Boter is een vast onderdeel in veel keukens. Of je nu een boterham besmeert of een biefstuk bakt, de juiste boter maakt het verschil. Maar met zoveel soorten in de supermarkt is het niet altijd makkelijk om te kiezen. In dit artikel bespreken we de verschillende soorten boter en hun effecten op je gezondheid, zodat jij een bewuste keuze kunt maken voor op brood en in de pan.

Wat Verstaan We Onder "Boter"?

Zoals je weet, zijn er meerdere soorten boter. Denk aan roomboter (gemaakt van melkvet), halvarine, margarine (plantaardige olie), biologische alternatieven en zelfs plantaardige ‘boters’ op basis van kokos, avocado of noten. Elk type heeft z’n eigen verhouding tussen verzadigde en onverzadigde vetten, en verschilt in toevoegingen en bewerkingsniveau.

Roomboter: Puur Natuurlijk

Roomboter heeft veel gezondheidsvoordelen en is geen kunstboter wat ‘uitgevonden’ is. Roomboter is puur natuur. Het melkvet in roomboter bestaat voornamelijk uit verzadigde vetten. Verzadigde vetten vormen de bouwstenen voor celmembranen en zijn de bouwstof voor verschillende hormonen. Ze zorgen voor sterke botten, een gezonde lever-, hart-, en longfunctie, een goedwerkende zenuwsignaalwerking en een sterk immuunsysteem. Je hebt verzadigde vetten nodig voor de opname van mineralen en voor ondersteuning van diverse stofwisselingsprocessen.

Roomboter bevat bovendien meer verzadigd vet. Ter vergelijking: Roomboter bevat per 100 gram 53 gram verzadigd vet en zachte margarine uit een kuipje per 100 gram 19 gram verzadigd vet. En hoe meer verzadigd vet je op een dag binnenkrijgt, hoe groter het risico is dat je een hart- of vaatziekte krijgt en dat je LDL-cholesterolgehalte te hoog wordt. Zo kan het eten van te veel verzadigd vet dus een ongunstig effect hebben op je gezondheid.

Margarine en roomboter bevatten allebei vet. Een andere overeenkomst is dat in beide soorten de vitamines A, D en E zitten. In roomboter zit alleen wel veel minder vitamine D dan in margarine. Smeer je dagelijks roomboter op je brood, dan is het daarom goed om erop te letten dat je genoeg vitamine D binnenkrijgt uit andere voedingsmiddelen.

Margarine en Halvarine: Bewerkt, Maar Rijk aan Vitaminen

Margarine en halvarine bevatten vitamine A, D en E. bevat alleen veel minder vitamine D dan halvarine en margarine. Margarine bevat minder verzadigde vetten dan boter, is goedkoper en kan in de meeste recepten roomboter vervangen. De smaak is wel verschillend, net als de textuur. Margarine is overigens geen zuivelproduct, maar wordt gemaakt van plantaardige oliën.

Het Voedingscentrum adviseert om dagelijks halvarine of margarine uit een kuipje te gebruiken. Margarine en halvarine bevatten meer onverzadigd vet en minder verzadigd vet dan roomboter, wat het een gezondere keuze maakt om roomboter hierdoor te vervangen. Je kunt het beste kiezen voor margarine of halvarine uit een kuipje, omdat dit meer onverzadigd vet en minder verzadigd vet bevat.

Halvarine: De Vetarme Optie

Er zit 50% minder vet in halvarine dan in margarine uit een kuipje. Dat betekent dat je minder calorieën binnenkrijgt als je halvarine gebruikt. In halvarine zit 50 procent minder vet dan in margarine uit een kuipje, waardoor je minder calorieën binnenkrijgt als je halvarine kiest.

Het Advies van het Voedingscentrum

Het Voedingscentrum geeft het advies om bij kinderen tot 4 jaar margarine op brood te smeren, omdat zij vaak wat te weinig vetten binnenkrijgen. Wij adviseren daarom halvarine of margarine uit een kuipje of fles te gebruiken. Het Voedingscentrum tot slot geeft het advies om bij kinderen tot 4 jaar margarine op brood te smeren, omdat zij vaak wat te weinig vetten binnenkrijgen. Iedereen boven de 4 jaar krijgt van hen het advies om halvarine of margarine te kiezen.

De Mening van een Voedingsdeskundige

Voedingsdeskundige Carina Noordervliet benoemt juist een argument in het voordeel van roomboter. “Boter wordt gemaakt van melk: het heeft geen industriële toevoegingen, maar bevat voornamelijk verzadigd vet. Margarine wordt gemaakt in een fabriek. Daarnaast wordt er nog van alles aan margarine toegevoegd, zoals E-nummers en vitaminen. Het is dus industrieel bewerkt.” Ook geeft Carina als tip om de smaak van verschillende producten tegen elkaar af te wegen en hoe snel je vol zit na het eten ervan. Een volvet product als roomboter heeft meer smaak en vult meer.

De Gezondste Boter voor op Brood

Voor op brood is het belangrijk dat je let op verzadigde vetten én op wat er extra aan toegevoegd is. Halvarine is vaak verrijkt met vitamine D en omega 3, en bevat minder verzadigd vet dan roomboter. Dat maakt het in mijn ogen een slimme keuze, zeker als je op je cholesterol wilt letten.

Echter, ik snap ook waarom mensen liever kiezen voor biologische roomboter. Die bevat dan wel meer verzadigd vet, maar is puur en bevat geen kunstmatige toevoegingen. Gebruik het gewoon met mate, dan is er weinig aan de hand.

Ook plantaardige boters zoals avocado- of notenboter zijn interessant. Ze zitten vol gezonde onverzadigde vetten. Let wel op: ‘plantaardig’ betekent niet automatisch ‘gezond’. Kijk altijd naar de ingrediëntenlijst.

Mijn advies: Kies voor een halvarine met weinig toevoegingen of een biologische roomboter als je liever puur eet. Smeer dun, en combineer het met een voedzaam brood. Probeer bijvoorbeeld zuurdesembrood of roggebrood voor extra vezels en voedingsstoffen.

De Gezondste Boter om Mee te Bakken

Bij bakken komt hitte kijken - en daar is niet elke boter geschikt voor. Roomboter brandt snel aan door het lage rookpunt. Halvarine of margarine spettert vaak door het watergehalte, wat bakken onhandig en onveilig maakt.

Wat ik zelf gebruik en aanraad, is ghee (geklaarde boter). Dat is roomboter waar water en melkeiwitten uit zijn verwijderd. Het rookpunt ligt hoger en het is beter bestand tegen verhitting. Ideaal dus voor bakken en braden.

Ook oliën als avocado-olie of olijfolie (vooral de geraffineerde variant) zijn goede keuzes. Kokosolie werkt ook, maar bevat veel verzadigd vet. Niet erg voor af en toe, maar overdrijf het niet.

Welke Boter is het Gezondst?

Het hangt af van het gebruiksmoment. Voor op brood is halvarine ideaal als je op je vetten wilt letten. Biologische roomboter is ook prima - zolang je er niet te veel van gebruikt. Voor bakken raad ik ghee aan vanwege het hoge rookpunt.

Gezond eten is geen zwart-wit verhaal. Wissel verschillende vetbronnen af, lees etiketten goed, en vertrouw op je verstand.

Alternatieve Botersoorten

Er zijn veel verschillende soorten olie, allemaal met een andere smaakkarakteristiek, maar ook met andere kenmerken ten aanzien van het gebruik bij warme gerechten. Olijfolie uit een koude persing kan niet goed tegen verhitting. Zonnebloemolie is beter bestand tegen verhitting en geschikt voor bakken, braden en frituren, net als arachide- en pinda-olie. Koolzaadolie wordt vaak geassocieerd met frituren, maar is ook goed geschikt om in te bakken of braden. Deze olie heeft een neutrale smaak en een hoog rookpunt.

Tips voor het Gebruik van Boter

  • Als je vlees of vis in boter wil bakken, voeg dan een scheut olie toe.
  • Leg niet een te groot stuk boter in de pan, maar snij het eerst in kleinere gelijke delen.
  • Bij het bakken van zoete gerechten moet de boter eerst op kamertemperatuur zijn.

Creatieve Boter Recepten

Wist je dat je heel makkelijk een lekkere twist aan boter kunt geven! Door het toevoegen van kruiden of wat fruit maak je jouw boter extra feestelijk. Tijdens Pasen is boter natuurlijk onmisbaar. Het is namelijk heerlijk op een plak paasbrood of op een versgebakken croissant. Door verse kruiden, fruit of een compleet andere kooktechniek kun je boter een heerlijke twist geven. Hierdoor kun je extra genieten en ziet de tafel er ook nog eens extra feestelijk uit.

Hier zijn enkele heerlijke recepten voor een bijzondere boter:

  1. Gekarameliseerde perenboter: Schil de peer en snijd in kleine stukjes. Tijdens het karameliseren van een peer komen er fruitsuikers vrij.
  2. Knoflookboter: Meng de boter met de knoflook. Tip! Ook lekker met rozemarijn, peterselie of Parmezaanse kaas.
  3. Geroosterde sjalottenboter: Sjalotten krijgen na het roosteren een zoete rokerige smaak. Snijd de sjalot open en pers de inhoud eruit.
  4. Bramen-frambozenboter: Door de bramen en frambozen kleurt de boter mooi dieproze, met als finishing touch een blaadje munt.
  5. Butterboard: Het enige wat je hoeft te doen is de boter over een mooie houten plank of bord uit te spreiden. Hierna kun je hem helemaal naar eigen smaak afmaken. Denk aan verse kruiden, noten, gesnipperde ui en honing. Tip! Ook Lekker met geroosterde knoflook en rozemarijn.
  6. Citroenboter: Meng de boter in een keukenmachine samen met het sap van de citroen tot er een smeuige substantie onstaat. Deze boter is heerlijk op zowel een snee vers brood, krentenbrood of een plakje cake.
  7. Chilipeperboter: Heel lekker om wat extra pit te geven aan bijvoorbeeld een maiskolf. Doe wat olie in een pan en verwarm op laag vuur.
  8. Honingboter: Ook erg lekker met verse tijm, kaneel, citroen of vers fruit.
  9. Kruidenboter: De traditionele kruidenboter bereid met verse peterselie en bieslook.
  10. Gebrande boter: Schenk de gesmolten boter in een kleine schaal en laat al roerend afkoelen tot er weer een smeiige substantie ontstaat.

Verzadigd vet in verschillende soorten boter (per 100 gram)

Soort boter Verzadigd vet (gram)
Roomboter 53
Zachte margarine (kuipje) 19

labels: #Brood

Zie ook: