Louise Fresco's boek Hamburgers in het paradijs heeft de nodige emoties opgewekt. Het is een lijvig boek voor een breed publiek, niet geschreven als een wetenschappelijk werk, maar eerder als een verhaal. Het biedt een goudmijn aan feiten, visies, argumenten en tegenargumenten, gebaseerd op een uitzonderlijk brede en gedegen kennis.
Een Veelzijdig Verhaal
Het is een veelzijdig verhaal, gebaseerd op een uitzonderlijk brede en gedegen kennis. Het biedt een goudmijn aan feiten, visies, argumenten en tegenargumenten. Helaas is het boek onnodig lang. Door weglaten van herhalingen en een compactere schrijfwijze had het gemakkelijk 50 bladzijden dunner kunnen zijn. Er staan ook nogal wat fouten en slordigheden in.
Zo komt levertraan niet van walvissen maar van kabeljauw en schelvis, is spinazie niet speciaal ijzerrijk vergeleken met andere groenten en is de cerrado in Zuid-Amerika allesbehalve een waardeloos gebied uit het oogpunt van biodiversiteit. Dat zijn méér dan schoonheidsfoutjes.
Kritiekpunten
Een belangrijker probleem is dat Fresco soms maar moeizaam de problemen in de gangbare landbouw erkent. We noemen drie voorbeelden:
- Bij de veehouderij zou niet grootschaligheid en intensivering het probleem zijn, eerder onzorgvuldigheid. Dat is een aanvechtbaar standpunt.
- De gangbare landbouw zou niet veel onderdoen voor de biologische landbouw bij het beperken van het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Dat geldt hooguit voor delen van de glastuinbouw. Fresco bagatelliseert ook de schadelijke effecten van neonicotinoïden op de bijenstand.
- Voor de pijn die dieren lijden in de intensieve veehouderij suggereert ze als mogelijke oplossing genetische modificatie van de dieren met het doel dat ze meer endorfinen gaan aanmaken en daardoor minder pijn voelen. Dat is ethisch gezien een dubieus standpunt.
Critici van de huidige landbouw zet Fresco weg als “schaduwdenkers”. Daarmee verspeelt ze een belangrijk deel van haar beoogde lezerspubliek.
Belangrijk Boek Ondanks Tekortkomingen
Toch is Hamburgers in het paradijs een belangrijk boek. In de eerste plaats lijken veel van de sneren tegen alternatieve vormen van landbouw en tegen dwarse wetenschappers bedoeld als provocaties, die ze later in het boek ten dele weer relativeert. Het is een boek dat vaak verschillende visies tegenover elkaar plaatst en er op uit is om mythes door te prikken. Zo stelt ze dat de biologische landbouw - bij het huidige consumptiepatroon - bij lange na niet de hele wereld kan voeden. Ook stelt ze dat er tot nu toe geen aanwijzingen zijn voor negatieve ecologische en gezondheidseffecten van de teelt van genetisch gemodificeerde gewassen, maar wel degelijk voor schadelijke sociale effecten. Dat is geen slechte analyse.
Genetische Modificatie
Fresco is zoals bekend een voorvechtster van genetische modificatie. Ze heeft geen bezwaar tegen het inbouwen van Phytophthora-resistentie in aardappelen op basis van cisgenese vanuit wilde aardappelrassen, of tegen een meeldauw-resistente druif op basis van transgenese vanuit gerst of zijderups. Tegelijk is ze ook verrassend kritisch tegenover de wijze waarop deze technologie tot nu toe in praktijk is gebracht. Ze acht de door winstbejag gedreven start van Monsanto met herbicide-resistente gewassen in de vorm van Roundup-ready soja en maïs hoogst ongelukkig. Een veel beter begin was geweest om van cassave, het armenvoedsel in veel ontwikkelingslanden, een eiwitrijker en minder kwetsbaar gewas te maken. Ook erkent ze dat de aanvankelijke claims aangaande productieverhoging niet zijn waargemaakt, en dat er nauwelijks een trickle down van kennis en inkomen naar kleine boeren heeft plaatsgevonden. Ze bepleit ook monitoring van schadelijke ecologische en gezondheidseffecten en een open source systeem voor genetische informatie.
Fresco legt een basis voor een duurzame landbouw die de hele wereld kan voeden, inclusief het arme deel van de bevolking van ontwikkelingslanden, die tegelijk milieuvriendelijk is - bijvoorbeeld door toepassing van geïntegreerde bestrijding van ziekten en plagen - en die door hoge producties per hectare natuurgebieden spaart. Als lezer houd je het onbehaaglijke gevoel dat de ecologische grenzen strikter zullen blijken dan ze in haar technologisch optimisme veronderstelt, te meer omdat ze redenen noch mogelijkheden ziet voor beperking van de bevolkingsgroei. Maar het is op zijn eigen manier een kritisch en dwars boek geworden, dat een duurzaam toekomstperspectief biedt.
Spijswetten en Consumptie
De menselijke geschiedenis is er een van voortdurende schaarste aan voedsel. De overvloed die in de laatste decennia voor velen is ontstaan, is zo uitzonderlijk dat wij nog niet hebben geleerd ermee om te gaan. We zijn ingesteld op schaarste en koesteren nog steeds de mythe van overvloed en ecologisch evenwicht, zoals die beschreven wordt in de verhalen over het paradijs. Daarom is het zo moeilijk om onze consumptie te beteugelen.
In haar boek Hamburgers in het paradijs schrijft ze dat het merendeel van de regels betrekking heeft op het meest kostbare voedsel, namelijk op vlees en vis.
Conclusie
Hamburgers in het paradijs is een belangwekkend, fascinerend en rijk geïllustreerd verhaal over voedsel en voeding, landbouw en de aarde, bestemd voor een breed lezerspubliek.
Boeken van Louise Fresco
- Kruiden, kokkels en kippen
- Ons voedsel
- De plantenjager uit Leningrad
- Hamburgers uit de moestuin
- Hamburgers in het paradijs
- De utopisten
labels: #Hamburg
