Mosselen. De één is er gek op, de ander walgt al bij de geur. Door hun massale aanwezigheid en goede eetbaarheid worden mosselen van oudsher veel gegeten. Mensen rapen de mosselen van natuurlijke bedden of kweken ze voor consumptie op mosselpercelen in de Waddenzee en het Deltagebied.

Feiten over Mosselen

De mossel zoals wij gewend zijn te eten is ca. De echte mosselliefhebber komt dus het meest aan zijn trekken als hij deze mooie zwarte schaaldieren eet in de maanden juli, augustus en september. Het eeuwenoude geloof dat mosselen alleen gegeten mogen worden in de maanden met een ‘R’ is onwaar, maar hardnekkig.

Mosselteelt in Nederland

Naast mensen eten kust- en wadvogels zoals zilvermeeuwen, scholeksters en eidereenden ook graag mosselen. Mosselen zitten vastgehecht op stenen of schelpen met behulp van sterke draden; de ‘baard’ van de mossel. Het is voor mensen en dieren een heel karwei om een mossel los te peuteren van een steen. De baard van een mossel bestaat uit extreem sterke, elastische draden van eiwit. Dat is handig om de klappen van de golven op te vangen.

Aan het eind van elke draad zit een hechtvoetje, dat is vastgelijmd aan de ondergrond. De lijm bestaat uit hele specifieke eiwitten. Het wonderlijke is dat deze lijm goed blijft werken in zeewater en dat het voetje op stenen en schelpen kan worden vastgelijmd, maar ook op bacterieslijm of een algenfilm. Het zeewater wordt steeds zuurder. Dat zuur maakt dat de hechtdraden steeds zwakker worden en de mossellijm steeds minder goed gaat werken.

Op plekken waar voldoende voedsel is kunnen mossellarven zich massaal vestigen. Op deze manier ontstaan mosselbanken. Tussen de mossels leven veel andere zeedieren, zoals zee-anemonen, poliepen en grondeltjes. Mosselbanken zijn kwetsbaar. In de Waddenzee werden de meeste oude banken opgevist door de mosselvissers. Die schrapen de banken af om jonge mosseltjes te verzamelen.

Ze noemen dat mosselzaad en gebruiken het om mossels te kweken op de mosselpercelen. Volgens de vissers zijn veel banken ook verdwenen door stormen. De komst van de Japanse oester naar de Waddenzee werd lang als een bedreiging gezien voor mosselbanken. Japanse oesters eten veel meer plankton, waaronder ook larfjes van andere schelpdieren, en nemen meer ruimte in beslag.

In een paar jaar tijd werden veel mosselbanken in de Waddenzee veroverd door Japanse oesters. Biologen waren bang dat de mossel veel zeldzamer zou worden door concurrentie met de Japanse oesters. Daardoor zouden ook de schelpdieretende vogels, zoals de eidereend en de scholekster, het moeilijk kunnen krijgen. Maar nu blijkt dat de wat oudere oesterriffen een hele geschikte ondergrond zijn voor mosselen en dat de twee soorten prima samen kunnen leven.

Mosselen op het Menu: Duurzaam, Gezond en Veelzijdig

In Nederland denken we vaak niet aan mosselen als een dagelijkse maaltijd. Terwijl we jaarlijks vijftig miljoen kilo van deze schelpdieren oogsten, komt slechts een vijfde daarvan op onze eigen borden terecht. De rest gaat naar andere landen, zoals Frankrijk en België. Ondernemer Lisa Koopman wil daar verandering in brengen en pleit voor meer mosselen in ons dieet.

Duurzaamheid

De mossel is opvallend duurzaam. Vergeleken met vlees, garnalen of kip is de uitstoot van CO₂ bij de productie van mosselen veel lager. Mosselen filteren het water van algen voor hun voeding en verbeteren zo de waterkwaliteit. Daarnaast dragen ze bij aan het herstel van de natuur.

Gezondheidsvoordelen

Mosselen zijn niet alleen duurzaam, maar ook erg gezond. Ze bevatten belangrijke voedingsstoffen, zoals omega-3 vetzuren, vitaminen en mineralen. In tegenstelling tot sommige vleesvervangers, zijn mosselen puur natuur. “Je hoeft ze niet te bewerken, en ze zijn rijk aan essentiële voedingsstoffen,” benadrukt Koopman.

Hoewel de mosselconsumptie in Nederland wat ouderwets lijkt, vindt Koopman dat het een product is dat past bij een duurzame toekomst. “Mosselen worden vaak alleen in grote pannen geserveerd, maar ze zijn veelzijdiger dan dat,” zegt ze. Ze kunnen bijvoorbeeld in salades, pasta’s en zelfs dumplings verwerkt worden.

Klimaatverandering en de Mosselsector

Net als andere sectoren wordt ook de mosselsector beïnvloed door klimaatverandering. Dit jaar zijn de opbrengsten lager door de instroom van zoet water en de aanwezigheid van schadelijke algen. Toch blijft Koopman positief: “We hebben genoeg mosselen om aan de vraag te voldoen, en er wordt al gekeken naar nieuwe kweeklocaties, zoals bij windmolenparken op zee.”

Kortom, de mossel biedt volop kansen voor een duurzamer dieet. Het product is veelzijdig, gezond en past binnen de eiwittransitie, waarbij we streven naar 60 procent plantaardige en 40 procent dierlijke eiwitten. Mosselen zijn hierbij een duurzame keuze.

Is het Eten van Mosselen Gezond?

Johan K. Is eten van mosselen gezond? Een vraag die veel mensen zich stellen en waar velen niet echt het antwoord op weten. Veel mosselen eten Nederlanders niet, slechts een schamele 500 gram per jaar. De consumptie van schelp- en schaaldieren ligt gemiddeld op 1,4 gram per dag en daarmee maakt het ongeveer 9% van de totale visconsumptie uit (gemiddeld 16 gram per dag) (RIVM 2019).

In België eet men meer ‘mossels’ per persoon. De consumptie is in België 2,5 kilo per persoon per jaar. Dat is 29% van de totale visconsumptie in België. Deze is namelijk 23 gram per persoon per dag (WIV 2016). De consumptie van mosselen lijkt dus niet hoog. Maar in de top 10 van meest gegeten vissoorten in Europa staan ze desalniettemin op een 6e plaats.

Gezondheidsadviezen

Meer mosselen gaan eten is een goed idee, want mosselen zijn niet alleen lekker, ze passen ook goed binnen een gezonde voeding. De Nederlandse Gezondheidsraad en de Belgische evenknie De Hoge Gezondheidsraad en hoge voedingsraad adviseren een regelmatige consumptie van vis, schaal- en schelpdieren. In Nederland is het advies 1 keer per week vis, schaal- of schelpdieren te eten, in België is het 1-2 keer per week.

Visconsumptie van minimaal 1 keer per week hangt namelijk samen met een ongeveer 15% lager risico op overlijden aan coronaire hartziekten en een ongeveer 10% lager risico op een beroerte dan bij een consumptie van 1 keer per maand (Gezondheidsraad 2015). De richtlijnen uit 2006 hadden de aanbeveling om twee maal per week vis te eten, waarvan eenmaal vette vis. Sindsdien is meer cohortonderzoek beschikbaar gekomen, waaruit blijkt dat de verlaging van het risico op hartziekten bij een portie vis per week even groot is als bij hogere consumptieniveaus. Daarom heeft de commissie de richtlijn aangepast.

Voor een effect adviseert De Gezondheidsraad niet alleen magere, maar juist ook vette vissoorten te eten, omdat die meer visvetzuren bevatten dan magere vissoorten. Een mosselmaaltijd levert ruim voldoende visvetzuren voor de hele week. Juist de omega-3 vetzuren in vis, schaal- en schelpdieren zorgen voor een belangrijk gezondheidsvoordeel.

Met name de omega-3 vetzuren eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) krijgt een mens op deze manier via natuurlijke weg binnen. EPA en DHA zijn vetzuren die het lichaam nodig heeft maar niet voldoende zelf kan maken. Ze moeten daarom in de voeding zitten. Het officiële advies benadrukt vooral consumptie van vette vissoorten (Gezondheidsraad 2015/Hoge Gezondheidsraad 2019), want daarin zit meer van de gezonde omega-3 vetzuren.

Mosselen behoren door hun vetgehalte van 3,1 g per 100 gram tot de minder vette vissoorten, maar ongeveer een kwart van dit vet is wel van het type omega-3. Dit maakt mosselen rijk aan omega-3 vetzuren. Een product mag namelijk rijk aan omega-3 vetzuren worden genoemd als het per 100 gram product en per 100 kcal minimaal 80 milligram EPA en DHA bevat (EU 2011). Een portie mosselen van 100 gram zit hier met 700 mg ruim boven. De gemiddelde dagelijkse behoefte aan omega-3 vetzuren ligt voor Nederland en België op 200 mg per dag.

De meeste vissoorten bevatten nauwelijks koolhydraten. Wie koolhydraatarm wil eten moet met mosselen wel opletten. Mosselen leveren veel goede voedingsstoffen. Het gaat echt niet alleen om de eiwitten en de gezonde visveturen. Vooral ook het hoge jodiumgehalte van mosselen valt op. Er zijn weinig natuurlijke bronnen van jodium in de voeding, terwijl jodium wel belangrijk is. Het is goed voor de schildklier, voor het geheugen, voor de concentratie, voor het zenuwstelsel en voor het behoud van een gezonde huid. Veel mensen hebben moeite om dagelijks voldoende jodium binnen te krijgen (RIVM 2019).

Daarnaast zijn mosselen bijzonder rijk aan vitamine B12. Dit is een vitamine dat alleen in dierlijke producten voorkomt. Vitamine B12 is belangrijk voor de vorming van rode bloedcellen, en het ondersteunt onder andere de energiestofwisseling en het immuunsysteem. Ook zijn mosselen rijk aan fosfor. Het mineraal fosfor is goed voor het skelet en belangrijk voor het in stand houden van het gebit. Ook ondersteunt het de energiestofwisseling en draagt het bij tot de normale werking van celmembranen.

Tenslotte zijn mosselen een bron van de mineralen ijzer en magnesium en vitamine A, vitamine B2 en vitamine E.

Variatietips

Veel mensen denken bij mosselen aan de traditionele combinatie met friet of met brood. Met mosselen is echter veel meer mogelijk. Gekookte mosselen passen in salades, in rijstgerechten zoals paella en in gevulde omeletten met groente. Maar ook in pastagerechten (in een saus) of op de pizza komen mosselen goed tot hun recht. Met mosselen kan volop gevarieerd worden. 1 kilo mosselschelpen bevat ongeveer 200 gram mosselvlees. Eet men mosselen traditioneel dan wordt uitgegaan van 1 kilo mosselschelpen per persoon.

Tips voor het Bereiden van Mosselen

Wil je aan de slag gaan met het koken van mosselen, lees dan eerst deze 6 handige en essentiële tips! Zoals hoe maak je mosselen schoon, en hoe lang kook je mosselen? Ik heb ondertussen al op verschillende manieren mosselen gegeten: in witte wijn, op Spaanse wijze, in een soep en gegratineerd. Het heeft wel even geduurd voordat ik mosselen wist te waarderen en wist hoe ik ze het beste kon bereiden.

  1. Mosselen gaan tijdens het koken open staan en nemen zo veel ruimte in beslag. Mosselpannen hebben daarom een extra hoge deksel.
  2. Spoel de mosselen een aantal keer met koud water. Laat ze daarna een tijdje in een bak met koud water liggen. Zo weekt het zand los en kunnen open mosselen hun schelp sluiten. Mosselen die niet hun schelp sluiten kun je een tik geven met een lepel of op het aanrecht tikken. Sluit de mossel zijn schelp nog steeds niet dan is hij dood en niet meer eetbaar en kun je hem weggooien. Ook extreem zware mosselen kun je beter weggooien, hier zit waarschijnlijk zand in. Mosselen met kapotte schelp kun je ook meteen in de prullenbak gooien. Tegenwoordig zijn er panklare mosselen te koop in de winkel. Deze zijn al gecontroleerd en schoongemaakt, lekker handig dus.
  3. Timing is belangrijk met het koken van de mosselen. Als je ze te lang kookt worden ze namelijk taai. Zelf had ik een centimeter witte wijn aan de kook gebracht in de mosselpan, mosselen toegevoegd en 4 minuten met gesloten pan laten koken. Tussendoor had ik twee keer goed met de pan geschud. Na 4 minuten waren alle mosselen open en perfect gaar.
  4. Mosselen kun je koken in een klein laagje water, bouillon of droge frisse witte wijn (rode wijn kan eventueel ook). Ook zonder water of vocht in de pan kun je de mosselen koken, zo blijft de smaak nog meer behouden. Voor een klassiek mosselrecept voeg je mosselgroenten toe aan het vocht. Zelf vind ik mosselen in tomatensaus ook erg lekker. Hierbij fruit je een uitje en wat knoflook in een (mossel)pan en voeg je een scheutje wijn, peper en zout en 400 gr stukjes tomaat (vers of uit blik) toe en laat je 10 min sudderen. Doe daarna 1 kg mosselen er bij en laat 4 a 5 min koken totdat de mosselen op staan.
  5. Als hoofdgerecht reken je ongeveer 1 kg mosselen per persoon. Serveer je er ook nog frieten, een pasta of extra veel groenten bij dan volstaat ½ kilo ook.
  6. Vroeger zei men dat het seizoen van de mosselen alleen tijdens de maanden met een ‘r’ was, dus van september t/m maart. Tegenwoordig begint het mosselseizoen al vaak in juli en loop deze tot februari. Van maart t/m juni zijn de mosselen aan het groeien. Door diverse koel- en verwerkingstechnieken liggen er tijdens deze periode ook vaak mosselen in de winkels.

De Echte Prijs van Mosselen

Mosselen staan bekend om hun relatief lage milieubelasting vergeleken met andere (met name dierlijke) eiwitbronnen zoals kip, varken, rund en andere vissoorten (inclusief schelp- en schaaldieren). Maar wat zijn de verborgen kosten achter de productie van mosselen zoals de belasting van het milieu? Door middel van de echte prijs (true price) te berekenen voor producten wordt niet alleen de winkelprijs getoond maar ook de verborgen maatschappelijke kosten zoals schade aan het klimaat of kinderarbeid.

In dit onderzoek is voor het eerst (zover bekend in de wetenschappelijke literatuur) de echte prijs berekend voor de mossel zoals die in Nederland in de kustwateren wordt gekweekt en geoogst. Daarmee is dit onderzoek ook één van de eerste true price berekeningen voor een dierlijk eiwitproduct uit zee. Het unieke aan de Nederlandse mossel is dat er naast milieubelasting ook positieve effecten van de productie zijn aangetoond. Deze maatschappelijke baten zijn te zien in ons ecosysteem aan de Nederlandse kust en in Waddenzee.

Mosselen als Natuurbeschermers

Het meest zichtbare voordeel dat mosselen bieden aan ons ecosysteem is beschermen van onze kust. Mosselen werken namelijk als een natuurlijke golfbreker. Dit is geen overbodige luxe met een stijgende zeewaterspiegel wereldwijd. De mossel is ook een verrijker van biodiversiteit. Op de kweekpercelen waar hij leeft trekt hij boven en onder water dieren aan. Mosselen zijn daarmee een ware biobouwer in het aquatisch ecosysteem.

Mosselen staan ook bekend als de filters van de zee. Ze filteren de algen uit het water voor hun dagelijkse portie voeding. De waterkwaliteit gaat daardoor vooruit. Belangrijk daarbij wel is dat er geen schadelijke stoffen in het water terecht komen die via het eten van mosselvlees een gevaar voor de mens opleveren. Goed om te weten is dat Nederlandse kustwateren de hoogste waterkwaliteit hebben, iets dat in andere werelddelen niet altijd het geval is.

Tenslotte kunnen mosselen bijdragen aan het vastleggen van CO₂ uit de atmosfeer. Binnen de wetenschappelijke literatuur wordt regelmatig CO₂ vastlegging direct toegerekend aan de schelpen van mosselen. Tijdens de schelpvorming zouden mosselen CO₂ gebruiken voor de calciumvorming en daarmee de groei van de schelp.

Luchtvervuiling door Mosselkotters

De mosselproductie zelf heeft wel een milieu afdruk. De grootste boosdoener is de luchtvervuiling door de uitstoot van fijnstof, fotochemische oxidantvorming en acifidicatie. De meeste van deze luchtvervuilende emissies ontstaan door verouderde mosselkotters die op fossiel brandstoffen zoals gas- en diesel stookolie varen. Meerdere Nederlandse mosselbedrijven verkennen om die reden de mogelijkheden om zero-emissiekotters te laten bouwen die geheel elektrisch worden aangedreven of met alternatieve schonere brandstoffen.

De True Price van Mosselen

De berekende echte prijs (true price) van Nederlandse mosselen is €4,76 (2021) per kilogram, waarvan €0,47milieukosten. De positieve bijdragen (true value) van mosselen op het natuurlijke kapitaal via waterzuivering en verrijking van de biodiversiteit zijn samen goed voor €0,14 per kilogram Nederlandse mosselen in het winkelschap. De methodologie van de true price berekeningen berust op de bestaande Life Cycle Analysis (LCA).

Deze methodiek is gestoeld op internationale standaarden en wetenschappelijke literatuur. Daarbij opgemerkt dat in deze studie is afgeweken van de standaard benadering bij true price berekeningen doordat de maatschappelijke baten en kosten in dit rapport gesaldeerd (verrekend) zijn tot één netto true price.

De mossel heeft in vergelijking met andere dierlijke eiwitbronnen een lage milieubelasting. De CO2-uitstoot van de schelpdieren ligt zes keer lager dan garnalen of kip en acht keer lager dan rundvlees. Komen ze uit het Waddengebied en de Oosterschelde, is de keten kort en het aantal transportkilometers laag.

Mosselen Schoonmaken en Kooktijd

Weet jij de kooktijd van mosselen? Of moet je dit ook altijd opzoeken? In deze blog vertel ik hoe lang je mosselen moet koken en geef ik mijn twee favoriete recepten. Toen ik eerder met mosselen aan de slag wilde gaan, moest ik toch opzoeken wat de kooktijd van de schelpdieren is. Nu ben ik vast niet de enige die naar deze informatie zoekt, bedacht ik me dat ik hier best een blog over kan schrijven.

Seizoen van de Mosselen

Mosselen groeien in de maanden van maart tot en met juni. De beste periode om mosselen te eten is dus vanaf juli tot en met februari. Tegenwoordig kun je ook in de overige maanden deze schelpdieren eten, mede dankzij de goede koeltechnieken.

Tips voor het Bereiden

  • Zorg voor een goede mosselpan. Dit kan ook een diepe kookpan met een deksel zijn. Het is belangrijk dat de mosselen voldoende ruimte hebben, zodat ze goed kunnen openen. Ook koriander is lekker voor een Aziatische twist.
  • Voeg wijn of bier toe tijdens het koken, maar houd het bij een scheut. De mosselen moeten namelijk stomen, niet koken, dus daarom moet er niet teveel vocht toegevoegd worden. De mosselen laten veel vocht vrij.
  • Vries het mosselvocht na het koken in en gebruik het als bouillon.

Schoonmaken en Kooktijd

  1. Controleer de mosselen stuk voor stuk goed. Open mosselen gooi je weg. Is een mossel open? Tik de schelp dan even op je werkblad en als de mossel dan alsnog een beetje dichtgaat, is deze goed.
  2. Beschadigde schelpen kun je ook beter weggooien.
  3. Verwijder de baarden van de mosselen, indien deze er nog aan zitten. Meestal zijn deze al verwijderd.
  4. Voelt een mossel zwaar aan? Gooi deze dan weg, want er zal waarschijnlijk zand in zitten.
  5. Was de mosselen met koud water en laat even in koud water staan.
  6. Stoom vervolgens de mosselen gaar in een laagje vocht naar keuze. Dit duurt maximaal 5 minuten of tot de mosselen open staan. Let goed op, want 3 minuten kan ook voldoende zijn. Schud tussendoor een paar keer goed met de pan.

Voedingswaarde van Mosselen (per 100 gram mosselvlees)

Mosselen bevatten (per 100 gram mosselvlees) hoge waardes van veel verschillende voedingsstoffen. Overigens bevatten mosselen nog veel meer vitamines & mineralen - hier heb ik alleen de waardes weergegeven die hoger liggen dan 15% van de Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid. Maar let op: eet ze niet als je Hashimoto’s hebt, vanwege het hoge jodium-gehalte. Toch kun je niet alle mosselen eten. Soms bevatten ze een gifstof van bepaalde algen.

De mosselen ‘verzamelen’ de algen zonder er last van te hebben, maar jij wordt er ziek van (denk: kots & kak). Ook bedorven (dode) mosselen hebben dit effect. Let dus altijd goed op dat je verse mosselen koopt en kook & eet ze zo snel mogelijk op. Hoe herken je een slechte mossel? Mosselen die open blijven staan als je ze in het water zet, zijn niet goed meer.

Ik word altijd ziek als ik mosselen eet! Dat kan: als je een keer ziek bent geworden van mosselen, kan het zijn dat je ze daarna nooit meer kunt eten. Dat komt niet omdat je er allergisch voor geworden bent, maar omdat je brein (onbewust) de link heeft gelegd tussen mosselen en ziek worden. Zodra je je er weer aan tegoed doet, gooit je brein het met grof geweld weer uit je maag. Je kunt dit voorkomen door iemand af en toe - stiekem! - een enkele mossel door het eten te laten snipperen.

Tot slot kunnen mosselen sterk vervuild zijn. De mosselkweek is helaas niet zo milieuvriendelijk; mosselen produceren het broeikasgas N2O. Kortom: eet gerust af en toe mosselen, maar probeer op te letten waar ze vandaan komen.

Samenvatting van de True Price Berekening

De berekende echte prijs (true price) van Nederlandse mosselen in 2021 is €4,76 per kilogram, inclusief milieukosten van €0,47. De positieve bijdragen (true value) van mosselen aan het natuurlijke kapitaal, zoals waterzuivering en verrijking van de biodiversiteit, zijn goed voor €0,14 per kilogram. Deze berekeningen zijn gebaseerd op de Life Cycle Analysis (LCA) methodologie, die internationale standaarden en wetenschappelijke literatuur volgt.

De mossel heeft een lage milieubelasting in vergelijking met andere dierlijke eiwitbronnen. De CO2-uitstoot van de mossel is zes keer lager dan die van garnalen of kip, en acht keer lager dan die van rundvlees. De mossel, afkomstig uit het Waddengebied en de Oosterschelde, heeft een korte keten en een laag aantal transportkilometers.

Conclusie

Mosselen zijn een duurzame, gezonde en veelzijdige keuze voor een toekomstbestendig dieet. Met de juiste bereiding en aandacht voor herkomst, kunnen we optimaal genieten van dit heerlijke product uit de zee.

labels:

Zie ook: