Tijdens de zwangerschap is een gezonde leefstijl extra belangrijk, waarbij gezonde en gevarieerde voeding centraal staat. Daarmee krijg je genoeg goede voedingsstoffen binnen voor jezelf en je baby. Sommige producten kan je beter niet of weinig eten en drinken als je zwanger bent of borstvoeding geeft. Deze voedingsmiddelen kunnen schadelijk zijn voor de (ongeboren) baby. Je kan ook altijd je verloskundige om advies vragen.

Wat is gezonde en gevarieerde voeding?

Een gezond en gevarieerd eetpatroon betekent dat je genoeg verschillende dingen eet om de belangrijke voedingsstoffen binnen te krijgen, zoals vitamines, mineralen en eiwitten. Tijdens de zwangerschap heeft je lichaam meer behoefte aan voedingsstoffen. Je kan gevarieerd eten door bijvoorbeeld de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum te volgen. Dan weet je dat je genoeg voedingsstoffen eet en voorkom je dat je te veel ongezonde ingrediënten binnenkrijgt, zoals ongezonde vetten, suikers en schadelijke stoffen.

Waarom moet je voorzichtig zijn met rauw voedsel als je zwanger bent?

In sommige voedingsproducten kan een bacterie of parasiet zitten waar je ziek van kan worden. Als je hiermee besmet raakt, kan dat tijdens de zwangerschap ernstige gevolgen hebben, zoals een miskraam of vroeggeboorte. Daarom is het advies om extra voorzichtig te zijn met deze voedingsproducten. Listeria kan je krijgen door het eten van rauwe producten, zoals rauw vlees, rauwe vis en zachte kaas gemaakt van rauwe melk (ongepasteuriseerd). Door deze producten goed te verhitten, gaat de listeria-bacterie dood. Melk uit de supermarkt is altijd eerst verhit. Toxoplasmose kan je krijgen door een parasiet in de poep van katten. Via kattenpoep kan het ook in de aarde komen, en zo groenten en fruit besmetten. Om besmetting met listeria en toxoplasmose te voorkomen, is het belangrijk om vlees, vis en eieren goed te verhitten (koken of bakken) en geen zachte kaas of andere producten met rauwe melk te eten. Groente en fruit kan je goed wassen of schillen.

Welke vis is wel en niet gezond en veilig tijdens de zwangerschap?

Rauwe vis en sommige vissoorten kan je beter niet eten als je zwanger bent. Toch is vis óók gezond. Het advies is om twee keer per week een portie (100 gram) vis te eten: één keer vette vis en één keer magere vis. Vette vis is bijvoorbeeld gebakken zalm en magere vis is bijvoorbeeld schol. In vis zitten de vetzuren DHA en EPA, die helpen bij de ontwikkeling van de hersenen en het netvlies (in de ogen) van de baby. Ook is er minder kans op een vroeggeboorte als je twee keer per week vis eet. In rauwe vis, zoals gerookte zalm en rauwe sushi, kan listeria of toxoplasmose zitten. Hier kan je een infectieziekte van krijgen, die gevaarlijk kan zijn tijdens de zwangerschap. Als de vis goed is verhit (gebakken of gekookt) kan je het wel veilig eten. In sommige vissoorten kunnen veel schadelijke stoffen zitten, zoals in makreel, paling, sardine, tonijn, krab en garnalen. Die kan je beter niet eten als je zwanger bent. Kweekvis bevat minder schadelijke stoffen dan vis die in het wild is gevangen. Op Voedingscentrum.nl kan je zien welke vis je wel en niet veilig kan eten. Ook kan je dit opzoeken in de ZwangerHap-app.

Welke voedingsproducten worden afgeraden tijdens de zwangerschap?

Een aantal voedingsproducten kan je beter niet (of weinig) eten en drinken als je zwanger bent:

  • Vitamine A: Het is beter om tijdens de zwangerschap geen lever of leverproducten te eten. Hierin zit veel vitamine A. Als je hier te veel van binnenkrijgt, is er een hoger risico op afwijkingen in de schedel, het gezicht, het zenuwstelsel en het hart van de baby.
  • Cafeïne: Meer dan 200 milligram cafeïne per dag kan leiden tot verminderde groei van de baby, een miskraam of zelfs doodgeboorte. 200 milligram cafeïne is ongeveer twee koppen koffie per dag. In zwarte en groene thee zit ook cafeïne. Hoeveel, hangt af van hoe lang je de thee laat trekken. Voor zwarte thee geldt het advies om maximaal vier kopjes per dag te drinken, voor groene thee geldt zes kopjes per dag.
  • Loodhoudend drinkwater: Nederlands kraanwater is over het algemeen veilig om te drinken. Maar oude huizen en gebouwen kunnen nog loden waterleidingen hebben. Daardoor kan er veel lood in het kraanwater zitten. Dit kan schadelijk zijn voor jonge kinderen en tot een lager IQ leiden. Daarom is het belangrijk om in gebouwen met loden waterleidingen geen water uit de kraan te drinken. Gebruik hier ook fleswater om dranken, soep en sauzen te bereiden.
  • Rauwe producten: Rauw vlees, rauwe vis en producten met rauwe melk kunnen besmet zijn met listeria en toxoplasmose. Melk die vers van de boerderij komt is rauw. Ook kan je op de verpakking van zachte kazen kijken of je zijn gemaakt van rauwe melk. Gepasteuriseerde melk is veilig. Verder worden vacuümverpakte producten afgeraden, zoals gerookte zalm die niet verhit is. In de verpakking kan de listeriabacterie groeien.

Welke adviezen zijn er voor de hygiëne als je zwanger bent?

Als je zwanger bent is het extra belangrijk om goed op de hygiëne te letten bij het klaarmaken van eten. Zo kan je infectieziekten door listeria of toxoplasmose voorkomen. Hier kan je op letten:

  • Zet (producten met) rauwe vis, rauw vlees of rauwe melk na aankoop zo snel mogelijk in de koelkast. Zo beperk je de groei van listeria. Voor het eten moeten deze producten goed worden verhit (gekookt of gebakken).
  • Was groenten en fruit goed voordat je ze eet of klaarmaakt. Ook gewassen, voorverpakte producten.
  • Verhit vacuümverpakte producten goed (koken of bakken) en eet ze binnen twee of drie dagen na opening op.
  • Eet geen restjes of kliekjes die ouder zijn dan twee dagen.
  • Eet geen rood vlees. Zorg dat vlees altijd goed doorbakken is.

In de app ZwangerHap van het Voedingscentrum kan je heel veel producten opzoeken om te kijken of je ze veilig kan eten.

Wat mag je wel en niet eten tijdens de borstvoedingsperiode?

Als je borstvoeding geeft, is het belangrijk om genoeg voedingsstoffen en vocht binnen te krijgen. Ook verbruikt je lichaam meer calorieën. Het advies is om gezond en gevarieerd te eten tijdens de borstvoedingsperiode, en genoeg te drinken. Je mag weer producten met rauw vlees, rauwe vis en rauwe melk eten, zoals sushi, rood vlees en rauwmelkse zachte kaas. Deze producten hebben geen invloed op de borstvoeding die je baby binnenkrijgt.

Hier kan je rekening mee houden als je borstvoeding geeft:

  • Cafeïne: Net als tijdens de zwangerschap wordt aangeraden om niet meer dan twee koppen koffie per dag te drinken. Te veel cafeïne kan ervoor zorgen dat je baby onrustig wordt en slaapproblemen krijgt.
  • Alcohol, drugs en roken: Dit is schadelijk voor jou en je baby en wordt sterk afgeraden tijdens het geven van borstvoeding.
  • Kruiden: Het Voedingscentrum raadt aan om matig te zijn met thee van venkel, anijs en/of kaneel, omdat hier plantengifstoffen in zitten die in de moedermelk kunnen komen. In thee kan te veel van deze gifstoffen zitten en dat zou schadelijk kunnen zijn voor de baby.

Wat is belangrijk als je vegetarisch of veganistisch eet tijdens de zwangerschap?

Vegetarisch eten kan prima tijdens de zwangerschap. Daarbij eet je geen vlees of vis, maar wel zuivelproducten en eieren. Het is dan wel belangrijk om te zorgen dat je genoeg ijzer, jodium, calcium, eiwitten, vitamine B12 en visvetzuren binnenkrijgt. Hier kan je op letten:

  • Je kan eten volgens de Schijf van Vijf. Vlees en vis kan je vervangen door eieren, peulvruchten, noten en kant-en-klare vleesvervangers.
  • Kies kant-en-klare vleesvervangers met veel eiwitten (kijk op de verpakking).
  • Neem elke dag een supplement van 250 tot 450 milligram omega-3-vetzuren (DHA en EPA). Als je wel vis eet, hoeft dit niet (twee porties vis per week, waarvan één keer vette vis).
  • In vlees, vis, zuivel en eieren zit vitamine B12. Eet je vegetarisch en weinig zuivel of eieren, dan kan je twee keer per week een supplement van 1000 microgram vitamine B12 nemen.

Als je veganistisch eet, eet je helemaal geen dierlijke producten. Daardoor heb je een groter risico op een tekort aan ijzer, jodium, calcium, vitamine B12 en omega-3 vetzuren. Deze voedingsstoffen zitten namelijk vooral in vlees, vis en zuivel. Dit zijn belangrijke voedingsstoffen voor de ontwikkeling van de baby. Daarom wordt veganistisch eten tijdens de zwangerschap in sommige landen afgeraden. Wil je graag veganistisch blijven eten, dan kan je hierop letten:

  • Vraag advies aan een diëtist met kennis van veganistisch eten tijdens de zwangerschap. Bespreek samen welke voedingsproducten je het beste kan eten om genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen.
  • Naast foliumzuur en vitamine D is het advies om ook supplementen vitamine B12, zink en omega-3 vetzuren (DHA en EPA) te nemen. Als je geen brood eet, wordt een supplement jodium van maximaal 200 microgram per dag aangeraden.
  • In plaats van zuivel kan je plantaardige opties nemen, zoals een sojadrink met extra calcium en vitamine B12 en B2. Neem niet meer dan 150 milliliter sojaproducten per dag. In sojadranken zitten veel isoflavonen. Deze stof kan invloed hebben op de hormonen, en daarmee mogelijk ook op de ontwikkeling van de geslachtsorganen van de baby.

Wat kan je doen als je door misselijkheid te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt?

Als je door de zwangerschap vaak misselijk bent of moet overgeven, heb je misschien weinig zin in eten. Daardoor kan je minder voedingsstoffen binnenkrijgen dan normaal. Dit kan helpen:

  • Verdeel je maaltijden over meerdere kleine porties per dag.
  • Waarschijnlijk kan je beter tegen minder pittig en gekruid eten.
  • Probeer te ontdekken van welke producten je misselijk wordt en wat je wel verdraagt.
  • Kijk of je kan variëren met eten dat je wel lust.
  • Zorg dat je genoeg drinkt.
  • Gember (vers of als capsules) kan helpen tegen misselijkheid. Ook magnesium (supplement) kan helpen.

Kan je vasten of lijnen tijdens de zwangerschap of borstvoedingsperiode?

Vasten en lijnen wordt afgeraden tijdens de zwangerschap en de borstvoedingsperiode. Uit onderzoek blijkt dat het moeilijk is om tijdens het vasten of lijnen genoeg voedingsstoffen binnen te krijgen. Genoeg gezond eten is belangrijk voor je eigen gezondheid en voor de baby. Daarom raden verloskundigen af om mee te doen aan de ramadan (islamitische vastenmaand).

Tips voor gezonde voeding in de zwangerschap

Hieronder enkele tips voor gezonde voeding in de zwangerschap. Probeer ook iets vaker kleinere porties te eten dan buiten de zwangerschap.

  • Variatie is belangrijk, vooral bij groente en fruit.
  • Probeer lege calorieën te beperken. Dit zijn voedingsmiddelen met veel geraffineerde suiker en witte bloem. Denk aan toetjes, snoep, worstenbroodjes en andere kant en klaarproducten. Er zit weinig voedingswaarde in dit soort producten maar vaak wel veel calorieën, echte dikmakers dus! Beter kies je voor gezonde tussendoortjes.
  • Kies voor volkoren producten, deze bevatten meer onmisbare voedingsstoffen. Kies voor onverzadigde vetten. Neem voldoende zuivelproducten, vlees, vis, ei of vleesvervangers.
  • Je zwangere lijf heeft meer behoefte aan foliumzuur, ijzer en calcium. Eet je gevarieerd groente, (gedroogd)fruit, melkproducten, noten, vlees, vis, vetten/olie en volkorenproducten dan geef je je kleintje alles mee.
  • Bereidt je voeding hygienisch, bak alles goed door, was je groenten en bewaar dingen droog en koel en niet te lang. Eet niets wat over de houdbaarheidsdatum heen is.

Wat als je iets hebt gegeten dat je beter niet kon eten?

Maak je niet gelijk ongerust als je één keer een product hebt gegeten of gedronken dat je beter niet had kunnen nemen. De kans op ernstige gevolgen is zeer klein voor jou of je baby. Zo zal een kleine hoeveelheid salami, makreel op een toastje of wat krabsalade waarschijnlijk niet meteen schadelijk zijn, maar neem het in het vervolg liever niet meer. Het is wel belangrijk om op verschijnselen te letten, denk aan koorts, lusteloosheid, huiduitslag, hoofdpijn, spierpijn, diarree en misselijkheid. Mocht je verschijnselen krijgen of twijfelen, bel ons dan gerust.

Vergeet je vochtinname niet

Normaal is dat 1,5 liter maar in de zwangerschap raden we aan minimaal 2 liter te drinken.

Voedingsstoffen om extra op te letten tijdens je zwangerschap

Van sommige voedingsstoffen, zoals vitamine D en foliumzuur, heb je meer nodig tijdens de zwangerschap. Omdat je deze niet in voldoende mate uit je voeding kan halen, is het advies van de Gezondheidsraad om hier tijdens de zwangerschap voedingssupplementen voor te nemen. Andere voedingsstoffen, zoals calcium, zijn wel goed uit voeding te halen.

  • Foliumzuur: Foliumzuur, of vitamine B11, haal je normaal gesproken uit groene groente, volkoren producten, vlees en zuivel. Tijdens je zwangerschap heb je een hogere behoefte aan foliumzuur, die je niet voldoende uit je voeding kan halen. Een tekort aan foliumzuur in de eerste weken van je zwangerschap kan de ontwikkeling van je baby’s neurale buis in de weg staan. Hierdoor kunnen neurale buisdefecten ontstaan, zoals een open ruggetje (spina bifida). Extra foliumzuur kan je innemen door dagelijks een pil met 400 microgram te slikken. Omdat je kindje in een heel vroeg stadium van de zwangerschap de extra foliumzuur nodig heeft, kan je het beste al beginnen met het slikken van foliumzuur op het moment dat je probeert zwanger te worden. Blijf de supplementen innemen tot je 10 weken zwanger bent.
  • Vitamine D: Naast foliumzuur kan je ook wel wat extra vitamine D gebruiken. Vitamine D zorgt voor stevige botten voor jezelf en een goede botopbouw van je baby. Normaal haal je vitamine D uit zonlicht en vooral uit vette vis. Tijdens je zwangerschap wordt het slikken van 10 microgram extra vitamine D aangeraden.
  • Calcium: Calcium is nodig voor de ontwikkeling van tanden en botten. Je haalt het uit melk of melkproducten. Met twee à drie plakken kaas per dag en twee tot drie glazen melk per dag zit je goed. Je kan dit ook vervangen door andere melkproducten zoals yoghurt of vla. Het is doorgaans beter om de magere zuivelvarianten te gebruiken, die bevatten minder of zelfs geen verzadigd vet, en in verhouding meer eiwit. Als je een verhoogd risico hebt op zwangerschapsvergiftiging, kan het nodig zijn om extra calcium te slikken tijdens je zwangerschap. Bespreek het eerst met je verloskundige voordat je extra calcium gaat slikken.
  • IJzer: Door genoeg ijzer tot je te nemen, verlaag je de kans op bloedarmoede. IJzer zit bijvoorbeeld in vlees en volkorenbrood. De opname van ijzer wordt bevorderd door vitamine C, eet dus genoeg groente en fruit.
  • Jodium: Jodium is tijdens de hele zwangerschap belangrijk voor de groei en hersenontwikkeling van je baby. De belangrijkste bron van jodium is brood. Daarnaast zit jodium in zuivel (zoals melk of yoghurt), eieren en vis.

Gezond dagmenu tijdens je zwangerschap

Een goed uitgangspunt voor een gezond dagmenu kan bestaan uit het volgende:

  • 4 of 5 bruine/volkoren boterhammen
  • 250 gram groente
  • 3 middelgrote aardappels (150 gram), 75 gram gekookte rijst of 150 gram gekookte pasta of peulvruchten
  • 2 stuks fruit
  • 2 tot 3 porties zuivel: bijvoorbeeld 450 ml melkproducten en 30 gram kaas
  • 100-125 gram (gaar) vlees, vis, ei of vleesvervangers
  • 40 gram smeer- en bereidingsvetten zoals margarine en (olijf)olie
  • 1,5-2 liter vocht (inclusief melk)

5 tips om verantwoord te eten tijdens je zwangerschap

  • Eet voldoende vezels: Tijdens je zwangerschap werken je darmen trager. Door vezelrijk te eten, kun je voorkomen dat je minder en/of hardere ontlasting hebt en aambeien krijgt.
  • Zorg voor de juiste balans van vetzuren: Zo zijn voldoende omega-3-vetten cruciaal voor een juiste hersenontwikkeling van je ongeboren kindje.
  • Eet niet voor twee: Je lichaam gaat namelijk anders (efficiënter) met voedingsstoffen om als je zwanger bent.
  • Blijf bewegen: Het wordt aangeraden om elke dag ten minste een half uur actief te zijn.
  • Neem de juiste supplementen: Zwangere vrouwen worden geadviseerd om foliumzuur supplementen te slikken, om allerlei afwijkingen (zoals het ‘open ruggetje’) te voorkomen.

labels:

Zie ook: