Smaakzin is een belangrijk menselijk zintuig; in combinatie met geurzin zorgt het ervoor dat we kunnen genieten van eten en drinken. Maar het waarschuwt je ook voor bedorven, beschimmeld of aangebrand eten. Verstoring van de smaakzin is dus niet alleen vervelend doordat de kwaliteit van leven minder wordt, het kan een gevaar opleveren doordat mensen bijvoorbeeld te veel zout gaan gebruiken.

Door ziekte of een behandeling kan men last hebben van verandering van het smaak- en reukvermogen. Hieronder bespreken we de oorzaken van het niet meer proeven van zout en geven we aan wat eraan te doen is om de klachten te verminderen of verzachten.

Smaakproblemen bij Kanker

Door kanker of de behandeling van kanker kun je problemen krijgen met je smaak:

  • Je smaak verandert. Een metaalsmaak of een bittere smaak komen hierbij het meeste voor.
  • Je proeft minder.
  • Je proeft helemaal niets meer.

Daardoor kun je minder zin hebben in eten en drinken, en afvallen. Verandering van smaak en reuk komt veel voor bij mensen met kanker.

Heb je minder smaak of is je smaak veranderd? Praat er dan over met je (huis)arts of verpleegkundige. Het is belangrijk dat je (huis)arts, je verzorgers en je naasten weten wat je voelt. Zeg gerust waar je last van hebt en probeer uit wat voor jou de beste en prettigste oplossing is, zodat je meer van je eten kunt genieten.

Oorzaken van Smaakproblemen

De oorzaak van smaakproblemen is nogal eens niet duidelijk. Smaakstoornissen kunnen door verschillende oorzaken ontstaan. Bij een deel van de patiënten ontstaat een smaakstoornis na een operatie, bijvoorbeeld een middenooroperatie of het verwijderen van de amandelen.

Bij mensen met ongeneeslijke kanker kunnen smaakproblemen veroorzaakt worden door:

  • een droge mond
  • neusverstopping
  • slechte mondverzorging
  • roken
  • een infectie van de mond
  • bijwerkingen van medicijnen, chemotherapie of bestraling
  • bepaalde ziektes: diabetes, bloedarmoede, slecht werkende nieren of lever, neurologische ziekte

Ze kunnen ook ontstaan na een operatie van mond, keel of strottenhoofd.

Ook systeemziekten, die de stofwisseling van het smaaksysteem beïnvloeden, kunnen smaakverlies geven. Daarnaast kunnen mondinfecties (gingivitis, herpes simplex), aangezichtsverlamming (Bellse parese), een kunstgebit, vullingen, kronen en tandartsbehandelingen als een wortelkanaalbehandeling de smaak verstoren. Ook roken kan de smaak doen verminderen.

Minder voorkomende oorzaken van smaakvermindering zijn tumoren in de mond, voedingsfactoren (vitaminetekort, leverziekte), hoofdtrauma, blootstelling aan toxisch-chemische stoffen en bestralingstherapie aan hoofd en nek. Een aantal medicijnen heeft verandering van smaak en reuk als bijwerking.

Wanneer een patiënt klaagt over smaakverlies, ga dan na welke medicatie de patiënt gebruikt, wanneer het smaakverlies is opgetreden, of er ook reukverlies is en of er nog andere klachten zijn. Vraag bij patiënten die antihypertensiva en/of lipideverlagende middelen gebruiken of de klachten zijn begonnen bij een verandering van de medicatie.

Smaakproblemen bij Ongeneeslijke Kanker: Wat is Eraan te Doen?

Bespreek je smaakproblemen met je arts. Die kan onderzoeken wat de oorzaak is. Samen kun je kijken of en hoe de smaakproblemen te behandelen zijn. De arts kan je eventueel doorverwijzen naar een diëtist, mondhygiënist of KNO-arts (voor keel, neus en oor), neuroloog of logopedist.

Onderzoek bij Smaakproblemen

De arts stelt je vragen en onderzoekt je mond. Het kan zijn dat je arts daarna nog meer onderzoeken voorstelt, zoals:

  • Bloedonderzoek, bijvoorbeeld om te zien of je bloedarmoede, suikerziekte en lever- of nierproblemen hebt.
  • Een kweek, om te zien of je een infectie in je mond hebt.

Behandeling van de Oorzaak

Is de oorzaak van het smaakprobleem duidelijk, dan is het belangrijk om die aan te pakken. Dat kan bijvoorbeeld door:

  • verandering van medicijnen
  • behandeling van infecties van je mondholte
  • behandeling van een droge mond
  • behandeling van bloedarmoede
  • behandeling van de ziekte die smaakproblemen veroorzaakt

Behandeling van de Klachten

Het kan zijn dat de oorzaak niet duidelijk is of dat die niet behandeld kan worden. Of dat behandeling niet genoeg helpt. Dan kun je zelf proberen om je klachten te verminderen. Je naasten kunnen daar misschien bij helpen.

Wat Kun Je Zelf Doen bij Smaakproblemen?

Je kunt zelf veel doen om meer of beter te kunnen proeven. Bijvoorbeeld je mond goed verzorgen en je mond goed vochtig houden. Gebruik hiervoor tandenstokers, ragers en/of flosdraad. Poets je tong met een zachte tandenborstel of maak hem schoon met een tongschraper Maak je kunstgebit of plaatje goed schoon.

Zorg dat je mond vochtig blijft. Bijvoorbeeld door kleine slokjes water te drinken, op een zuurtje of een ijsklontje te sabbelen of door op kauwgum te kauwen. Met een vochtige mond kun je beter proeven.

Rook je? Roken heeft erg veel invloed op je smaak. Dus als je kunt stoppen, kan dat veel helpen. Goed om te weten: je kunt hulp krijgen bij het stoppen met roken.

Eet of drink geen dingen die je een nare smaak geven. Als je de smaak van metaal in je mond hebt: eet dan niet met metalen bestek.

Zorg dat je geen dingen in de buurt hebt die je vies vindt ruiken. Bijvoorbeeld sterk ruikende planten en bloemen, koffie, parfum, sigaren- en sigarettenrook.

Als u genoeg drinkt (minimaal 1,5 liter per dag), voorkomt u dat u uitdroogt. Ook heeft u minder snel last van een vieze smaak, een droge mond en misselijkheid. Daarbij zorgt u er zo ook voor dat de nieren alle afvalstoffen af kunnen voeren die ontstaan bij chemotherapie en bestraling.

Dwing uzelf niet om deze hoeveelheid te drinken. U kunt de speekselklieren stimuleren om dun, waterig speeksel te produceren door te kauwen en te zuigen. Hierdoor wordt proeven gemakkelijker. Neem iets fris-zuurs om op te kauwen of om op te zuigen, bijvoorbeeld: een zuurtje, pepermunt, (suikervrije) kauwgom, zacht snoep of een waterijsje.

Gebruik het liefst porseleinen of aardewerken servies. Een goede mondverzorging helpt (tijdelijk) de vieze smaak te verminderen. Gebruik bijvoorbeeld speciale tandpasta, mondwater of tandvleesbalsem. Sommige voedingsmiddelen kunnen de vieze smaak even wegnemen. Probeer daarvoor voedingsmiddelen of gerechten met een sterke smaak, bijvoorbeeld nasi of bami.

Temperatuur heeft invloed op de smaak. Bepaal voor uzelf op welke temperatuur gerechten u het beste smaken. Gekoelde dranken smaken minder zoet dan niet-gekoelde dranken. Als vruchtensappen zorgen voor irritatie in uw mond, dan zijn limonadesiropen zoals Roosvicee of Karvan Cévitam een goede vervanging. Als u koffie niet meer lekker vindt, probeer dan ook eens thee, chocolademelk, karnemelk, vruchtensap of frisdrank.

Voedingstips bij Smaakproblemen

Smaak en reuk zijn belangrijk als je lekker wilt eten, maar er zijn ook andere dingen die meetellen, zoals:

  • hoe warm of koud je eten is
  • hoe je eten aanvoelt (structuur)
  • hoe het eten eruitziet

Bekijk de voedingstips bij smaak- en reukveranderingen op voedingenkankerinfo.nl.

Met veranderingen in smaakbeleving bedoelen we dat voedingsmiddelen anders kunnen smaken dan eerst. Deed u bijvoorbeeld voordat u ziek werd drie klontjes suiker in uw thee, dan kan het zijn dat suiker u nu tegenstaat. Ditzelfde kan bijvoorbeeld gelden voor extra zout: u geniet er nu wel of juist niet meer van. Misschien heeft u wel gemerkt dat u nu meer houdt van zuur fruit (sinaasappel en citroen) dan van de zoete fruitsoorten zoals banaan en perzik.

Ook kan het zijn dat u bijvoorbeeld koffie, witlof en spruitjes ineens niet meer lekker vindt, omdat u de bittere smaak nu veel intenser beleeft. Probeer ook voedingsmiddelen uit die u voor uw ziekte niet lekker vond. De smaakbeleving kan per dag sterk wisselen. Voedingsmiddelen die gisteren niet smaakten kunnen vandaag beter smaken en omgekeerd!

Een vieze smaak in de mond kan ontstaan door bestraling of chemotherapie. Deze behandelingen kunnen onder andere zorgen voor een metaalsmaak of een ‘rottingssmaak’ in de mond. U kunt ook het idee hebben dat alles naar leer smaakt.

Door de smaakverandering kunt u bepaalde voedingsmiddelen écht niet meer lusten, u krijgt er een afkeer tegen. Vaak krijgen mensen een afkeer van warme producten die sterk ruiken. Koffie staat meestal het eerste tegen, al snel gevolgd door de warme maaltijd, waarbij gebakken vlees, bouillon of soep de meeste problemen geven. Ook is het mogelijk dat alcohol en sigaretten niet meer smaken.

Een herinnering aan een onaangename gebeurtenis kan een afkeer van bepaalde voedingsmiddelen opwekken. Tijdens de kuurdagen is het van belang dat u niet tegen uw zin eet (dit geldt eigenlijk altijd). U kunt anders misselijk worden. Als bepaalde voedingsmiddelen u echt tegenstaan, probeer ze dan niet toch te eten.

Het kan gebeuren dat u een afkeer krijgt voor het voedsel dat u heeft gegeten vlak voordat u de chemotherapie kreeg. Probeer een vervanging te zoeken voor voedingsmiddelen of gerechten die u tegenstaan. Als de warme maaltijd u tegenstaat, zoek dan een vervanging.

Wat Wil Je en Wat Vind Je Belangrijk?

Het is belangrijk dat je (huis)arts, je verzorgers en je naasten weten wat je voelt. Denk niet: ach, ik heb gewoon een rare smaak in mijn mond, of: het eten smaakt me nu even niet zo goed. Zeg gerust waar je last van hebt en probeer uit wat voor jou de beste en prettigste oplossing is, zodat je meer van je eten kunt genieten.

labels:

Zie ook: