Zoete Aardappel Telen: Een Uitgebreide Gids

De zoete aardappel, ook wel bataat genoemd, is een populaire en veelzijdige groente die steeds vaker in Nederlandse en Belgische moestuinen te vinden is. Hoewel de naam anders doet vermoeden, is de zoete aardappel geen familie van de gewone aardappel. De zoete aardappel komt uit een andere plantenfamilie.

Wat is Combinatieteelt?

Combinatieteelt, ook wel wisselteelt genoemd, is een slimme en duurzame methode om je moestuin optimaal te benutten. Het is het combineren en dus naast elkaar planten van (moestuin)planten die een goede invloed op elkaar hebben, en het vermijden van combinaties die een slechte invloed op elkaar hebben.

En het is bij combinatieteelt dus de kunst om zoveel mogelijk goede combinaties te maken en zoveel mogelijk slechte combinaties te vermijden. Door sommige planten naast elkaar te planten kun je de groei bevorderen en plagen verminderen. Ook zijn er planten die je juist beter niet naast elkaar kan zetten omdat ze elkaar juist kunnen verzwakken.

Voorbeelden van Combinatieteelt

• Drie zusters: Maïs, bonen en pompoen vormen een klassieke combinatie. De maïs fungeert als ondersteuning voor de bonen, terwijl de bonen stikstof uit de lucht vastleggen en de bodem verrijken. De pompoen verspreidt zich over de grond, waardoor onkruid wordt onderdrukt en vocht wordt vastgehouden.
• Basilicum en tomaten: Basilicum helpt de groei van tomaten te bevorderen en versterkt hun smaak.
• Uien en wortelen: Uien stoten plagen af die wortelen kunnen beschadigen, terwijl wortelvliegen de geur van uien niet kunnen waarderen.
• Kool en dille: Dille trekt nuttige insecten aan die koolplagen zoals koolwitjes afweren.

Goede en Slechte Buren voor Zoete Aardappel

De combinatie zoete aardappel met okra, is een bekende die beide keukenplanten versterken. Beiden groeien ook het beste in een kweekkas. Door okra en zoete aardappel samen te kweken groeien beide veel beter. Houd er dan rekening mee dat de zoete aardappel kan kruipen en klimmen. In het geval van de combinatie met okra kan je de zoete aardappel beter laten kruipen.

Zoete Aardappel Telen: Van Zaad tot Oogst

We kweken de zoete aardappel als eenjarige, maar eigenlijk is het een meerjarige plant. Je kunt de zoete aardappel vroeg voorkiemen of later als opgepot plantje kopen in sommige tuinwinkels.

Wanneer zaaien en planten?

• Zaaien/voorkiemen: Onder glas van februari tot april.
• Planten in de kweekkas: Mei tot juni.
• Planten buiten: Mei tot juni.

De zoete aardappel of bataat heeft een lang en warm seizoen nodig. Begin daarom zo vroeg mogelijk met voorkiemen en laat de planten lang genoeg binnen. Bij het uitplanten laat je de bataat ook eerst wennen (afharden).

Zoete Aardappel Voorkiemen

Meestal als we zoete aardappel kweken, kiemen we een zoete aardappel voor. Dat, of we planten een al opgepot plantje van een kweker of tuinwinkel. Je kunt een zoete aardappel uit de winkel gebruiken of een broedknol van een kweker. Bij gebrek aan een kwekersknol/broedknol nemen we altijd een zoete aardappel uit de winkel. Bij genoeg warmte (18°c) kiemt een zoete aardappelknol of bataat vrij makkelijk. Binnen enkele weken zijn de scheuten dan te zien.

Bataat of zoete aardappel voorkiemen doe je, door de knol een tijdje op water te zetten. Bijvoorbeeld door deze met satéprikkers op de rand van een glas te zetten. Pas rond half mei kan je de bataat of zoete aardappel planten in de tuin. Doe dit bij voorkeur in een kweekkas.

De ideale temperatuur om zoete aardappelen te kiemen is bij temperaturen hoger dan 20°c. Alles daaronder is eigenlijk te koud. Op zich lukt het ook wel bij 18°c maar bij meer warmte gaat het sneller. Vooral overdags moet het zo warm blijven.

Om te beginnen moet je de zoete aardappel wortels laten schieten. Een van de manieren waarop dit vaak wordt gedaan is met satéprikkers. Soms prikt men satéprikkers in de knol, om de knol vervolgens boven een glas water te balanceren tot deze wortels heeft gekregen. Als het zonder satéprikkers kan is dat misschien toch beter. Gebruik je wel satéprikkers, steek deze dan niet te diep in de knol. Het kan op zich geen kwaad maar we proberen de knol zo min mogelijk te beschadigen. Zorg ook dat het kontje van de zoete aardappel niet helemaal onder water staat, maar een beetje de oppervlakte raakt. Dan gaat de bataat vanzelf op zoek naar meer water.

Als je duidelijk kunt zien wat boven en onder is, dan kan je de bataat of zoete aardappel rechtop zetten. Het is niet altijd duidelijk te zien. Als je niet kunt zien wat boven en onder is, kan je de knol ook plat in een bakje vochtige aarde leggen. Je ziet dan alleen niet goed wanneer de wortels zijn gegroeid. Ook moet het daar wel goed vochtig blijven.

Welke manier je ook kiest, binnen enkele weken tot een maand heeft de zoete aardappel zeker wortels gemaakt. Als dit genoeg lijkt kan je de knol (voorzichtig) gaan planten in een grotere pot. De zoete aardappel kweek je straks in de vollegrond. Toch moet je iets doen, wanneer de knol worteltjes heeft gemaakt. Je kunt de knol dan in een kweekpot zetten, zoals bijvoorbeeld een langwerpige rozenpot van (L*B*H) 12x12x20 centimeter. Daar past de knol goed rechtop in. Na het planten in een kweekpot laat je de zoete aardappel voorlopig nog even binnen staan.

Planten en Verzorgen

Per vierkante meter kan je ongeveer 4 tot 7 zoete aardappel planten laten groeien in de volle grond. In rijen kan je ongeveer 2 tot 4 zoete aardappel planten per strekkende meter laten groeien in de volle grond. De bataat of zoete aardappel is een soort slingerplant. Deze kan zich om stokken, palen of draden heen wikkelen maar je kunt de zoete aardappel ook laten kruipen.

Zelf bataat of zoete aardappel kweken is op zich niet moeilijk. Wel heb je veel warmte en zonlicht nodig, en een lang seizoen. Temperaturen onder de 18°c remmen de groei meestal af. De bataat of zoete aardappel kweken we altijd in de volle zon. Hoewel je ook buiten bataat kunt kweken, is de opbrengst vaak veel kleiner. Ook staat de zoete aardappel graag beschut. In de kweekkas is dat geen probleem.

Je kunt dus bataat of zoete aardappel kweken als kruipplant of als klimplant. Als je de bataat laat klimmen, controleer dan steeds of deze nog op z'n plekje blijft. De bataat of zoete aardappel kweken we vaak als klimplant omdat het minder ruimte inneemt.

Omdat de zoete aardappel een kruipende plant is, heb je eigenlijk helemaal geen stokken of draden nodig. Zonder opbinden groeit de zoete aardappel als een soort bodembedekker. Kan heel leuk zijn natuurlijk , maar zo neemt de zoete aardappel wel veel ruimte in als plant.

Als je net als ons altijd ruimte tekort komt in de kweekkas omdat je zo veel verschillende groenten of fruit wilt planten, tja... Dan kan je de zoete aardappel altijd nog langs stokken of draden omhoog leiden. Dat is handig want zo neemt die veel minder ruimte in.

Zoete aardappel of bataat kweken we buiten vooral op heuveltjes, zodat overtollig water makkelijk weg kan. Nog beter is de bataat of zoete aardappel kweken in grote potten. Geef de zoete aardappel af en toe water, als je merkt dat de grond erg begint op te drogen. Geef niet te veel water in één keer maar liever steeds een beetje. Voorkom dat de grond helemaal drijfnat wordt. Zorg voor een goede afwatering en zet een eventuele pot of bak niet in de regen buiten.

Hoewel de zoete aardappel in principe heel veel grondsoorten tolereert, heeft deze wel voorkeuren. Zo groeit de zoete aardappel het liefste op een licht zure grond. Eventueel kan je tuinturf strooien om de bodem zuurder te maken of te houden. Je kunt de zoete aardappel ook in een grote pot of kuip planten met een eigen potgrondmengsel. Belangrijk is ook dat de grond goed gedraineerd is. Overtollig water moet makkelijk weg kunnen. Naast het eerder genoemde, op heuveltjes planten, kan je de bodem ook goed losmaken en compost toevoegen om de structuur te verbeteren. Wij doen dit altijd voor we zoete aardappel planten.

Voor we zoete aardappel planten, maken we de grond altijd goed los. Op een luchtige en humusrijke grond groeit de zoete aardappel het beste. Toch lukte ons dat eerder ook op zelf losgemaakte kleigrond. Zoete aardappel tolereert bodems waarvan de pH-waarde tussen deze twee waarden in ligt. Links is zuur en rechts is basisch.

Bemesten is niet nodig. De zoete aardappel kan ook op minder voedzame grondsoorten groeien. Geef vooral géén extra stikstof. Van nature kan de zoete aardappel erg weelderig groeien. De zoete aardappel maakt dus van zichzelf al veel blad. Met extra stikstof wordt de plant nog groter en voller. Helaas gaat dit ten koste van de knollen. Stikstof kan je daarom beter vermijden.

Mocht je toch willen bemesten, denk dan vooral aan extra kalium. De verhoogde weerstand dankzij kalium, is goed voor de zoete aardappel die van oorsprong tropische of subtropische roots heeft. Voor het bemesten van zoete aardappel adviseren we bij benadering de samenstelling stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K) 0-0-0 . Dit is ons advies en geen vereiste. Je kunt zelf mest mengen naar verhouding.

Bloei en Bestuiving

Als de zoete aardappel het erg naar de zin heeft, dan kan deze zelfs gaan bloeien. Het zijn prachtige bloemen om te zien! De zoete aardappel maakt in de groeipuntjes van sommige scheuten, kleine groepjes met bloemknopjes. Meestal een stuk of 5-10 en bij jonge scheutjes vaak iets minder. De bloemknopjes gaan niet allemaal tegelijk open. Er gaan steeds één of enkele bloemetjes open, die na het uitbloeien afvallen. Het is een leuk detail van de zoete aardappel.

Veel doen de bloemetjes niet. Zoete aardappel bestuiven is niet nodig. De zoete aardappel vermeerdert zich via de knollen die deze maakt. De bloemetjes zijn voor ons (hobby)telers slechts een leuke bijkomstigheid. De kelkvormige bloemetjes zijn meestal paars, roze of wit van kleur. Of natuurlijk een combinatie daarvan, afhankelijk van het ras. Bij de zoete aardappel is dus geen zaadteelt van toepassing. Wel is het een prachtige sierplant om in je moestuin te hebben.

Oogsten en Bewaren

In het najaar kan je zoete aardappel oogsten. De oogst valt meestal in de vroege herfst. Op een stevige grond kan je een spitvork gebruiken, maar graaf de zoete aardappelen dan heel ruim uit. Ze groeien namelijk vaak opzij en dan prik je ze stuk.

Zoete aardappel oogsten we door de plant eerst uit de grond te trekken. De knol waaruit de plant is gegroeid is dan uit de grond. Het resterende werk is het zoeken van de nieuwe knollen. Die zitten hier en daar verstopt in de grond waar de plant stond.

Probeer de knollen steeds goed vast te pakken en uit de grond te trekken. Voorkom dat je langs de knollen wrijft. Hierdoor laat het schilletje vaak heel makkelijk los, en komt de binnenkant bloot te liggen (en wordt deze vies). Voor gebruik spoel je de zoete aardappelen nog even goed schoon met water.

Met onze zomers worden trouwens niet alle zoete aardappelen altijd mooi groot. Zoete aardappel oogsten we daarom liever later dan eerder. In de kweekkas heb je nog best kans dat er een aantal mooi groot worden. Buiten is die kans iets kleiner, maar ook daar mag je rekenen op 3 of 4 mooie, grote knollen per plant (als je niet te vroeg oogst).

De kleintjes zijn overigens ook gewoon eetbaar hoor. Zoete aardappel kan je op de zelfde manier gebruiken als een gewone aardappel. Ze zijn lekker om te bakken en hebben -hoe kan het ook anders- een zoete aardappelsmaak. Een aardse smaak met een zoete tint. Vooral de zoete toon maakt de zoete aardappel bijzonder en onderscheidend.

Net als de gewone aardappel is ook de zoete aardappel enkele weken vers te houden. Zoete aardappelen die je langer laat liggen, zullen alleen niet zo snel uitlopers maken als gewone aardappelen. Het grootste gevaar voor de zoete aardappel is een lage temperatuur. Hierom wordt de plant vaak in een kas gekweekt. Verder is de zoete aardappel weinig gevoelig voor plagen, ziektes en schimmels.

De zoete aardappel moet in eerste instantie 7 tot 14 dagen warm en donker bewaard worden, liefst bij 28°C. Na 14 dagen kunnen de zoete aardappelen naar hun definitieve overwinteringsplaats, idealiter een donkere, droge plaats bij 15°C met een goede ventilatie. Het is goed om de zoete aardappelen eerst een tijd op te slaan vooraleer je ze consumeert. Daardoor worden ze zoeter.

Rassen van Zoete Aardappelen

Er zijn verschillende soorten zoete aardappelen. Onderling kunnen de bladeren en (kleuren van) de stengels wat verschillen. Er zijn zoete aardappel soorten met een gele schil of een rode schil. Ook soorten met wit of geel vruchtvlees of zelfs vruchtvlees dat neigt naar oranje. Er zijn ongeveer duizend verschillende soorten bataat.

Tussen al die verschillende zoete aardappel soorten zitten wat verschillen. De witte zoete aardappel met wit vruchtvlees en lichtbruine schil, smaakt minder zoet. De rode zoete aardappel met rozerode schil heeft over het algemeen minder smaak. De oranje zoete aardappel is licht kruidig en zoet van smaak.

Ziektes en Plagen

In Nederland en België kent de zoete aardappel weinig ziektes. Bladluizen komen nagenoeg niet voor omwille van de stevige bladeren en de lage stikstofbehoefte van de plant. Als er al bladluizen voorkomen, is het voornamelijk op de jonge stekken. Als je er snel bij bent, kan je ze gewoon manueel verwijderen. Indien de aantasting verder is gevorderd, kan je gebruik maken van larven van lieveheersbeestjes.

De gamma-uil en kooluil kunnen eitjes afleggen op de bladeren van de zoete aardappelplanten. De zwarte vlekken die je ziet op de zoete aardappel bij het schillen heeft te maken met de bewaring. Zoete aardappelen moeten na de oogst minstens 7 dagen (sommigen zeggen 14 dagen) bij hoge temperatuur bewaard worden; idealiter 28°C. Door deze hoge temperaturen kunnen de wonden die veroorzaakt zijn door het oogsten helen, wordt de schil dikker en de knol zoeter. Als de wondheling niet heeft plaats gevonden en de zoete aardappelen meteen koel worden opgeslagen, ontstaan de zwarte vlekken onder de schil.

Zoete aardappel is gevoelig voor koude en te natte grond. Wateroverlast zorgt ervoor dat de wortels afsterven. Te natte voeten leidt tot gele bladeren en afname van de knolvorming. Magnesium gebrek treedt niet vaak op. Als het voorkomt, is dit meestal het gevolg van een te grote kalibemesting of een te grote aanwezigheid van kalium in de bodem. Dit gebrek uit zich door een brede geelverkleuring aan de randen van de oudere bladeren.

Woelmuizen, muizen en ratten vinden de zoete aardappel wel een lekkere hap. Heb je echt veel last van knaagdieren, kan je overwegen om de zoete aardappels toch vroeger te rooien dan eind oktober om de schade te beperken.

Combinatieteelt Tabel

labels: #Aardappel

Zie ook:

• Wat is een goede slowcooker? Kooptips en reviews!
• Goede Houtskool BBQ Kopen: Tips & Top Modellen voor de Beste BBQ
• Recepten voor een Perfecte Taartbodem: Tips & Tricks voor Succes!
• BBQ Hapjes Vlees: Snel, Simpel & Superlekker!
• Ontdek de Fascinerende Geschiedenis van Van Hoof Friet: Van Gerwen tot Nuenen!