dat in de ontlasting is gekomen)
  • Bloed braken

De klachten die hierboven staan, hoeven niet te betekenen dat je slokdarmkanker hebt. Ze kunnen ook een andere oorzaak hebben.

Ga altijd naar de huisarts bij deze klachten:

  • Eten dat blijft hangen of het gevoel dat het niet goed zakt (passageklachten)
  • (Veel) afvallen zonder reden
  • Bloed braken
  • Bloed in je ontlasting of zwarte ontlasting

Ga ook naar de huisarts als je van de andere klachten langer dan 2 weken last hebt.

Algemene tips bij slikproblemen

  • Snijd de harde korsten van het brood en besmeer het met smeuïg beleg.
  • Drink iets bij iedere hap.
  • Vermijd vezelig vlees zoals rundvlees. Kip, wild of vis zijn meestal gemakkelijk door te slikken. Snijd het vlees of de vis heel fijn of maal het met behulp van staafmixer of keukenmachine.
  • Ook groenten kan je pureren of fijn snijden. Gaargekookte groente zijn meestal gemakkelijker door te slikken dan rauwkost.
  • Een maaltijdsoep is een goede variant voor de warme maaltijd.
  • Je kan de aardappelen smeuïg maken met behulp van jus, appelmoes, saus of bouillon of vervangen door puree.
  • Eet rustig en kauw goed.
  • Drink voldoende tijdens en na de maaltijd.
  • Vermijd hele grote maaltijden.

Dieetaanpassingen bij vernauwing van slokdarm of maag

Bij slokdarm-, maag- of longkanker kan de doorgang van je slokdarm of maag vernauwd zijn. Je kunt het gevoel hebben dat je eten niet goed zakt en dat het vast komt te zitten. Vooral droge en grote stukken eten kunnen dan blijven hangen. In sommige gevallen wordt een stent geplaatst, dit is een buisvormig matje wat ervoor moet zorgen dat het eten beter door de slokdarm gaat.

Bij een vernauwing van de doorgang van je maag of slokdarm kost het tijd om de voeding te laten zakken. Bij snel eten blijft de voeding gemakkelijk hangen. De voeding moet zacht en fijn zijn zodat het goed glijdt en niet blijft hangen. Snijd je eten in kleine stukjes en neem kleine happen. Is het voor jou beter om te kiezen voor zachte, gemalen of vloeibare voeding?

Als je last hebt van een vernauwing, en er is een stent geplaatst, is het belangrijk goed rechtop te zitten tijdens de maaltijden. Het eten kan zo goed zakken. Grote maaltijden kunnen vermoeiend zijn en makkelijker blijven hangen in je slokdarm of maag. Neem daarom regelmatig een kleine maaltijd. Drink bij het eten zodat de voeding goed vochtig is en gemakkelijker door de slokdarm en maag gaat. Je kunt ook hard of droog eten soppen (dippen) in thee, koffie of melk om ze zachter te maken. Voeg bij de warme maaltijd sauzen of jus toe. Smeer op brood (zonder korst) smeuïge belegvarianten zoals sandwichspread, kruidenroomkaas of een salade waar veel saus/dressing bij zit (bijvoorbeeld zalmsalade, tonijnsalade of eiersalade).

labels:

Zie ook: