Op 29 oktober, World Stroke Day, wordt wereldwijd aandacht gevraagd voor het belang van een gezonde leefstijl. Dit om het risico op hart- en vaatziekten en beroertes te verkleinen. Bekende adviezen kennen we al, zoals: stop met roken, drink met mate, eet gezond en gevarieerd en beweeg voldoende.
Bijna acht op de tien Nederlanders drinkt wel eens koffie. Uit gewoonte, om er extra energie van te krijgen of omdat het lekker is. Maar hoe gezond is koffie eigenlijk? En wat voor effect heeft het op je hart?
De Effecten van Koffie op het Hart
Koffie is een plantaardig product dat bestaat uit duizenden stofjes. De bekendste hiervan is cafeïne. “Deze stof geeft je een opwekkend gevoel”, legt Geleijnse uit. “Na het drinken van een kopje koffie laat cafeïne je bloeddruk en hartslag tijdelijk stijgen. Dit kun je vergelijken met traplopen: als je een steile trap op loopt, stijgen je bloeddruk en hartslag ook even. Ben je eenmaal boven, kalmeren ze weer.”
De bloeddruk en hartslag stijgen dus maar kort, al roept dat wel de vraag op of het bij hartproblemen verstandig is om koffie te drinken. Geleijnse is hier kort en krachtig over: bij normaal gebruik van koffie is dat geen probleem.
Er zitten veel mineralen en antioxidanten in koffie die gezonde cellen en weefsels in het lichaam beschermen. Koffie zou de conditie van je hart- en bloedvaten zelfs kunnen verbeteren!
Hoe de Bereidingswijze de Gezondheid Beïnvloedt
Er zijn verschillende methodes om koffie te zetten. Welke je gebruikt, maakt volgens Geleijnse voor je hartconditie veel uit. “De Turkse methode om koffie te zetten, raad ik bijvoorbeeld af”, vertelt ze. “Hierbij wordt koffie gekookt en niet gefilterd. De cafetière zou ik ook links laten liggen: hierbij komt koffie lang in contact met heet water, zonder dat er een papieren filter gebruikt wordt. Hierdoor blijven vettige deeltjes uit de koffie achter.”
Die deeltjes zijn volgens Geleijnse niet gezond. “Dit zijn stoffen die het cholesterolgehalte in het bloed verhogen, met name het slechte LDL-cholesterol. Deze blijft aan de binnenkant van de bloedvaten plakken, wat de kans op een (nieuwe) hartaanval of beroerte vergroot.”
Hoe beter de koffie gefilterd is, hoe gezonder, aldus Geleijnse. Koffie uit een apparaat met een papieren filter, maar ook oploskoffie en koffiepads, zijn wat de hoogleraar betreft een veilige keuze. “Belangrijk is ook om ongezonde toevoegingen in koffie te vermijden. Denk aan karamel of slagroom. Deze kunnen leiden tot meer lichaamsgewicht, waardoor je meer last kunt krijgen van hartproblemen. Drink je langdurig gefilterde koffie?
Het Voedingscentrum meldt dat het langdurig drinken van twee tot vier koppen gefilterde koffie per dag samenhangt met een ongeveer 10 procent lager risico op hartklachten. Daarnaast zou er sterk bewijs zijn dat het drinken van vijf koppen koffie per dag samenhangt met een 30 procent verminderd risico op diabetes type 2, een belangrijke risicofactor voor een hartinfarct. Oftewel: een goed gezet kopje koffie kan op den duur de hartconditie verbeteren!
Hoe dat kan, is volgens Geleijnse nog niet duidelijk. “Alle organen werken met elkaar samen. Koffie kan daarom zowel direct als indirect een gezondheidsvoordeel voor je hart opleveren. Nierschade is bijvoorbeeld één van de oorzaken van hoge bloeddruk. Recent onderzoek van Wageningen Universiteit laat een gunstig verband zien tussen koffiedrinken en het functioneren van de nieren.
Om van je kopje koffie te genieten én goed voor je hart te zorgen hoef je volgens Geleijnse niet per se koffie met cafeïne te drinken. “Bij onze onderzoeken in Wageningen zien we dat het langdurig drinken van cafeïnevrije koffie ook goed is voor het hart.”
Hierbij snijdt ze meteen een ander belangrijk onderwerp aan: het aantal kopjes koffie dat je maximaal moet drinken. “Drink niet kort achter elkaar te veel koffie met cafeïne, want dan krijgt het hart een te grote oppepper. Houd het bij maximaal vijf kopjes per dag en let daarbij op het tijdstip. Een goede kwaliteit van slaap is bij hartproblemen erg belangrijk. Wanneer je ’s avonds nog cafeïne binnenkrijgt, kan dat de kwaliteit van je slaap beïnvloeden. Drink daarom ’s avonds cafeïnevrije koffie als je hier gevoelig voor bent.”
Geleijnse benadrukt dat zwangere vrouwen niet meer dan twee à drie kopjes koffie moeten drinken: te veel cafeïne binnenkrijgen zou de groei van de ongeboren baby kunnen verminderen. In het algemeen geldt daarom: zet je op de juiste manier koffie en drink je met mate?
De Rol van Cafeïne
Cafeïne; we kunnen er geen genoeg van krijgen. Dagelijks drinken we met collega’s en vrienden deze opwekkende stof die te vinden is in onder andere koffie, thee, cola en energiedrankjes. Zoals je misschien zelf al hebt gemerkt, kan teveel cafeïne leiden tot hartkloppingen en slapeloosheid. Maar er zijn ook voordelen: sportprestaties zouden er beter door kunnen worden en je presteert beter tijdens je werk. En doordat cafeïne de stofwisseling ‘aanzet’, val je zelfs af van deze “vetverbrander”. En het lijkt zelfs dat cafeïne de kans op hart- en vaatziekten vermindert.
Zo eenvoudig is het helaas niet. Recent onderzoek, uitgevoerd door medici van de McMaster University in Canada, wijst uit dat cafeïne het “slechte” LDL-cholesterol verlaagt. Dit cholesterol zorgt voor vaatwand-vervetting. Daarmee verminder je inderdaad het risico op hart- en vaatziekten. Maar het is niet zo dat je kunt zeggen: hoe meer kopjes koffie, hoe beter.
Het laagste risico bereik je volgens de onderzoekers door het drinken van 3 tot 5 kopjes per dag. Ook ander onderzoek lijkt aan te tonen dat koffieconsumptie de kans op een beroerte vermindert, door de verlaging van je LDL-cholesterol.
In het onderzoek werden 12 gezonde vrijwilligers tussen de 22 en 45 jaar onderzocht. De vrijwilligers moesten 12 uur vasten en kregen 400 mg cafeïne, wat ongeveer overeenkomt met vier kopjes filterkoffie. Bloedmonsters werden genomen vóór toediening van de cafeïne, na 2 uur en na 4 uur. Daaruit bleek dat cafeïne de bloedconcentratie van PCSK9 met 25% verlaagt na 2 uur en met 21% na 4 uur. PCSK9 is een stof die het LDL cholesterol verhoogt. Dit gunstige effect werd niet waargenomen in de groep vrijwilligers die gedurende dezelfde periode geen cafeïne kregen.
De onderzoekers concludeerden kortom, dat de studie een overtuigend bewijs levert dat cafeïne, via verlaging van PCSK9, leidt tot verlaging van het LDL en daardoor verantwoordelijk is voor een vermindering van de kans op hart- en vaatziekten.
Toch is het niet zo dat iedere vorm van koffie je kans op een hartinfarct of beroerte verlaagt. Koffie bevat namelijk, naast het heilzame cafeïne, ook een andere stof; cafestol. Deze stof verhoogt juist het LDL. Cafestol vind je in hogere concentratie met name in espresso koffie (percolator koffie) en “turkse” koffie (“doordruk” koffie).
Studies naar Koffieconsumptie en Cardiovasculaire Gezondheid
Deze studie onderzocht het verband tussen de gebruikelijke koffie-inname en een hartaanval, beroerte en overlijden. In totaal werden 468.629 mensen geïncludeerd die deel uitmaakten van de UK Biobank. Op basis van de gebruikelijke koffie-inname werden de deelnemers aan deze studie in drie groepen verdeeld: geen (deze mensen waren geen regelmatige koffiedrinkers, 22,1%), licht tot matig (0,5 tot 3 kopjes/dag, 58,4%) en hoog (> 3 kopjes/dag, 19,5%). Vervolgens schatten de onderzoekers de associatie van dagelijkse koffieconsumptie met incidentuitkomsten over een mediane follow-up van 11 jaar met behulp van multivariabele modellen.
Het bleek dat in vergelijking met de mensen die geen koffie dronken een lichte tot matige koffieconsumptie geassocieerd was met een 12% lager risico op sterfte door alle oorzaken (HR 0,88, p < 0,001). De onderliggende mechanismen zijn bestudeerd door de associatie na te gaan tussen koffieconsumptie enerzijds en hartstructuur en -functie anderzijds gedurende een follow-up van 11 jaar. Dit is gedaan door de uitkomsten van een MRI-scan te bestuderen die werd gemaakt bij 30.650 deelnemers. Het bleek dat het hart van de mensen die dagelijks koffie dronken een gezondere grootte had en dat het beter functioneerde.
Mensen die twee tot drie kopjes koffie per dag drinken, hebben een langere levensduur en een verlaagd risico op hart en vaatziekten vergeleken met niet-koffiedrinkers. Deze associatie bestaat voor zowel gemalen als oploskoffie en voor zowel koffie met als zonder cafeïne.
De onderzoekers bestuurden data van bijna 450.000 mensen uit de UK Biobank die gemiddeld 12,5 jaar gevolgd waren en koppelden het zelfgerapporteerde koffiegebruik aan het optreden van cardiovasculaire ziekte (coronaire hartziekte, hartfalen, herseninfarcten), hartritmestoornissen en sterfte. Ze vonden significant verlaagde hazard ratio’s op sterfte en cardiovasculaire ziekte (0,73 tot 0,89 voor verschillende subvragen) bij koffiedrinkers, met een optimum bij twee tot drie kopjes koffie cafeïnevrij was of niet. Alleen voor hartritmestoornissen lag dat anders: koffie met cafeïne werkte beschermend, maar cafeïnevrije koffie niet.
Koffie en Atriumfibrilleren
Adviseer je patiënten wel eens om niet te veel koffie te drinken? Te veel koffie kan immers de bloeddruk verhogen en dat geeft weer kans op atriumfibrilleren. Sommige vormen van hartritmestoornissen, zoals atriumfibrilleren, kunnen tot een hartaanval of andere vormen van hartfalen leiden. Zweedse wetenschappers vonden bewijs voor het tegendeel.
Ze onderzochten de relatie tussen koffieconsumptie en atriumfibrilleren door gegevens uit onderzoeken uit 1997 te gebruiken waarin meer dan 70.000 mensen werden bevraagd naar hun koffieconsumptie. Het ging om respectievelijk 41.881 mannen en 34.594 vrouwen uit 2 cohortonderzoeken. Twaalf jaar later werd met behulp van ziekenhuisgegevens bekeken hoeveel mensen atriumfibrilleren hadden gekregen. Dat waren 4.311 mannen en 2.730 vrouwen. Wat bleek?
Ook vergeleken de onderzoekers deze gegevens nog met die van 4 eerdere Zweedse en Amerikaanse onderzoeken.
Het lijkt erop dat regelmatig een kop koffie drinken de kans op boezemfibrilleren zelfs kleiner maakt. Je mag dus gerust koffie drinken. Toch zeggen sommige mensen die boezemfibrilleren hebben, dat ze er meer last van krijgen als ze koffie drinken. Misschien komt dat omdat koffie hartkloppingen kan uitlokken die niet veroorzaakt worden door boezemfibrilleren.
Merk je dat je hartkloppingen krijgt van koffie, cola of andere dranken met cafeïne? Dan kun je die beter niet drinken.
Nieuwe Onderzoeken en Bevindingen
Het was al wetenschappelijk bewezen dat koffie een krachtige anti-inflammatoire werking heeft. En een recente studie uit Australië die werd gepresenteerd op het jaarcongres van het American College of Cardiology laat zien dat het drinken van 2 of 3 kopjes koffie per dag geassocieerd kan worden met een lagere kans op hartklachten en zelfs een langere levensduur.
Ten onrechte bestaat het beeld dat koffie slecht is voor het hart, omdat het hartkloppingen kan veroorzaken. “Maar ons onderzoek laat zien dat koffiegebruik niet ontmoedigd, maar juist aangemoedigd moet worden als onderdeel van een gezond dieet, voor mensen met en zonder hartkwaal”, stelt professor Peter M. Kister, die verbonden is aan het Alfred Hospital and Baker Heart Institute in Melbourne, en daar hartritmestoornissen onderzoekt.
De Australische wetenschappers baseerden hun bevindingen op een analyse van de UK BioBank, een databank met minstens 10 jaar informatie over de gezondheid van meer dan een half miljoen mensen. Daarbij keken de onderzoekers vooral naar de hoeveelheid koffie die mensen consumeerden, variërend van nul tot meer dan zes kopjes per dag, en of er een correlatie was met hartritmestoornissen, cardiovasculair lijden inclusief kransslagader aandoeningen, hartfalen en beroerte, en ze keken tevens naar overlijden aan alle oorzaken en aan hartgerelateerde oorzaken, zowel bij mensen met als zonder hartkwaal.
De patiënten werden ingedeeld naar gelang de hoeveelheid koffie die ze dagelijks zeggen te drinken: 0, minder dan 1, , 2 tot 3, 4 tot 5 en meer dan 5. In een eerste studie werden gegevens geanalyseerd van 382.535 personen zonder historie van hartkwalen, om te zien of hun koffiegewoonten een rol speelden bij het ontwikkelen van hartziekte of beroerte gedurende 10 jaar. De gemiddelde leeftijd van de participanten was 57 jaar, en de helft van hen was vrouw.
Het bleek dat de groep die 2 tot 3 kopjes koffie per dag dronk het meeste gezondheidsvoordeel leek te hebben, met een 10 tot 15% lagere kans op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten of overlijden. Een tweede studie betrof 34.279 participanten die wel een historie van cardiovasculaire aandoening hadden. Bij deze groep bleek het drinken van 2 tot 3 koppen koffie per dag zich ook te vertalen in een lager overlijdensrisico dan bij degenen die geen koffie drinken. Ook bleek er geen associatie te zijn tussen koffieconsumptie, in welke kwantiteit dan ook, en een hoger risico op hartritestoornissen.
Juist dat vermeende risico is vaak de reden waarom artsen hartpatiënten ontraden om koffie te drinken, merkt Kistler op. Bij de 24.111 patiënten die een historie van hartritmestoornissen hadden bleek koffiedrinken geassocieerd te zijn met een lager overlijdensrisico. Mensen met atriumfibrillatie die 1 kopje koffie per dag drinken bleek het overlijdensrisico bijna 20% lager te zijn dan bij de niet-koffiedrinkers.
Kistler tekent wel aan dat mensen niet per se meer koffie moeten gaan drinken, als ze zich daardoor opgejaagd voelen of slechter gaan slapen. “Maar koffiedrinkers kunnen met een gerust hart koffie blijven drinken, ook als ze een hartaandoening hebben.
Mensen denken bij het woord koffie altijd meteen aan cafeïne, maar er zitten meer dan 100 biologisch actieve stoffen in koffie. Het bleek dat alle soorten koffie een lager overlijdensrisico met zich meebrengen, en dat koffie met cafeïne meer gunstige effecten op de hartgezondheid met zich meebrengt dan cafeïnevrije.
Koffie bij Hartfalen
Koffie drinken schijnt het risico op een onregelmatige hartslag niet te verhogen, bij patiënten die met hartfalen kampen. Dit blijkt uit een nieuw onderzoek naar 51 patiënten met hartfalen. “Uit de resultaten blijkt dat patiënten met hartaandoeningen bescheiden doseringen van cafeïne kunnen drinken zonder dat dit risico vorm voor de gezondheid,” aldus hoofdonderzoeker Luis Rohde.
Deelnemers werden door de wetenschappers willekeurig ingedeeld in twee groepen. Eén groep kreeg koffie met cafeïne en de andere groep koffie zonder cafeïne. Na een periode van 5 uur voerden deelnemers een fysieke inspanningstest uit. Na een analyse bleek er geen link te zijn tussen cafeïne inname en (onregelmatige) veranderingen in de hartslag op korte termijn.
Volgens de onderzoekers trekken deze resultaten eerdere beweringen over cafeïne inname in twijfel. Hierbij merken ze wel op dat dit onderzoek gericht was op een kleine groep mensen. Hiervan was een deel een reguliere koffiedrinker. Dit kan mogelijk van invloed zijn geweest op de resultaten. Daarnaast is er niet gekeken naar de langetermijneffecten van koffie.
Bij hartfalen kan het enerzijds zijn dat de pompkracht van het hart verminderd is. Aan de andere kant kan het zijn dat het hart moeite heeft om zich te vullen met bloed. Problemen hoeven dus niet meteen te ontstaan. In de toekomst zou het goed zijn om eveneens te kijken naar andere cafeïne houdende drankjes. Er zijn veel energiedranken die grotere hoeveelheden cafeïne bevatten.
Het uitgangspunt van dit onderzoek is in ieder geval dat koffie geen kwaad kan voor mensen met hartkwalen.
Samenvatting van Belangrijke Punten
- Regelmatige consumptie van matige hoeveelheden koffie en cafeïne vermindert de kans op onder meer diabetes, coronaire hartziekten en beroertes.
- Hoe beter de koffie gefilterd is, hoe gezonder.
- Vermijd ongezonde toevoegingen zoals karamel of slagroom.
- Drink niet te veel koffie met cafeïne kort achter elkaar, maximaal vijf kopjes per dag.
- Cafeïnevrije koffie is ook goed voor het hart.
- Mensen die twee tot drie kopjes koffie per dag drinken, hebben een langere levensduur en een verlaagd risico op hart- en vaatziekten.
Gezien het drinken van koffie de kans op hart- en vaatziekten en beroertes vermindert, doen we een oproep aan jou. We vragen iedereen om op World Stroke Day 2024 een foto van hun kop koffie te maken. Plaats deze foto op sociale media met de hashtags koffieisgezond. Samen zorgen we hiermee voor een enorme impact.
labels:
