De uitdrukking "Ga zo door en gij zult spinazie eten" is een bekende Nederlandse zegswijze. Maar waar komt deze uitdrukking eigenlijk vandaan? En wat is de connectie met de filosoof Spinoza?

De Connectie met Spinoza

Veel uitleggers gaan ervan uit dat "Ga zo voort mijn zoon en gij zult Spinoza heten" er eerst was, en dat "Ga zo door mijn zoon en gij zult spinazie eten" daar een verbastering van was. Dit zou dan een volkse of spottende variant zijn. De uitdrukking zou een aansporing zijn van een vader tot zijn zoon om zijn best te doen. Het Woordenboek der Nederlandse taal uit 1970 heeft bij het woord 'spinazie' de schertsende toevoeging: "verbastering van ... en gij zult Spinoza heten."

Oorsprong en Gebruik

De uitdrukking wordt vaak gebruikt als een aanmoediging. Zoals Inez van Eijk beschrijft: "Ga zo door mijn zoon en gij zult spinazie eten. [Woordspeling: Spinoza heten; kan ook waarderend bedoeld zijn.]" Meyer Sluyser gebruikte het in zijn pseudoniem Onno Win: "Met de trekpot op avontuur." Jan van Ees schreef: "Van Ben kreeg ik een boeket distels. Echt artistiek, met een kaartje er aan, waarop hij geschreven had: ‘Ga zo door mijn zoon en gij zult spinazie eten. Je Ben.’"

Alternatieve Interpretaties

Er zijn ook andere vermeldingen van de uitdrukking in de literatuur. Rinus Ferdinandusse schreef: "Die sprak hem goedkeurend toe: ‘Ga zo verder mijn zoon, en gij zult spinazie eten.’" Sal Santen noteerde: "‘En jij treedt in haar voetstappen. Ga zo door mijn zoon, en ge zult spinazie eten.'"

Jan Knol en Spinoza

Jan Knol, predikant in het Drenthse Smilde, heeft een nieuw emplooi gevonden in het toegankelijk maken van het werk van Spinoza voor een breed publiek. Hij schreef onder andere het boekje En je zult spinazie eten; aan tafel bij Spinoza, filosoof van de blijvende blijdschap. Knol tracht de filosofie van Spinoza wat dichterbij de gewone mensen te brengen. Hoewel Spinoza’s filosofie in wezen eenvoudig is, zijn Spinoza’s boeken moeilijk toegankelijk, vooral zijn hoofdwerk Ethica, op geometrische wijze bewezen (1677).

Boeken van Jan Knol

  • En je zult spinazie eten, 4-de druk, Wereldbibliotheek, 2006
  • Spinoza uit zijn gelijkenissen en voorbeelden voor iedereen, 2-de druk, Wereldbibliotheek, 2007
  • Spinoza’s intuitie (verschijnt in oktober/november)

Spinoza's Invloed

Spinoza (1632-1677) was zijn tijd ver vooruit en gaat nu pas leven onder een breder publiek dan alleen intellectuelen, filosofen, schrijvers en wetenschappers. Zijn filosofie heeft talrijke aspecten waarmee we vandaag de dag ons voordeel kunnen doen. Spinoza is een netwerkdenker: alles is met alles verbonden. Het heelal is een eenheid-in-verscheidenheid. God is de ene substantie waaruit heel de werkelijkheid bestaat en die een materieel en geestelijk aspect heeft.

Spinoza’s wereldberoemd motto was Deus sive Natura, God of de Natuur. Einstein putte hieruit inspiratie en zei dat, als hij in een God geloofde, het die van Spinoza was.

labels:

Zie ook: