Het consortium PIXEurope, bestaande uit partijen uit elf landen waaronder Nederland, is geselecteerd voor contractbesprekingen om een Europese proeffabriek voor fotonische chips te ontwikkelen. Deze ontwikkeling is een belangrijke stap voor het Nederlandse innovatieklimaat en de betrokken mkb-bedrijven.
Eindhoven en Enschede zijn belangrijke toekomstige locaties voor de beoogde productiefaciliteiten. Er is 380 miljoen euro aan publieke investeringen gereserveerd vanuit Europa en de betrokken landen, waarvan naar verwachting 133 miljoen euro binnen Nederland wordt geïnvesteerd.
De gemaakte keuze komt vanuit de zogenoemde Chips Joint Undertaking (Chips JU). Dit is de Europese publiek-private samenwerking die onderzoek, ontwikkeling en innovatie ondersteunt van halfgeleidertechnologieën en -toepassingen. Het bestaat uit bedrijven, kennisinstellingen en overheden uit verschillende landen (EU en niet-EU) en de Europese Commissie.
Nederlandse bedrijven zoals Smart Photonics zijn betrokken om de beoogde nieuwe proeffabriek te kunnen gebruiken. Kennisinstituut TNO, de TU Eindhoven en de Universiteit Twente mogen de voorgestelde faciliteiten gaan realiseren. Dankzij het Nationaal Groeifonds-project PhotonDelta, waarin tientallen mkb-bedrijven met technologie- en innovatiepartners samenwerken, is Nederland goed gepositioneerd voor de productie van fotonische chips.
Wat zijn fotonische chips?
Fotonica is een technologie die zich richt op het detecteren, opwekken, transporteren en bewerken van licht. Geïntegreerde fotonica zijn chips die dus met optische signalen werken in plaats van met elektrische signalen. Communicatie via optische signalen kan meer informatie, over een langere afstand tegelijk versturen. Dankzij fotonische chips is het in de toekomst mogelijk om goedkopere, snellere en energiezuinige apparaten te bouwen.
Die maken eerdere diagnostiek van ziekten, veilige zelfrijdende voertuigen, een efficiëntere voedselproductie en datainfrastructuur mogelijk. Dit kan de deur openen voor een nieuwe Europese industrie en een enorm scala aan nieuwe toepassingen.
InP-fotonische chips gebruiken licht om data te versturen en onderscheiden zich door hun extreem compacte formaat dankzij een hoge mate van integratie. Met hun hoge snelheid, lage energieverbruik en grote bandbreedte verbeteren fotonische chips onder andere de prestaties van datacenters en maken ze nieuwe generaties slimme apparaten mogelijk. Ze spelen een cruciale rol in geavanceerde toepassingen zoals AI, 6G-netwerken, medische diagnostiek en defensiesystemen.
Voor Nederland en Europa zijn fotonische chips bovendien van strategisch belang: ze versterken de technologische onafhankelijkheid en creëren innovatieve en economische kansen voor bedrijven in de hightechsector.
De rol van TNO en andere kennisinstellingen
Onderzoeksorganisatie TNO heeft definitief besloten om in Eindhoven een fabriek te bouwen voor fotonische chips. Het is volgens een woordvoerder de eerste keer dat TNO zelf een fabriek bouwt.
Kennisinstituut TNO, dat ook financieel steunt, realiseert samen met de TU Eindhoven en de Universiteit Twente de faciliteiten. Kennisinstellingen TNO, de TU Eindhoven en de Universiteit Twente zijn nauw betrokken bij de ontwikkelingen. Enschede gaat zich richten op chips op basis van siliciumnitride en Eindhoven op fotonische chips op basis van indiumfosfide.
Volgens Ton van Mol, managing director bij TNO, is de fabriek veel meer dan een technologische faciliteit: “Deze proeffabriek is een gamechanger voor Nederlandse bedrijven en het toekomstig verdienvermogen van ons land. Het is een kritisch onderdeel van een krachtig ecosysteem in fotonische chips waarmee Nederland zich wereldwijd kan onderscheiden.”
De nieuwe proeffabriek verbindt kennisinstellingen en bedrijven en krijgt een centrale plek in het groeiende Nederlandse ecosysteem voor geïntegreerde fotonica.
Investeringen en Financiering
De totale investering in de Nederlandse proeffabriek bedraagt 153 miljoen euro. De uiteindelijke € 193 miljoen aan publieke financiering voor het Nederlandse aandeel bestaat uit ondersteuning vanuit de Chips Joint Undertaking (Chips JU) en het ministerie van Economische Zaken. Ook het ministerie van Defensie draagt bij vanuit de Strategie voor Industrie en Innovatie (D-SII 2025-2029). Die stimuleert innovatie en publiek-private samenwerking (inter)nationaal in de defensie-industrie vooral in technologiegebieden waarin Nederland vooroploopt.
De bouw van de pilotfabriek wordt mogelijk gemaakt dankzij een investering van 153 miljoen euro, grotendeels afkomstig van de EU Chips Act, het Nationaal Groeifonds (via PhotonDelta), de ministeries van Economische Zaken en Defensie en TNO zelf. De fabriek in Eindhoven gaat bovendien deel uitmaken van het Europese initiatief PIXEurope, een samenwerking van kennisinstellingen in 11 Europese landen.
De investering van in totaal 153 miljoen euro wordt gedragen door onder meer PhotonDelta, het Ministerie van Economische Zaken, het Ministerie van Defensie en TNO zelf. Ook de High Tech Campus Eindhoven investeert in het gebouw en de benodigde cleanroom-infrastructuur.
New Origin heeft inmiddels voor meer dan 20 miljoen euro aan steun toegezegd gekregen vanuit PhotonDelta. Dat is een nationaal ecosysteem van organisaties voor fotonische chiptechnologie.
Schaalvergroting: Van 4 inch naar 6 inch wafers
Momenteel produceert Smart Photonics, een Eindhovense pionier in fotonica, zijn chips op ronde schijven (wafers) van 4 inch. De nieuwe proeffabriek maakt de overstap naar 6 inch mogelijk. Dat klinkt als een klein verschil, maar op die grotere schijven passen aanzienlijk meer chips, wat zorgt voor schaalvergroting en lagere productiekosten.
De nieuwe fabriek maakt de overgang mogelijk van 4-inch naar 6-inch wafers, wat de productie van fotonische chips efficiënter en schaalbaarder maakt. Bedrijven als SMART Photonics zullen gebruikmaken van de faciliteiten om hun innovaties sneller naar de markt te brengen.
Toepassingen van Fotonische Chips
Waar liggen de toepassingen van deze nieuwe generatie chips? De lijst is lang - en indrukwekkend. Fotonische chips zijn bij uitstek geschikt voor toepassingen waarbij snelheid, energie-efficiëntie en miniaturisatie cruciaal zijn. Niet voor niets doet ook het Ministerie van Defensie mee in de financiering van het project. Hightech oorlogsvoering vraagt om technologie die sneller reageert dan de tegenstander.
Met fotonische chips is het in de toekomst mogelijk goedkopere, snellere en energiezuinige apparaten voor specifieke doeleinden te bouwen. Die maken bijvoorbeeld eerdere diagnostiek van ziekten, veilige zelfrijdende voertuigen en een efficiëntere voedselproductie mogelijk.
Dankzij hun compacte formaat, hoge snelheid en lage energieverbruik zijn ze onmisbaar in toepassingen als datacenters, medische technologie, AI, 6G-communicatie en defensiesystemen. Daarmee behoren ze tot de sleuteltechnologieën waar Europa strategisch op inzet.
Strategisch Belang voor Europa
Fotonica wordt internationaal erkend als een sleuteltechnologie. Voor Europa is het bovendien van strategisch belang om minder afhankelijk te worden van Aziatische en Amerikaanse chipproducenten.
De Europese samenwerking is daarbij cruciaal. De fabriek in Eindhoven wordt onderdeel van PIXEurope, een netwerk van proefproductielijnen in elf Europese landen, gericht op versterking van de volledige waardeketen voor geïntegreerde fotonica. Dat sluit nauw aan bij de ambities van de EU Chips Act, die Europa technologisch minder afhankelijk wil maken van Azië en de VS.
De opkomst van geïntegreerde fotonica is vergelijkbaar met de begindagen van de halfgeleiderindustrie. Nederland staat daarbij op een sleutelpositie in Europa, dankzij zijn sterke onderzoeksinstituten en bedrijven zoals SMART Photonics en EFFECT Photonics. De nieuwe proeffabriek bevestigt en versterkt die positie.
Toekomstperspectief
TNO ziet de fabriek als een tijdelijk project met een looptijd van vijf jaar. Daarna wordt gekeken of en door wie de fabriek wordt overgenomen. De proeffabriek moet begin 2027 operationeel zijn. Dan kunnen de eerste 6-inch fotonische chips geproduceerd worden, niet alleen voor onderzoek, maar ook voor testtoepassingen in de industrie.
Als onderhandelingen, contracten en financiering rondkomen, kan dit project naar verwachting medio 2025 van start gaan.
Minister Dirk Beljaarts (Economische Zaken): ‘Dit is goed nieuws. Voor het Nederlandse innovatieklimaat als geheel en voor de betrokken mkb-bedrijven die hieraan hard werken. Fotonica is niet voor niets één van de technologieën die door het kabinet als strategisch is aangemerkt. Ons doel is om daar een sterke Europese concurrentiepositie in te krijgen. Van kennis, innovatie, toelevering tot eindproductie. Dat is nodig voor de Nederlandse banen en inkomsten van de toekomst, het oplossen van maatschappelijke uitdagingen en onze nationale veiligheid.’
labels:
