Gedroogde bonen zijn een must in je voorraadkast. Je kunt ze lang bewaren, ze zijn heel gezond, voedzaam en een bron van proteïne en vezels. In dit artikel lees je waarom je altijd een voorraadje gedroogde bonen zou moeten hebben én hoe je gedroogde bonen perfect kookt.

Waarom Gedroogde Bonen?

Waarschijnlijk heb je op dit moment een blikje bonen in je voorraadkast staan. Iets beter is het om bonen uit pot te gebruiken (al kan er onder de deksel ook plastic zitten). Nog véél beter is het om gedroogde bonen te koken. Het is vaak nog goedkoper ook!

Als je een beetje geïntimideerd bent door het idee om zelf gedroogde bonen te koken, maak je dan geen zorgen. Ik zal je vertellen hoe je ze het beste kookt, zonder dat je last krijgt van winderigheid.

Bonen en Winderigheid: Feit of Fabel?

Wie aan bonen denkt, denkt misschien direct aan de minder prettige bijkomstigheid: flatulentie. Dat is voor veel mensen een reden om ze niet te eten, maar dat is onwijs zonde!

Bonen zijn namelijk geweldig - ze zijn heerlijk, vullen enorm en zijn ook nog eens een geweldige bron van proteïne. En mits je weet hoe je ze moet koken, valt het met de flatulentie (wat een fantastisch woord trouwens) reuze mee. En omdat er ontelbaar veel soorten bonen op de wereld zijn, zitten er vast wel een aantal tussen die je lekker vindt.

Soorten Bonen en Recepten

Zoals ik al zei zijn er ontelbaar veel variaties in gedroogde peulvruchten in de supermarkt te vinden, denk aan bruine, witte en zwarte bonen, kidneybonen, kikkererwten, rode, gele en groene linzen, doperwten, spliterwten en noem zo maar op!

Er zijn zelfs nog veel meer variaties in gerechten die je met peulvruchten kunt maken. Tortillas, dahl, erwtensoep, hamburgers, tajines etc.

Elke boon heeft zo’n zijn eigen kooktijd, maar er zijn een aantal vuistregels die er voor zorgen dat je altijd lekkere bonen kookt.

Vuistregels voor het Koken van Gedroogde Bonen

De vuistregels voor heerlijk romige bonen zijn voor bijna alle peulvruchten hetzelfde:

  1. Vuistregel 1: Laat gedroogde bonen altijd een nachtje weken. Waarom moeten bonen weken? Het weken verkort de kooktijd én zorgt er voor dat je ze makkelijker verteerd. Een nachtje in vers kraanwater is voldoende.
  2. Vuistregel 2: Kook de gedroogde bonen op laag vuur. Kook de gedroogde bonen in twee keer zoveel water als dat je bonen hebt. Dus heb je 1 kop bonen, kook ze dan in 2 koppen water. Breng ze op hoog vuur aan de kook en zet het vuur op z’n laagst als het water kookt. Kijk op de verpakking hoe lang ze moeten koken.
  3. Vuistregel 3: Kook ze zacht. Kook bonen tot ze héél zacht zijn. Al dente is hier niet van toepassing. Hoe zachter de bonen gekookt zijn hoe beter je ze verteerd. Bij de meeste bonen ligt de kooktijd tussen 45 minuten en 2 uur.
  4. Vuistregel 4: Voeg op ’t laatst een scheutje (appel)azijn toe. Voeg, als de bonen gaar zijn, een eetlepel appelazijn toe. Niet eerder! De azijn breekt de onverteerbare suikers in de bonen af en haalt de smaak op.
  5. Vuistregel 5: Ratio droge bonen en gekookte bonen is 1:3. Dus 1 kopje gedroogde bonen staat gelijk aan 3 koppen gekookte bonen. Dus houdt daar rekening mee als je de bonen in een recept gebruikt.
  6. Vuistregel 6: Gebruik ze direct of bewaar ze. Gekookte bonen kun je direct verwerken of tot 5 dagen in de koelkast bewaren. Wil je ze langer bewaren? Laat ze dan volledig afkoelen en zet ze in de vriezer. Dan blijven ze tot 3 maanden goed.
  7. Vuistregel voor kant-en-klare bonen: Spoel bonen uit blik of pot altijd af. Het dikke bonenvocht in blik bevat de meeste natrium en hoewel je zout nodig hebt is een overdaad aan zout slecht voor de bloeddruk. Ook kan dit vocht voor maag- en darmklachten zorgen. Spoel daarom altijd bonen uit blik of pot af.

Snelkookpan: Een Snelle Oplossing

Zelf bonen koken is altijd even een werkje. Je moet er op tijd aan denken de bonen onder water te zetten, zodat ze een uur of 24 kunnen weken. Het koken zelf kan best lang duren, vooral als ze oud zijn kan het uren duren. Toch is er een antwoord op deze problemen, namelijk de snelkookpan! Of als je een multicooker hebt, werkt dit natuurlijk ook met de snelkookfunctie van dat apparaat. Gedroogde bonen koken is helemaal niet moeilijk en je kunt zelfs smaakmakers toevoegen of in zelf gemaakte bouillon koken.

Weken van gedroogde bonen is ín de snelkookpan is niet echt nodig. Sommige mensen kiezen er voor om de totale kooktijd wat omhoog te schroeven als ze niet-voorgeweekte bonen koken. Dat kan. Toch ben ik meer van de twee fasen (kook)methode. Dus eerst weken, door de bonen 24 uur in (al dan niet zout) water te laten staan en daarna (kort) koken.

Als je de bonen wil weken in de snelkookpan vul de pan met bonen en water, zorg ervoor dat ze ruim onder water komen te staan. Sluit de deksel een breng je de pan op de hoogste druk, via het fornuis, zet daarbij ook de stand van het ventiel op de hoogste druk. In het geval van de multicooker, kun je deze het beste manueel instellen op de hoogste druk. Als de pan op druk staat, kook de bonen dan twee minuten en zet het vuur uit (of de warmhoud functie van de multicooker). Laat het nog 5 minuten staan, dat is de dus zonder warmhoudstand bij de multicooker, en laat dan pas de resterende druk ontsnappen door het ventiel te ontluchten.

Na het weken kun je het weekwater, of kookwater weggooien. Doe de bonen in de pan en vul het aan met vers water tot de bonen goed onder staan. Dit is ook het moment om smaakmakers toe te voegen zoals bouillon, ui, kruiden, knoflook of rode peper. Je kunt ook zout toevoegen (ongeveer een theelepel per liter kookvocht). Tijdens het koken dringen de smaken echt diep de bonen binnen.

De kooktijd van de bonen, hangt een beetje af van het type boon. Ik begin bij de meeste bonen bij 7 minuten op hoge druk. Soms als bonen snel kapot koken, zoals witte bonen of boterbonen is 5 minuten (als ze geweekt zijn) al genoeg.

Mijn advies is dus om het rustig aan te doen, je kunt de pan altijd nog een keer op druk brengen en nog een minuutje laten koken. Ik laat de bonen zowel in de multicooker als in de snelkookpan staan tot de druk van nature ontsnapt is.

Gooi het kookvocht van bonen niet weg! Het kookvocht daarentegen, zou ik absoluut niet weggooien. Ik vries het zelf sowieso in in de bakjes waarin ik ook de bonen invries. Het is smaakvol en heeft een lekkere hartige bonensmaak, plus natuurlijk nog de smaak van de smaakmakers die je zelf hebt toegevoegd.

Algemene Tips voor het Koken van Peulvruchten

Peulvruchten worden moeilijk gáár in kalkhoudend water, én als er óók nog zout in het water ihebt gedaan, dan krijg je ze helemáál niet meer gaar. Peulvruchten kook je dus ALTIJD ZONDER zout. Witte bonen, sojabonen, erwten en kikkererwten kun je het beste 12 uren laten wellen (vóórweken). Dat is dus één nacht over.

LET OP De enige uitzondering hierop zijn de Limabonen. Dit zijn die hele grote witte bonen. “Gigantes” heten ze in het Grieks. Want deze bevatten erg veel blauwzuur. Hiervan moet je het vóórweek water absoluut wég gooien.

Giet een 4-voudige hoeveelheid water op 1 kop peulvruchten. Zet hier de bonen of erwten mee op het vuur. Kook ze in een pan zonder deksel stevig heet ca 5 minuten. Blonde linzen, Mmm,..

TIP : Nogmaals doe NOOIT zout in het kookwater, als je peulvruchten gaat koken. Dit voeg je pas toe als ze gaar zijn. Want zout zorgt ervoor dat jouw bonen of erwten etc NIET gaar worden en hard blijven.

Limabonen in het Bijzonder

Misschien heb je ze wel ooit in de supermarkt zien staan, maar wist je eigenlijk niet zo goed wat ze waren of wat je ermee moest: limabonen. Wat zijn limabonen? Limabonen staan ook wel bekend als witte reuzenbonen of olifantsbonen en zijn de zaden van de limaboonplant. Net als andere bonen is de limaboon een peulvrucht die vol zit met vezels en eiwitten. De bonen hebben dezelfde vorm als kidneybonen, maar zijn een stuk groter en platter en hebben een roomwitte kleur.

In de supermarkt zijn ze over het algemeen ingeblikt te koop. Gedroogde limabonen zijn veelal te koop op de markt of bij de natuurwinkel of ecologische supermarkt. Let er wel op dat je gedroogde bonen minstens tien minuten kookt voor je ze eet; ongekookte gedroogde limabonen zijn namelijk giftig.

Limabonen hebben een zachte, romige textuur die een beetje doet denken aan boter. Ze hebben een milde, nootachtige en lichtzoete smaak, waardoor ze in veel gerechten passen.

Deze witte bonen zijn superveelzijdig, dus sla maar vast een voorraadje in! Voeg ze bijvoorbeeld toe aan soep of een stoofgerecht, of voeg de variant uit blik direct toe aan een frisse salade om er in een handomdraai een maaltijdsalade van te maken. Je kunt de bonen ook pureren voor een voedzame bonenpuree, of rooster ze met je favoriete specerijen in de oven voor een knapperig zoutje.

Als je niet zo van deze bonen houdt, zijn er gelukkig zat alternatieven die je aan je maaltijd toe kunt voegen. Denk bijvoorbeeld aan tuinbonen (je kunt deze het beste dubbel doppen voor een zachtere textuur), witte kidneybonen of cannellinibonen.

Tips & Tricks voor Lekkere Bonen

Zeker, bonen uit blik of pot werken prima, maar nu je tóch dagenlang thuis zit en tijd hebt voor dingen als tegelvoegen, onkruid wieden en gedroogde bonen koken is het leuk om je te laten verrassen door het verschil in smaak en textuur tussen de fabrieks- en de thuisversie van gekookte peulvruchtjes.

Met gedroogde peulvruchten met een dun vliesje, als zwarte bonen, linzen, en zwarte oogbonen kun je direct aan de slag. Ze worden papperig als je ze weekt. Die met een dikkere schil zoals kidneybonen, limabonen en kikkererwten laat je beter een nachtje in water staan alvorens ze te koken.

Hoewel lang houdbaar, drogen bonen nog verder uit wanneer ze daar maar op de plank liggen. Sommigen doen dat harder dan anderen of waren al ouder toen ze verpakt werden. Door ze te weken kunnen de velletjes en binnenkant rehydrateren en zullen ze gelijkmatiger garen.

Op de verpakking staan meestal wel instructies, maar dit zijn de stappen die wij hanteren voor de lekkerste bonen:

  • Doe de gedroogde bonen in een platte schaal of diep bord en haal degenen die verkleurd, gebroken of verschrompeld zijn eruit.
  • Spoel ze in een zeef of vergiet onder koud stromend water.
  • Doe ze in een pan en vul ruim met water.
  • Ze zwellen op dus laat ze een flink eind onder water staan; zodat ze indien twee keer zo groot nog steeds onder water staan.
  • Roer een theelepel zout door het water - het water moet niet zo zout zijn als pastawater (dat zo zout als de zee mag smaken), maar wel zo zout dat je het nog zou kunnen proeven zonder uit te willen spugen.
  • Laat de bonen minstens 4 tot 8 uur op kamertemperatuur staan.
  • Mocht je ze langer laten staan dan 8 uur, zet ze dan in de ijskast zodat er geen fermentatieproces start.
  • Laat ze niet langer dan 24 uur staan.
  • Giet ze af en begin meteen met ze te koken.
  • Doe ze in een pan en voeg koud water toe, zo’n 10 cm bovenop de bonen.
  • Voeg zout toe, wederom zoveel dat het prettig op smaak is, en voeg dan smaakmakers toe.

Dit is heel belangrijk! Dit gaat je bonen namelijk echt van ‘mwah, okay’ naar ‘oeh, lekker’ tillen. Denk aan bouillon-achtige dingen als een gepelde ui in 2 helften, grove stukken wortel, prei, geplette knoflooktenen, en wat stevige kruiden als rozemarijn en laurierblad.

Breng het water aan de kook en zet dan laag tot het lichtjes pruttelt. Als je ze te hard kookt, bonken de bonen elkaar stuk in de pan dus kalmpjes aan. Schep af en toe het schuim eraf met een schuimspaan en blijf, vanaf de aangeraden kooktijd, af en toe een boontje proeven tot ze zacht zijn. Vul water bij indien nodig. Haal van het vuur als je meerdere boontjes hebt geproefd en ze allemaal even gaar zijn. Laat afkoelen in hun vocht maar doe eerst nog wat koud water in de pan om doorgaren te stoppen. Giet dan af (als je ze vrij snel gaat gebruiken).

Je kan ze zo’n 4 dagen in de ijskast bewaren, of in een bakje invriezen in hun kookvocht.

Bonen Zelf Koken: Eenvoudig met Tips

De bereiding van gedroogde peulvruchten lijkt lastig, maar is eigenlijk heel gemakkelijk. Of kook slechts een klein deel en bewaar de rest van de gedroogde peulvruchten. Gedroogde peulvruchten zijn natuurproducten. Ze kunnen het beste koel, droog, donker en goed verpakt bewaard worden. Ze horen gaaf, onbeschimmeld en niet muf te zijn.

Zorg er altijd voor dat peulvruchten voor het weken een keer goed schoon gespoeld worden. Wil je snel weken of heb je de tijd? Kies voor gekookt water als je weinig tijd hebt, want dit verkort de weektijd. Heb je geen haast zet dan ’s avonds voor het slapen, of ’s ochtends vroeg de peulvruchten in een pan met ruim water in de week. Afhankelijk van het seizoen moet je soms wat langer weken. Linzen en spliterwten hoeven niet te worden geweekt.

Controleer,tijdens het koken, regelmatig de gaarheid. Bij sommige peulvruchten ontstaat er eiwitschuim, net als bij erwtensoep. Schep dit af met een schuimspaan.

Met elke dag een blik bonen zag ik mijn berg afval ook groter worden. Tijd om te starten met het zelf koken van (droge) bonen: heel eenvoudig, maar ik weet zeker dat je wel wat tips kunt gebruiken. Bonen leiden tot scheten en daarom eet je ze niet? Ik kan mij niet herinneren dat ik hier ooit last van heb gehad, maar als het al zo is dan wennen je darmen er echt snel genoeg aan. Ons gezin eet nu vrijwel elke dag bonen en we hebben nergens last van. Even doorzetten dus, want bonen zijn hartstikke gezond. Zeker als je weinig dierlijke producten eet. Dan kun je deze bron van eiwitten goed gebruiken.

Over de datum zijn gedroogde bonen ook nog prima te gebruiken, maar dan hebben ze mogelijk wel een langere kooktijd nodig. Oh, en biologisch heeft natuurlijk altijd de voorkeur. Linzen en vast nog wel wat soorten uitgezonderd profiteren alle bonen van een nachtje weken in water.

Kook je zonder hooimadam (zie volgende stap in dit stappenplan), dan duurt koken tussen de 45 en 120 minuten. Check hiervoor de verpakking, hoewel het mijn ervaring is dat de aangegeven kooktijd nooit precies klopt. Giet het weekvocht weg en zet de bonen opnieuw onder water. Zout toevoegen is nergens voor nodig. Breng aan de kook, zet laag en wacht tot de bonen gaar zijn.

De Hooimadam

Toen ik net begon met bonen koken, kookte ik wat ik direct nodig had (in plaats van meteen 500 gram). De bonen moesten zo lang op het gasfornuis staan, dat ik mij hier al snel een beetje ellendig bij voelde. Ik spaar een conservenblik uit, maar zit wel enorm gas te verstoken. Dat moest toch slimmer kunnen? Gelukkig wel, want ik ontdekte de hooimadam, de moderne variant van de hooikist. Een hooimadam is eigenlijk een theemuts voor het doorkoken van dingen die lang moeten koken. Heel vroeger (of waarschijnlijk nog niet eens zo heel lang geleden) gebruikten mensen een hooikist. In deze kist werd gekookt eten warm gehouden en/of kon het doorgaren.

De basis is eenvoudig: breng de bonen aan de kook en laat even 5 minuten koken. Zet de pan daarna in de hooimadam en knoop dicht. Laat doorgaren in de hooimadam, in theorie ongeveer 33 procent langer dan de originele kooktijd.

Bonen die vragen om 120 minuten koken, kook ik daarom vlak voor het slapen gaan op en laat ik gerust de hele nacht in de hooimadam staan. Zachtere bonen, zoals zwarte bonen, redden het wel in anderhalf uur. Hierbij is het een kwestie van af en toe proeven en dan snel weer dichtknopen. Check dus voordat je de bonen afgiet of je tevreden bent over hun mate van gaarheid. Dit is ook een kwestie van ervaring.

Invriezen in Porties

En dan nu de tip van de eeuw (tenminste, voor mij was het een openbaring): bewaar de bonen in porties in de vriezer. Ik kies daarom voor glazen bakjes: die van de IKEA zijn ideaal, omdat de kleinste, vierkante variant precies de inhoud van een standaard blik bonen kan bevatten. Dus giet ik de gekookte bonen af en verdeel ik ze over vijf van zulke fijne, glazen bakjes. Even verder laten afkoelen en dan de vriezer in (of de koelkast, als ik ze morgen nodig heb). Op deze manier heb ik als het ware vijf blikken bonen gemaakt voor een veel lagere prijs en met veel minder verpakkingsmateriaal.

Tegenwoordig zorg ik ervoor dat ik altijd een voorraad kikkererwten (bijvoorbeeld voor humus) en zwarte bonen (voor allerlei Mexicaanse gerechten) in de vriezer heb zitten. Heel leuk om de verschillende soorten bonen zo op deze manier te leren kennen. Kook jij je bonen ook zelf? Heb je nog aanvullende tips?

Waarom Zelf Weken en Koken?

De meeste bonen kun je geweekt en gekookt in een pot of blik kopen. Maar toch gaat er niets boven de smaak van zelfgeweekte en gekookte bonen. Bovendien zijn bonen die je zelf weekt en kookt veel steviger van structuur en blijven ze, als je ze goed kookt, mooier heel dan die uit blik of pot.

Bonen worden gedroogd om te langer te kunnen bewaren. Als je gedroogde bonen weekt nemen ze water op en worden ze zachter. Zo garen ze sneller en regelmatiger. Zou je ze niet eerst weken, dan valt een deel van de bonen uit elkaar terwijl het andere deel nog hard blijft. Als je bonen niet weekt maar meteen kookt, zal het schilletje tijdens het koken eerder barsten.

Week- en Kooktips

  • Kleine soorten als adukibonen, mungbonen en linzen hoef je niet te weken en kun je direct koken.
  • De klassieke manier om bonen te weken is om ze een nacht in ruim water te laten staan. De bonen nemen rustig vocht op en de volgende dag kun je ze koken.
  • Laat bonen liever niet langer dan 24 uur in water staan, dan gaan ze fermenteren en smaken ze niet lekker meer.
  • Wil je eenmaal geweekte bonen nog bewaren voor je ze kookt? Spoel ze goed af, droog ze af en bewaar ze goed afgesloten in de koelkast. Zo blijven ze 3-4 dagen goed.
  • SHORT CUT Heb je geen hele nacht meer om bonen te weken? Zet ze dan in een enkele laag op in een wijde pan met een vingerkootje water erboven. Breng aan de kook en laat ze dan van het vuur af 1 uur in het kookvocht afkoelen.
  • Sommigen zeggen dat je nooit zout aan het weekwater of kookwater van je bonen mag toevoegen omdat ze anders hard worden, maar dat is een fabel. Bonen koken beter en sneller als je al tijdens het weken wat zout toevoegt en daarna de bonen in zout water kookt.
  • Bonen bevatten oligosachariden, onverteerbare suikers die zorgen voor gasvorming in je darmen. Een klein beetje baksoda in het week- en kookwater vermindert dat effect. De bonus van baksoda is dat het het velletje van bonen extra zacht maakt.

labels: #Koken

Zie ook: