Het kweken van tomaten in de eigen tuin is een populaire bezigheid. Niets is leuker en lekkerder dan tomaatjes uit eigen tuin. Het begint met het zaaien, het vertroetelen op de vensterbank, en het afharden volgens een strak schema. Vervolgens krijgen de planten het beste plekje in de tuin. Maar soms kunnen er problemen ontstaan, zoals een harde kern in de tomaat of andere afwijkingen.
Harde kern in tomaten: een normaal verschijnsel?
De vraag of een harde kern in tomaten normaal is, hangt af van verschillende factoren. Zo kan het ras een rol spelen. Ervaringen met het ras "Moneymaker" laten zien dat er soms een harde kern kan voorkomen, hoewel dit niet altijd het geval is.
Een andere factor is de rijpheid van de tomaat. Bij groene tomaten komt tomatine voor, verwant aan solanine. Door rijping verdwijnt het solanine, ook in de kern, die wordt dan ook rood. Dat duurt iets langer. Het is belangrijk om te weten dat alle delen van de tomatenplant, behalve de rijpe vruchten, het giftige solanine bevatten.
Sommige mensen verwijderen standaard de kern van de tomaat. Over je paranoïde geestesgesteldheid kan ik niet oordelen, maar ik vind het verwijderen van de kern (bij verder rijpe tomaten) niet nodig. De meningen hierover verschillen. Het lijkt me wel logisch dat je de steeltjes / bladeren niet opeet, maar de kern, dus vanuit het aanhechtingspunt van het steeltje / de bladeren gezien naar beneden (in iets mindere mate vergelijkbaar met waar bij een appel het klokhuis zit) verwijder ik zelf meestal niet. Door geen groene tomaten te eten en het groen uit de kern te halen krijg je geen tomatine binnen.
Gezondheid van de tomatenplant
Naast een harde kern kunnen ook andere problemen optreden, zoals gekruld blad en een tegenvallende opbrengst. Dit kan wijzen op een ongezonde plant. Een veelvoorkomende oorzaak van problemen bij tomaten is de schimmelziekte Phytophthora infestans, ook wel bekend als de tomatenziekte of aardappelziekte.
De tomatenziekte (Phytophthora)
De tomatenziekte is een schimmelziekte waar tomaten en aardappels heel gevoelig voor zijn. De schimmel verspreidt zich zomers, in natte periodes, razendsnel door de lucht. In het begin zie je alleen ronde bruine vlekken op het blad.
Om de tomatenziekte te voorkomen of te bestrijden, zijn er verschillende maatregelen die je kunt nemen:
- Verzorg je planten zo goed mogelijk.
- Geef regelmatig water aan de voet van de plant, elke 5 weken een eetlepel extra voeding, en wat steun als ze dat nodig hebben.
- Haal de dieven van de hoge tomaten telkens weg en zorg ervoor dat regenwater makkelijk op kan drogen.
- Knip dus af en toe ook een gezond blad weg om de plant wat lucht te geven.
- Inspecteer je planten regelmatig, vooral bij vochtig en warm weer en tegen het eind van de zomer.
- Knip aangetast blad meteen weg, net als de tomaatjes met een vreemde kleur.
- Knip regelmatig al het lelijke blad weg.
Professionele kwekers knippen het onderste deel van de stengel al rond eind juli zo goed als kaal. Hou na het wegknippen van al het aangetaste blad je tomatenplanten goed in de gaten. Zodra je weer een vlekje op een blad ziet, knip je dat stukje weg. Soms is het daarmee opgelost, en kan de plant gezond verder groeien.
Overigens is niet elke tomatensoort even gevoelig voor de aardappelziekte. Zo is onze kerstomaat Sweetie zo gekweekt dat ie er minder vatbaar voor is. Ontdek je de ziekte te laat en hangen er tomaten aan je planten die nog niet helemaal rood zijn? Zoals je in het filmpje zag, hoef je die niet meteen op te geven.
Verzamel de tomaatjes die al een beetje rood zijn, en leg ze op een schaal. Zet de schaal op een zonnige vensterbank. De groene delen van de tomatenplant zijn giftig.
Tips voor een succesvolle tomatenteelt
De beste manier om een goede oogst te krijgen is door de tomaten onder glas te telen. Maar tomaten kunnen wel degelijk ook buiten geteeld worden. Voorwaarden zijn een niet te natte zomer, en natuurlijk een zonnige en beschutte standplaats. Daarnaast is de keuze voor een ras dat vroeg genoeg en dus geschikt is voor de buitenteelt heel belangrijk.
Om de kans van slagen op een goede oogst van rijpe tomaten van gezonde planten te vergroten kan bijvoorbeeld een provisorisch gemaakt afdakje de planten al wat beschermen tegen regen, storm en andere ongemakken. Het kan helpen om de grond een paar weken voor het uitplanten van de jonge planten af te dekken met bijvoorbeeld zwart doek zodat de grond lekker opwarmt.
En het planten in een verhoogde bak kan er voor zorgen dat de planten in een regenachtige periode niet te lang in kletsnatte grond staan. Naast bovengenoemde kan ik iedereen van harte een leuk tomatenras in pot aanraden; een pot warmt sneller op in de zon dan de koude volle grond. En bij storm of regen kun je de pot beschut of onder een afdakje zetten.Ook leuk is een nog grotere pot, en dan kunnen er dus ook meerdere planten in.
Of je een tomatenplant nu in de volle grond of in een pot zet, het allerbelangrijkst blijft het voorkomen van aardappelziekte/Phytophthora. En daarvoor ben je voor een groot deel afhankelijk van het weer maar helpt het enorm als je een afdakje over je tomatenplant kunt maken. En uiteraard is het ook heel belangrijk om te herkennen zodat je in een vroeg stadium in kunt grijpen.
Keuze van tomatenrassen
Er is waarschijnlijk geen andere groente waarvan zoveel rassen bekend zijn en worden aangeboden; op internet kun je meer dan 15.000 rasbeschrijvingen vinden! Er zijn (F1-)hybriderassen en zaadvaste rassen (waaronder de bekende ‘heirloom’-tomaten).
Een heirloom-tomaat is een zaadvast, en van oorsprong niet commercieel ras. Soms is zo’n ras al tientallen tot zelfs meer dan 100 jaar oud. Ze kunnen oorspronkelijk uit bijvoorbeeld Rusland, Amerika, Polen, etc. komen en zijn vaak binnen een familie generatie op generatie via de zaden doorgegeven en via emigratie op andere plaatsen in de wereld beland.
Voorbeelden van heirloom-tomaten zijn Brandywine, Cherokee Purple, Coeur de Boeuf, Costoluto Genovese, Grushovka, Slivovite Cervene, Old Wyandotte, Zong Shu, Togo Trèfle, Belarusian Heart, etc.
Je kunt aan rasnamen sowieso soms zien waar ze oorspronkelijk vandaan komen, andere hebben de naam gekregen van het familielid dat vroeger die lekkere tomaten teelde. Maar de meeste namen verwijzen toch enigszins naar de eigenschappen als smaak, kleur, vorm, etc.
Persoonlijk vind ik ze iets minder spannend; ze zijn vaak rood en rond. Mijn liefde ligt toch meer bij al die bijzondere vormen, kleuren en smaken van de zaadvaste rassen. En in de kas kan ik daar vaak toch ook meer dan voldoende van oogsten, en de planten blijven er over het algemeen gezond, etc..
Maar voor de zekerste oogst en ziektebestendigheid (zeker in de buitenteelt) is het zeker een optie om wat meer geld uit te geven voor een F1-hybrideras, zeker ook die een hoge resistentie tegen Phytophthora hebben.
Een groot deel van de zaadvaste rassen is dus helemaal niet rood. Sterker nog, de eerste tomaten die ontdekkingsreizigers vonden waren vlak van smaak en geel van kleur (pomodoro - pomme d’oro = gouden appel). Pas later werden er rassen ontwikkeld met meer smaak en een rode kleur.
De stamtomaten geven grote, vlezige maar toch ook sappige romatomaten. semi-struikvorm (hebben sterk de neiging om zich op een bepaalde hoogte te splitsen waardoor de stam ophoudt en ze in de breedte een struik gaat vormen. En in deze groeivorm-groepen vind je dus tomaten in de al eerder genoemde formaten/vormen.
En al deze tomaten kunnen kleuren bevatten als crème, abrikoos, rood, geel, oranje, rozerood, groen, purper, bruin en alles wat daar tussenin zit. En vergeet de ‘blauwe tomaten’ niet.
Tot slot dan nog even iets over het blad van tomaten. Als je eenmaal hebt geroken aan het blad van tomaten vergeet je het niet meer; het is niet perse lekker maar zeker ook niet vies, het is heel kruidig en eigenlijk met niets anders te vergelijken. Er bestaan verschillende soorten ‘grofheden’ in tomatenblad; elk ras heeft zo z’n eigen blad.
Grondsoort en voeding
Tomaten groeien op vrijwel elke grondsoort en ze groeien vrij snel. Omdat ze flinke planten maken (vooral de stamtomaten en grotere struiktomaten) en niet alleen diep wortelen maar ook een breed uitwaaierend wortelgestel hebben vinden ze een goede bodembewerking en een luchtige grond erg prettig.
Wij werken elk jaar in de winter rijpe compost door de bovenlaag van de grond. En vaak zaai ik in de winter een groenbemester in de kas (zoals Japanse Haver, winterkoolzaad, mosterd). Als ik dat doe gebruik ik het blad daarvan in het voorjaar en de zomer als mulchlaag en geef ik geen voeding.
Als ik geen groenbemester heb geef ik enkele wek na het uitplanten van de zaailingen wat samengestelde biologische moestuinvoeding of eenvoudige maar zeker behulpzame koemestkorrels. En ik mulch dan met groenafval.
Geef tomaten vooral niet teveel stikstofrijke voeding want dat zorgt voor heel veel blad en stelen maar een minder goede vruchtzetting en een minder goede opbrengst.
Neusrot
Neusrot kan wijzen op een calciumgebrek, eventueel samengaand met een teveel aan stikstof. Niet besmettelijk, maar je moet wel even kijken wat de neusrot veroorzaakt heeft. De tomaatjes begonnen na enige tijd ook mooi te groeien, maar nu hebben een heel aantal onderaan dus een donkere vlek.
Het velletje van de tomaat
In sommige gerechten is de textuur van het velletje niet wenselijk. Het velletje is moeilijk verteerbaar, smaakt minder lekker en sommigen vinden het ook onaangenaam om te eten (vb in saus of soep). Oke, dus geen bijzondere reden. Vaak vind je ze amper meer terug.
| Probleem | Mogelijke Oorzaak | Oplossing |
|---|---|---|
| Harde kern | Ras, rijpheid | Kies een ander ras, laat tomaten goed rijpen |
| Gekruld blad, lage opbrengst | Ziekte, slechte verzorging | Inspecteer planten, knip aangetast blad weg, goede verzorging |
| Neusrot | Calciumgebrek, teveel stikstof | Corrigeer voeding, zorg voor goede waterhuishouding |
labels:
