De relatie tussen vleesconsumptie en een gezond en duurzaam voedingspatroon is een prominent onderwerp in het maatschappelijke debat. Wageningen University & Research (WUR) onderzoekt de invloed van vlees eten op gezondheid, duurzaamheid en klimaat. Op basis van ons onderzoek kunnen overheden, bedrijven en individuen gefundeerde keuzes maken.
Hoeveel vlees eten Nederlanders?
Volgens Wageningen Economic Research was het vleesverbruik per hoofd van de bevolking in 2022 76 kilo. Zo'n 36 kilo daarvan is varkensvlees, 21 kilo pluimveevlees, 15 kilo rundvlees, 1 kilo kalfsvlees en 1 kilo schapen- en geitenvlees. Dit is op basis van karkasgewicht (inclusief botten).
Uit de voedselconsumptiepeiling van het RIVM uit 2019-2021 blijkt dat de consumptie van vlees de afgelopen jaren is gedaald. Per dag eten we in Nederland gemiddeld 87 gram vlees. Dat is 18 procent minder dan in de periode 2007-2010. De consumptie is het hoogst onder mannen van 18-50 jaar (116 gram per dag). Meer dan de helft van het vlees dat we eten is bewerkt vlees. Volwassenen eten gemiddeld 69 gram rood en/of bewerkt vlees per dag. Voor mannen is dit gemiddeld 85 gram en voor vrouwen 54 gram. Meer dan 25% van de volwassen mannen eet 100 gram of meer rood en/of bewerkt vlees per dag.
De invloed van bewerkt vlees
Vooral bewerkt vlees, zoals worsten en hamburgers, kunnen een groot verschil maken. Mannen die zich aan het advies houden om vlees uit die categorie niet te eten hebben op hun 50ste gemiddeld een 2,5 jaar langere levensverwachting in goede gezondheid. Voor Nederlandse vrouwen, die minder bewerkt vlees eten dan mannen, is de potentiële gezondheidswinst een jaar en zeven maanden. Bewerkt vlees bevat veel toevoegingen die ontstekingen in het lichaam kunnen veroorzaken, zegt Biesbroek.
"Bijna al het vlees is bewerkt tegenwoordig", zegt onderzoeker Sander Biesbroek tegen RTL Nieuws. "Dat maakt het ook zo lastig om geen bewerkt vlees te eten. Kipfiletplakjes, ham: er worden allemaal toevoegingen gedaan voor een mooiere kleur en om het langer houdbaar te maken." Een voedingspatroon zonder bewerkt vlees verkleint ook de kans op darmkanker, diabetes en beroertes.
Behalve bewerkt vlees schrappen, adviseren de onderzoekers om meer fruit te eten. Ook peulvruchten, noten en zaden helpen bij een gezond leefstijl. Dat helpt ook tegen de druk op de zorg en kan de zorgkosten verlagen. De onderzoekers adviseren dat het consumenten makkelijker gemaakt wordt om gezonde keuzes te maken.
"We kunnen de oplossing niet alleen bij de consument leggen. De politiek moet hier ook maatregelen voor nemen", vindt Biesbroek. "Dat kan bijvoorbeeld door middel van een suikertaks en gezonde producten goedkoper te maken."
Voedingsstoffen in vlees
Vlees is het eetbare deel van een landbouwhuisdier of wild. Meestal zijn dit spieren. Soms is dat orgaanvlees, zoals lever. Er bestaat een verschil tussen rood- en wit vlees. Rood vlees komt van runderen, kalveren, varkens, schapen, geiten en paarden.
Mager onbewerkt vlees staat in de Schijf van Vijf en past in een gezond voedingspatroon. Vlees is rijk aan de vitamines B1, B6 en B12 en het mineraal zink. Daarnaast levert het vitamine B2 en de mineralen ijzer, fosfor en seleen. Lever is bovendien rijk aan vitamine A.
Vlees bevat van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. De hoeveelheid eiwit en vet staan met elkaar in verband. Des te vetter het vlees des te lager het eiwitgehalte en andersom.
De risico's van te veel vlees
Er is inmiddels voldoende wetenschappelijk bewijs voor de relatie tussen het eten van veel rood vlees en vooral bewerkt vlees, en het risico op bepaalde soorten kanker (waaronder darmkanker), het risico op diabetes type 2 en op beroerte.
De Gezondheidsraad geeft aan dat een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees (zowel bewerkt als onbewerkt) samenhangt met een 10% hoger risico op darmkanker en 20% hoger risico op longkanker. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt vlees (zowel rood als wit) hangt samen met een 15% hoger risico op darmkanker. Het verband met darmkanker is bij bewerkt vlees sterker dan bij totaal rood vlees.
De Gezondheidsraad geeft aan dat er een verband is tussen het eten van veel rood en bewerkt vlees en beroerte. Een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees hangt samen met een 10% hoger risico op een beroerte. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt vlees hangt samen met een 10% hoger risico op beroerte. Verzadigd vet en zout spelen hierbij mogelijk een rol.
De Gezondheidsraad geeft aan dat er een verband is tussen het eten van veel rood en bewerkt vlees en diabetes type 2. Een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees hangt samen met een 15% hoger risico op diabetes type 2. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt rood vlees hangt samen met een ongeveer 20% hoger risico op diabetes type 2. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe dit mechanisme werkt.
Alternatieven voor vlees
Minder vlees eten is in veel opzichten een goed idee. Een meer plantaardig voedingspatroon heeft ten opzichte van een dierlijk voedingspatroon namelijk gezondheidsvoordelen. Het verlaagt je bloeddruk en verkleint het risico op hart- en vaatziekten. Daarnaast hebben mensen die minder vlees eten, een lagere voedselafdruk.
De meeste vleesvervangers zijn een goed alternatief voor vleesproducten. Vooral de soorten die op basis van soja zijn gemaakt. Vleesvervangers bevatten vaak veel eiwitten en de belangrijkste vitaminen en mineralen die je normaal gesproken via vlees binnenkrijgt, zijn in veel gevallen toegevoegd.
Het advies is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees, zoals rundvlees en varkensvlees. Binnen de Schijf van Vijf draait het om afwisseling tussen dierlijke en plantaardige producten. Een voorbeeld van een weekindeling kan zijn: 1 dag vis, 1 dag peulvruchten, 1 dag noten, 2 dagen rood vlees en 2 dagen kip of ander gevogelte.
Vlees kun je goed vervangen door eieren. 1 stuk vlees (ongeveer 100 gram) kun je vervangen door 2 eieren. Ook is vis een goede vervanging voor vlees. Hiervoor kun je 1 stuk vlees vervangen voor 1 stuk vis. Een dagje vlees kun je ook vervangen voor een vegaburger. Let er wel op dat er niet meer dan 1,1 gram zout per 100 gram in zit. Verder zijn peulvruchten en producten gemaakt van sojabonen zoals tofu en tempé goede vleesvervangers. 100 gram vlees kun je vervangen voor 135 gram (gekookte) peulvruchten. Tot slot kun je vlees vervangen voor noten (of pinda’s en zaden/pitten). Ongezouten noten passen in een gezonde voeding, maar zijn tegelijkertijd ook calorierijk. Daarom is het advies om per dag maximaal 1 handje (ongeveer 25 gram) ongezouten noten te eten.
In Nederland is de gemiddelde dagelijkse consumptie van eiwit 109 gram, waarvan zo’n 40 procent plantaardig. We consumeren gemiddeld dus meer eiwitten dan aanbevolen. De gezondheidseffecten daarvan onderzoeken we nog. Door de inname van dierlijke eiwitten te verminderen valt winst voor het milieu te behalen.
Tips om minder vlees te eten
- Probeer eens minder vlees te gebruiken in een gerecht en vul dat aan met een plantaardig product. Denk aan: een pastasaus met mager gehakt en linzen, rijst met minder kip en een handje cashewnoten, nasi met minder vlees maar wel pinda’s (of ei), een wrap met minder vlees en meer bonen.
- Als je nu vaak rood vlees eet, zoals biefstuk of runderlappen, kies dan eens vaker voor kip. Dit helpt om de milieu-impact te verlagen. Van alle vleessoorten heeft kip het minste invloed op het klimaat, rundvlees het meest. Varken zit daar tussenin, maar dichterbij kip. Ook voor je gezondheid is het beter om niet te veel rood vlees te eten.
- Maak een concreet plan. Hoeveel dagen per week wil je minder of geen vlees eten? Op welke dagen? En wat eet je op die dagen? Schrijf het op voor jezelf. Hang eventueel briefjes op als geheugensteuntje. Bijvoorbeeld: ‘zaterdag en maandag eet ik vegetarisch’ of ‘woensdag bonendag’.
Vlees en dierenwelzijn
Veehouders, Dierenbescherming en onderzoeksinstellingen werken samen aan diervriendelijke én rendabele stallen. De Nederlandse vleesketen loopt voor als het gaat om huisvesting met aandacht voor dierenwelzijn. Welzijn voor dieren betekent dat een dier zich in zijn omgeving prettig voelt en geen honger en pijn lijdt. De verzorging, voeding en huisvesting moeten zo goed mogelijk aansluiten bij de natuurlijke behoefte van het dier. Zo wordt er per diersoort tal van eisen gesteld om het dierenwelzijn te garanderen.
In de supermarkt kunnen wij daarnaast ook kiezen tussen verschillende sterren Beter Leven.
Tabel: Richtlijnen voor een gezonde vleesconsumptie
| Vlees Type | Aanbevolen Hoeveelheid | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Rood Vlees (Rund, Varken, Lam) | Maximaal 300 gram per week | Kies voor magere varianten |
| Bewerkt Vlees (Worst, Ham, Vleeswaren) | Zo min mogelijk | Bevat vaak veel zout en conserveermiddelen |
| Wit Vlees (Kip, Gevogelte) | Tot 500 gram per week, ter vervanging van rood vlees | Kies voor onbewerkte varianten |
| Vleesvervangers | Afwisselend met vlees, peulvruchten, noten en eieren | Let op de voedingswaarde en zoutgehalte |
labels: #Vlees
Zie ook:
- Steak Tartare Vlees: De Beste Keuze voor een Topgerecht
- Vlees bij Gebakken Aardappelen: De Beste Combinaties & Recepten!
- Bloemstuk van Vlees voor BBQ: Creatief & Smakelijk!
- Slowcooker Recepten: Aardappel, Groente & Vlees - Makkelijk & Heerlijk!
- Bakkerij Broekmans Venlo: Ambachtelijk Brood & Heerlijk Gebak
- Ontdek de Leukste Lunchplekken Buiten het Centrum van Apeldoorn – Verrassende Favorieten!
