Pannenkoeken zijn een geliefd gerecht over de hele wereld, maar de variaties zijn eindeloos. Van de dunne, elegante Franse crêpes tot de stevige Nederlandse pannenkoeken, en de verrassende Amerikaanse "Dutch Baby", er is een pannenkoek voor elke smaak en gelegenheid. In dit artikel duiken we in de verschillen en overeenkomsten tussen deze populaire varianten.

De Nederlandse Pannenkoek: Een Traditioneel Gericht

De pannenkoek is zonder twijfel het meest Nederlandse gerecht. Het is het oudste gerecht en nog steeds het meest gegeten. In de middeleeuwen was het straatvoedsel, nu kun je terecht in één van de 300 pannenkoekenrestaurants.

Een pannenkoek is een plat en soepel baksel gemaakt van een beslag (typisch eieren, melk en meel), gebakken op een heet oppervlak (pan of hete plaat). Terwijl platbroden wereldwijd gegeten worden, zijn pannenkoeken van eierbeslag een typisch Europees gerecht, inmiddels naar America en Azie uitgewaaierd via de kolonien.

Men veronderstelt dat pannenkoeken al in heel vroege tijden werden gemaakt op hete platte stenen, en het beslag kan zijn gemaakt van geitemelk, eieren en eenkoorn. Apicius, een romeinse kok, beschrijft een pangebakken gerecht van eieren en melk, en geserveerd met honing. Eigenlijk een omelet en geen pannenkoek. Middeleeuwse pannenkoeken werden gemaakt met gerstmeel en roggemeel. De oudste bekende recepten zijn franstalig en stammen uit de middeleeuwen. Ze heten crespes, naar het latijnse crispis, dat kreukelig betekent. Het zijn in reuzel gefrituurde baksels van eierbeslag.

In 1477 wordt de pannenkoek genoemd in het gedrukte nederlandse woordenboek van Gerard van der Schueren als ‘Pankoike, struyve, placenta, liba’. In het eerste nederlandstalig kookboek uit 1514, Notabel boecxken van cokeryen, staat een panckoecken en een struyven (flensjes) recept. De eerste is een platbrood van gistdeeg gebakken in raapolie, met krenten en appel, de tweede is een eierbeslag gebakken in raapolie en bestrooid met poedersuiker.

Eind 16de eeuw verschijnen engelse kookboeken met pannenkoekrecepten met tarwemeel, die doen denken aan hedendaagse pannenkoeken. Het schilderij De Pannekoeckebackerij werd in 1560 gemaakt door Pieter Aertsen. Op een ander schilderij, van Barent Gael, De pannenkoekenbakster in de buitenlucht zie je zo’n vrouwtje aan de weg pannenkoeken bakken. De beslagkom met lepel staat naast haar en de klanten komen al aanlopen. Een aardige illustratie van het feit dat de pannenkoek in elk geval sinds de zeventiende eeuw ‘streetfood’ was.

Basisrecept voor Nederlandse Pannenkoeken

De klassieke verhouding is: 1 kopje meel, 1 kopje melk, 1 ei, 1 snufje zout. Het komt er niet erg op aan. Het beslag moet zo dik zijn als gewone yoghurt, en mooi uitlopen in de pan. Het maakt niet veel uit hoe je de ingredienten mengt, met een mixer, klopper, staafmixer of blender. Optioneel: Een eetlepel olie of gesmolten boter door het beslag maakt de pannenkoeken lekkerder, gaat uitdrogen tegen en ze bakken minder vast aan de pan. Een eetlepel suiker door het beslag maakt de pannenkoeken krokanter en donkerder door karamellisatie.

Basisrecept Voor 4 personen (8 pannenkoeken van elk 100 gram):

  • 1/2 liter melk
  • 2-3 eieren
  • 200 g bloem
  • 40 g boter (optioneel)
  • 2 eetlepels suiker (optioneel)
  • 1 theelepel zout

Varianten op de Nederlandse Pannenkoek

  • Flensjes of crêpes: dunne pannenkoekjes met meer ei in het beslag. Recept Crêpe Suzette.
  • Poffertjes: mini pannenkoekje van gistbeslag.
  • Spekkedik: een wafelijzergebakken pannekoek van roggemeel met spek
  • Blini: Russische boekweitpannenkoekjes, die met een hartige vulling worden gegeten.
  • Pancake: kleine, dikke pannenkoek van dik beslag met bakpoeder en karnemelk.

Kooktips voor de Perfecte Pannenkoek

  • Maak het beslag ruim van te voren en laat het een half uur tot een uur in de koelkast staan. De gluten in het beslag komen dan tot rust en de pannenkoeken worden gladder en egaler bruin.
  • Klop het beslag niet eindeloos. Dat geeft glutenvorming en taaie pannenkoeken.
  • Doe een scheut olie of zachte boter door het beslag. Dat verbetert de structuur en vermindert aanbakken.
  • Zoete pannenkoeken worden lekkerder met iets vanillesuiker door het beslag.
  • Pannenkoeken zonder eieren worden minder luchtig en minder lekker. Vaak wordt een gepureerde banaan toegevoegd ter vervanging.
  • Als er meer eieren in het beslag worden gebruikt, worden de pannenkoeken wat luchtiger. Dit maakt de pannenkoeken wat dikker zonder dat ze melig worden. Het gebruiken van zelfrijzend bakmeel in plaats van bloem geeft hetzelfde effect.
  • Een andere manier om een luchtiger beslag is het toevoegen van een scheut bier.

De Franse Crêpe: Elegantie en Veelzijdigheid

Crêpes zijn dunne pannenkoeken die hun oorsprong vinden in Frankrijk. Ze zijn lichter en delicater dan de Nederlandse variant en worden vaak gevuld met zoete ingrediënten zoals Nutella, jam, fruit of slagroom. Crêpes kunnen ook hartig worden bereid met bijvoorbeeld kaas, ham, champignons of spinazie.

Crêpes zijn een belangrijk onderdeel van de Franse keuken en worden vaak gegeten als ontbijt, lunch, diner of dessert. Ze zijn populair op markten en festivals, waar ze vers worden bereid op grote bakplaten.

Hartige Pannenkoeken: Een Smakelijke Variatie

Houd je van pannenkoeken, maar ben je niet zo’n fan van zoet pannenkoeken beleg? Er zijn ontzettend veel lekkere hartige pannenkoeken te maken. Ik zette mijn favoriete hartige pannenkoeken variaties op een rij, zodat je ze zelf kunt maken en proeven.

Pannenkoeken met een hartige vulling zijn wat lastiger om te draaien en ze scheuren sneller, wat vaak komt door een wat zwaarder pannenkoeken beleg. Een makkelijke manier om hartige pannenkoeken om te draaien: laat de pannenkoek vanuit de pan op de binnenkant van een deksel of een groot bord glijden. Leg de koekenpan daar vervolgens op z’n kop op en draai alles in een vlugge beweging om.

Hieronder vind je 4 lekkere hartige pannenkoeken.

Hartige Pannenkoek met Spek en Brie

Een hartige pannenkoek met spek met een Frans tintje dankzij de brie. Bak per pannenkoek eerst 4 plakjes ontbijtspek op middelhoog vuur. Keer de plakjes om, strooi wat pijnboompitten in de pan en schep gelijk een flinke soeplepel pannenkoekenbeslag erbij. Beleg de pannenkoek na het omdraaien met wat plakjes brie. Dek de koekenpan af met een deksel of een stuk aluminiumfolie zodat de brie wat smelt.

Pannenkoek met Curry en Ham

Het klinkt misschien gek, een pannenkoek met curry, maar het is echt heel lekker! Bak in een koekenpan enkele minuten wat gesnipperde rode ui en stukjes paprika. Voeg wat kleingesneden plakjes ham toe en schep het beslag op de vulling. Bestrooi de hartige pannenkoek na het omkeren met wat geraspte kaas en laat dit smelten.

Gember Pannenkoek met Kaas

Als basis voor deze hartige pannenkoeken met kaas en gember start ik met beslag voor gember pannenkoeken. Laat 125-150 gram gekonfijte gemberbolletjes uitlekken in een zeef en hak ze vervolgens fijn. Dit kan in een keukenmachine met messen of met een hakmes. De gehakte gember is genoeg voor een beslag op basis van 250 gram bloem. Schep een soeplepel van het beslag in de pan. Bedek de gember pannenkoek na het omdraaien met plakjes kaas.

Boerenpannenkoek

Wat voor pannenkoek ook niet mag ontbreken in dit lijstje met hartige pannenkoeken? Champignons, paprika, spek en ui, oftewel: de boeren pannenkoek! Dit is een heerlijke, hartige gevulde pannenkoek. Ik gebruik de ingrediënten die ik net noemde, maar je kunt natuurlijk variëren met de ingrediënten. Gebruik vooral wat jou lekker lijkt of wat je nog in de koelkast hebt liggen.

Bak in een koekenpan enkele minuten wat gesnipperde ui, plakjes champignons en stukjes spek. Voeg wat klein gesneden plakjes ham toe en schep gelijk ook het beslag over de vulling. Bak de hartig gevulde pannenkoek aan beide kanten.

De Dutch Baby: Een Amerikaanse Verrassing

Eigenlijk is de naam best een beetje gek, want een Dutch baby (een Nederlandse baby) is afkomstig uit Amerika. Het is eigenlijk een kruising tussen een pannenkoek en een soufflé. Tijdens het bakken komt de pannenkoek namelijk heel erg omhoog, om vervolgens weer in te zakken.

De Dutch baby pancake ziet er namelijk wel wat anders uit dan onze dunne, platte pannenkoeken. De Dutch baby is eigenlijk een combinatie tussen een pannenkoek en een soufflé. De naam doet anders vermoeden, maar deze pannenkoek komt niet uit Nederland. Het is een Amerikaans gerecht, wat vermoedelijk ontstaan is door Duitse inspiratie. Alleen Deutsch en Dutch lijkt voor Amerikanen op elkaar, dus daar is waarschijnlijk een naamsverwarring ontstaan. Deze pannenkoek wordt dus gebakken in de oven.

De term Dutch komt van het woord “Deutsch”, wat wil zeggen dat dit recept een duitse oorsprong heeft. En omdat dit recept vroeger in een kleinere vorm werd geserveerd, kreeg het de naam baby pancake, oftewel Dutch Baby.

Het Bakproces

Ten eerste mag de vorm waarin je het gaat bakken niet te groot zijn. Gebruik dus een pan, liefst van gietijzer, van maximaal 20 cm breed. Liefst nog iets kleiner als je dat hebt. Zorg dat je de oven inclusief de lege vorm goed voorverwarmd tot 220 ˚C. Vervolgens is het zaak om de pannenkoek te vullen met lekker veel vers fruit en direct te serveren. Teveel gedoe?

In het mengsel gaan eieren, bloem, suiker en melk. Verder wordt er vaak kaneel of vanille-extract aan toegevoegd. Er zijn ook recepten waarin de suiker wordt weggelaten.

Zet de gietijzeren pan erin tijdens het voorverwarmen. Zo is de pan al goed warm als het mengsel erin gaat. Mix de genoemde ingrediënten tot een glad beslag. Haal de pan met ovenwanten uit de oven als deze is voorverwarmd. Doe er een klein klontje boter in, dit zal direct smelten. Roer dit rond, zodat de zijkanten ook ingevet zijn. Zorg dat er snel gewerkt wordt, als de pan uit de oven gaat. Deze moet goed heet blijven. Tijdens het bakken zullen de randen omhoog komen en kan de pannenkoek iets bruin gaan kleuren.

Instructies voor het Bakken van een Dutch Baby

  1. Verwarm de oven met de pan erin voor op 220˚C.
  2. Doe de bloem, melk, eieren, suiker, vanille en zout in een blender en draai kort om het goed te mengen.
  3. Laat het beslag vervolgens voor 10-15 minuten staan in de blender. Dit zorgt ervoor dat de bloem de vloeistof kan absorberen.
  4. Zodra de oven en je pan goed heet zijn, haal je de pan eruit. Doe hier de boter in en draai het even om zodat alles goed bedekt is met boter.
  5. Doe het beslag erin en zet weer terug in de oven. Je wilt dit snel doen, anders koelt de pan teveel af.
  6. Bak de Dutch Baby pannenkoek tot deze luchtig en bruin is. De randen zullen flink omhoog komen en de randen worden donker bruin.

Serveren en Beleggen

Zodra de Dutch baby pancake gaar is, kunt u hem beleggen met (vers) fruit en andere toppings naar keuze. Poedersuiker, jam, stroop of ahoornsiroop wordt vaak gebruikt. De bovenkant zal inzakken, vanwege de soufflé-achtige structuur. Snijd in stukken en serveer direct.

Pannenkoeken Wereldwijd: Een Overzicht

Denk je dat pannenkoeken oer-Hollands zijn? Dan heb je het mis. Over de hele wereld worden variaties gemaakt en gegeten. De recepten hiervan zijn eens wat anders dan je gewend bent.

Naam Oorsprong Beschrijving
Buttermilk pancakes Verenigde Staten en Canada Kleine, dikke pancake stack die aan de Amerikaanse ontbijttafel wordt gegeten.
Scallion pancakes China Gemaakt met lenteui en dip je in sojasaus.
Panukakku Finland Grote ovenpannenkoeken waarvan meerdere porties worden gesneden. Het wordt gegeten bij het ontbijt met bijvoorbeeld fruit of bacon.
Banh Xeo Vietnam De Vietnamese versie van een pannenkoek is hartig en dankt zijn naam aan het sissen van de pan wanneer het beslag erin gaat.
Crêpes Frankrijk Dunne pannenkoeken die zowel zoet als hartig belegd kunnen worden.
Uttapam India Een gerecht uit Zuid-India en het deeg wordt gemaakt van onder andere basmatirijst. Het wordt gegeten als snack of ontbijt.
Okonomiyaki Japan Deze hartige pannenkoek vul je met waar je maar zin in hebt.
Kue Dadar Gulung Indonesië Pandan pannenkoekjes met kokosvulling.
Cachapas Venezuela en Colombia Cheezy lekkernij gemaakt van masa harina, mais en kaas.
Apam Balik Maleisië Dubbelgevouwen pannenkoek gevuld met pinda en suiker. Het wordt verkocht als streetfood.
Raggmunk Zweden Een combinatie tussen rösti en een pannenkoek met wortel en tijm.
Fluffy Hotcakes Japan De meest fluffy pannenkoek ooit.
Dutch baby Verenigde Staten Een luchtige ovenpannenkoek, ook wel German pancake genoemd.

Zoals je ziet, is de wereld van pannenkoeken rijk en divers. Of je nu de voorkeur geeft aan de eenvoudige Nederlandse pannenkoek, de elegante Franse crêpe, of de verrassende Amerikaanse Dutch Baby, er is altijd wel een pannenkoek die je smaakpapillen zal verwennen.

labels: #Pannenkoek

Zie ook: