Eten en drinken is essentieel voor de mens. Het zorgt ervoor dat voedingsstoffen energie leveren voor groei en ontwikkeling, en voor alle andere processen die in het lichaam plaatsvinden. Ook dragen voedingstoffen bij aan herstel na ziekte of verwondingen. Behalve dat eten en drinken noodzakelijk is, geeft het ook veel plezier. Het is vaak lekker en daarnaast kan het gezellig zijn om met anderen te eten.

De overheid zet zich in voor een gezonder voedingspatroon voor iedereen. Een gezond voedingspatroon is belangrijk, want ongezonde voeding is van invloed op de volksgezondheid. Ze kan leiden tot hart- en vaatziekten, kanker en diabetes, deels ook indirect via een hoge bloeddruk, hoge bloedsuikerspiegel, overgewicht en hoog cholesterol. Ongezonde voeding draagt naar schatting met ruim 8 procent bij aan de ziektelast in Nederland.

Hoe gezond vinden mensen dat zij over het algemeen eten?

Uit onderzoek blijkt dat 67% van de volwassenen vindt dat zij over het algemeen (heel) gezond eten. Het grootste deel van hen geeft aan voldoende groenten te eten (91 procent) en gevarieerd te eten (87 procent). Daarentegen vindt 3 procent van zichzelf dat zij over het algemeen (heel) ongezond eten. Ongeveer de helft van hen zegt dat zij veel producten met suiker eten en drinken, veel vette producten eten, onvoldoende fruit eten en onvoldoende groenten eten.

Hoewel een vrij groot deel de eigen groenteconsumptie dus positief inschat, laten cijfers over het dagelijks eten van groente uit de Voedselconsumptiepeiling (VCP/Leefstijlmonitor, RIVM, 2012-2016; 2019-2021) een ander beeld zien. In de periode 2019-2021 bleek 29 procent van de 18- tot 70-jarigen aan de richtlijn van groente te voldoen. Dit is wel bijna een verdubbeling ten opzichte van 2012-2016 toen 16 procent hieraan voldeed.

Van de mensen die naar eigen zeggen (heel) gezond eten geeft 41 procent aan dagelijks minimaal 200 gram groente bij de hoofdmaaltijd te eten. Verder zegt 31 procent van degenen die (heel) gezond eten dagelijks minimaal 2 stuks fruit te eten. Mensen die geen of beperkt groente eten bij de hoofdmaaltijd, dat wil zeggen 4 dagen of minder, geven hiervoor het vaakst als reden dat er thuis niet (altijd) groente wordt gekookt (34 procent). Bijna 7 op de 10 mensen geven aan geen of beperkt fruit te eten omdat zij er niet (altijd) aan denken.

Vrouwen zeggen vaker van zichzelf dat ze over het algemeen (heel) gezond eten dan mannen, namelijk 72 tegen 63 procent. En ook tussen leeftijdsgroepen bestaan duidelijke verschillen. Deze percepties over eigen gezond eetgedrag uit Belevingen 2022 komen overeen met de daadwerkelijke consumptie zoals gemeten in de Voedselconsumptiepeiling (VCP/Leefstijlmonitor, RIVM, 2019-2021). Jongeren eten en drinken doorgaans minder gezond dan ouderen; ze snacken meer, eten minder groente en fruit, en drinken meer suikerhoudende dranken.

Lichaamsgewicht maakt verschil: mensen met ernstig overgewicht geven met 46 procent het minst vaak aan (heel) gezond te eten. Van de mensen met matig overgewicht zegt 66 procent dit en van de mensen met een gezond gewicht 75 procent.

Wens tot gezonder eten

Ruim een derde van de bevolking (36 procent) wil graag gezonder eten. 58 procent geeft aan dat dit niet nodig is, omdat zij al gezond genoeg eten. De meeste mensen willen graag gezonder eten om de kans op gezondheidsproblemen of ziekten te verkleinen. Ruim de helft (54 procent) geeft dit aan. Ook je lichamelijk fitter voelen wordt relatief vaak als reden genoemd.

Mensen die gezonder willen eten vinden het vooral (heel) moeilijk om ongezond eten te weerstaan als zij met anderen zijn die ongezonde dingen eten. Ruim de helft (51 procent) geeft dit aan. Ongezond eten laten staan bij stress vindt 46 procent (heel) moeilijk, en 43 procent vindt het lastig om ongezond eten te weerstaan als het in huis is.

Bijna 1 op de 5 personen (17 procent) die gezonder willen eten geeft aan te weinig geld te hebben om gezonde producten te kopen. Ongeveer een kwart (26 procent) van de mensen geeft aan dat de Schijf van Vijf invloed heeft gehad op hun huidige eetgewoonten.

Factoren die eetgewoonten beïnvloeden

Jongeren weten minder vaak welke producten (on)gezond zijn, laten zich vaker weleens door anderen overhalen om iets ongezonds te eten, hebben minder vaak geld om gezond eten te kopen, en vinden het lastiger om ongezond eten te laten staan. Ouderen hebben hier minder moeite mee. Hoogopgeleiden geven vaker aan zich in hun huidige eetgewoonten te laten beïnvloeden door de Schijf van Vijf, voedingsapps, en sociale media.

Mensen uit de kwartielgroep met de laagste inkomens geven relatief vaak aan dat ze gezonder willen eten. Te weinig geld hebben voor gezond eten wordt vaker genoemd door mensen in huishoudens met de laagste inkomens: 23 procent van hen geeft dit aan tegen 4 procent van de mensen in de hoogste inkomensgroep.

Belang van smaak en gezondheid

Ruim de helft van de volwassen bevolking vindt het belangrijker dat het eten en drinken dat ze kopen goed smaakt dan dat het gezond is. Bijna 40 procent vindt het belangrijker dat de producten gezond zijn en bijna 10 procent weet het niet. Wanneer gekozen moet worden tussen prijs en gezondheid, vindt ongeveer 60 procent het belangrijker dat de producten gezond zijn, bijna 30 procent vindt de prijs belangrijker.

Bijna de helft van de bevolking kijkt bij het kopen van eten en drinken weleens naar de voedingswaarden van het product (hoeveelheid calorieën, vetten, eiwitten, koolhydraten en zout). Naar de ingrediëntenlijst kijkt 43 procent weleens.

Overheidsinitiatieven voor gezonde voeding

De Rijksoverheid wil dat iedereen makkelijk voor gezond eten kan kiezen. Daarvoor moet er in de supermarkt meer gezond eten liggen en minder ongezond eten. Ook moeten fabrikanten minder zout, suiker en verzadigd vet stoppen in bewerkte producten als sauzen en broodbeleg. De Rijksoverheid financiert onafhankelijke voorlichting over verantwoorde en gezonde voeding, en over veilig voedsel.

Schijf van Vijf

Een hulpmiddel voor een gezond en duurzaam voedingspatroon is de Schijf van Vijf. Daarin staat uit welk eten en drinken een gezond voedingspatroon bestaat. Denk bijvoorbeeld aan groente en fruit, volkorenbrood, olijfolie en peulvruchten. Meer volgens de Schijf van Vijf eten is niet alleen goed voor iemands gezondheid maar ook voor het milieu en het klimaat.

Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV)

Met de Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV) kunnen fabrikanten de samenstelling van hun bewerkte voedingsmiddelen stap voor stap verbeteren. Dit kan door te zorgen voor minder zout, suiker en verzadigd vet, maar ook het toevoegen van vezels. Het RIVM volgt de komende jaren de veranderingen in de samenstelling van voedingsmiddelen en kijkt of de doelen worden behaald.

Nutri-Score

De overheid heeft per 1 januari 2024 het voedselkeuzelogo Nutri-Score ingevoerd. Een voedselkeuzelogo kan consumenten helpen betere voedselkeuzes te maken en daarmee bijdragen aan minder overgewicht, zoals opgenomen in het Nationaal Preventieakkoord. Daarnaast kan een voedselkeuzelogo producenten aanmoedigen om de samenstelling van producten te verbeteren. Het RIVM onderzoekt in opdracht van het ministerie van VWS hoe Nutri-Score zo goed mogelijk kan aansluiten bij de Nederlandse voedingsrichtlijnen. Het RIVM zal de Nutri-Score ook monitoren.

Lokale aanpak

De Gids Gezonde Leefomgeving is ontwikkeld voor gemeenten, provincies, GGD’en, adviseurs ruimtelijke ordening en anderen die werken aan een gezonde leefomgeving. Je vindt hier aanbevelingen, handvatten, instrumenten en voorbeelden uit de praktijk om gezondheid mee te nemen in het omgevingsbeleid. De voedselomgeving is een onderwerp in de Gids.

De overheid werkt samen met scholen, bedrijven en andere organisaties om projecten te starten die gezonde leefstijl waaronder voeding bevorderen. Scholen krijgen extra mogelijkheden om scholieren gezond eten aan te bieden. Ook maken ze leerlingen bewust van gezond eten. Scholieren krijgen 3 keer per week een stuk groente of fruit. Schoolkantines in het voortgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs komen met een gezonder aanbod. Scholen leren kinderen wat goed en gezond eten is, bijvoorbeeld met smaak- en kooklessen en schooltuinen.

Juist in een ziekenhuis of andere zorginstelling moet de keuze voor gezond eten makkelijk zijn. De overheid wil daarom dat het voedingsaanbod in ziekenhuizen in 2030 gezond is.

Advies Raad voor Volksgezondheid & Samenleving

Het huidige overheidsbeleid voor een gezonde voedselomgeving is onvoldoende. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving adviseert de overheid een financiële prikkel in te voeren waarmee supermarkten beloond worden voor de verkoop van gezond voedsel. De Raad overhandigt het advies “Gezond in de bonus” vandaag aan staatssecretaris van Jeugd, Preventie en Sport, Vincent Karremans.

Ongezond eten en drinken is na roken de belangrijkste vermijdbare oorzaak van sterfte en verloren gezonde levensjaren. Volgens het RIVM leidt ongezonde voeding tot ongeveer 13.000 doden per jaar. Het kost de samenleving jaarlijks ruim 6 miljard euro aan (vermijdbare) zorguitgaven. De Raad vindt de bedreiging voor de volksgezondheid zo serieus, dat hij een dringende oproep doet aan het ministerie van VWS: geef supermarktconcerns een financiële prikkel om meer gezond voedsel te verkopen.

Om de verkoop van gezond voedsel te kunnen stimuleren, moet er één maat komen voor de gezondheid van de voedselproducten. De Raad stelt voor dat een commissie van deskundigen hierover adviseert. Ook de uitvoering van dit systeem vraagt uiteindelijk zorgvuldigheid: liefst wordt het systeem in fases al lerende ingevoerd en vervolgens uitgebreid tot alle verkopers van voedingsproducten, dus ook fastfood-, horeca- en cateringondernemingen.

Praktische tips en hulpmiddelen

  • Etiket informatie: Op een etiket van voeding staat welke ingrediënten in het product zitten, en wat de voedingswaarde is. Bijvoorbeeld hoeveel calorieën er in een product zitten, hoeveel zout, vet en suikers.
  • Nutri-Score: Daarnaast kan op de voorkant van producten het voedselkeuzelogo Nutri-Score staan. Door dit logo kunnen consumenten eenvoudiger kiezen voor producten met een betere samenstelling dan andere.
  • Slim Koken app: In de gratis receptenapp Slim Koken vind je ruim 2.000 recepten van het Voedingscentrum.
  • Mijn Eetmeter: Wil je gezonder eten? Of gewoon inzicht krijgen in wat je eet? Het eetdagboek Mijn Eetmeter helpt.
  • ZwangerHap app: Wat kun je nou wel en beter niet eten tijdens de zwangerschap? Met de gratis app ZwangerHap kun je simpel en snel opzoeken of je een product kunt eten.

Checklist gezondere en duurzamere keuzes

De checklist is voor iedereen die aan de slag wil met het gezonder en/of duurzamer maken van het voedingsaanbod. Met de checklist breng je je voedingsaanbod in kaart. Daarnaast krijg je inzicht in wat gezondere en duurzamere keuzes zijn. Je vult de productgroepen in die voor jou van toepassing zijn. Bij elke productgroep vind je ook quick wins. Ook kun je aan de slag met algemene quick wins die gezond en duurzaam kiezen makkelijker maakt voor je gasten. En wie weet liggen er voor jou ook mooie kansen bij het tegengaan van voedselverspilling.

In de checklist zie je dat we het hebben over weekkeuzes en over betere keuzes. Onder de betere keuzes vallen producten in de Schijf van Vijf én dagkeuzes. Dag- en weekkeuzes staan niet in de Schijf van Vijf. Maar een dagkeuze is in vergelijking met een weekkeuze vaak wel beter voor je gezondheid en het milieu.

Samenvatting van de consumptie en perceptie van gezond eten

Indicator Percentage
Volwassenen die vinden dat ze (heel) gezond eten 67%
Volwassenen die vinden dat ze (heel) ongezond eten 3%
Volwassenen die dagelijks minimaal 200 gram groente eten (bij hoofdmaaltijd) 41% (van degenen die (heel) gezond eten)
Volwassenen die dagelijks minimaal 2 stuks fruit eten 31% (van degenen die (heel) gezond eten)
Bevolkingsgroep die graag gezonder wil eten 36%
Bevolkingsgroep die vindt dat gezond eten niet nodig is (omdat ze al gezond genoeg eten) 58%

labels: #Ei

Zie ook: