In deze analyse duiken we in de wereld van Herman Kochs bestseller "Het Diner" en onderzoeken we de complexe hoofdpersonen die dit verhaal zo boeiend maken.

In een chic restaurant komen twee ouderparen bijeen: Serge Lohman, die na de volgende verkiezingen waarschijnlijk minister-president zal worden, en zijn vrouw Babette, en Claire en haar man Paul, de ik-verteller in de roman. Pas na een pagina of vijftien blijkt dat Paul de broer van Serge is. De vier hebben in het restaurant afgesproken om te praten over hun respectievelijke zonen Rick en Michel. In een uitzending van Opsporing verzocht zijn beelden getoond van een slapende dakloze vrouw die belaagd werd door twee jongens en daarbij omkwam. De ouders hebben hun zonen herkend in de daders. Wat staat hen te doen?

Het verhaal van ik-verteller Paul schakelt tussen het verloop van de avond in het restaurant en een beschrijving van de voorafgaande periode, sinds de avond waarop Rick en Michel hun misdaad pleegden. Wat weten Paul en Claire van de gebeurtenissen? Hoever ga je als ouder om je kind te beschermen? Dit zijn de vragen die voor spanning zorgen in de roman, terwijl je je als lezer ook steeds meer gaat afvragen wat er eigenlijk aan de hand is met de man die het verhaal vertelt, Paul Lohman.

Bekendheid kreeg Koch toen hij met Romeyn en Kees Prins voor de VPRO-televisie Jiskefet ging maken. Het programma was te zien van 1990 tot 2005. Een jaar voor de start van Jiskefet had Koch met Red ons, Maria Montanelli zijn eerste roman gepubliceerd. In de twintig jaar nadien publiceerde hij diverse romans en verhalenbundels, maar de echte doorbraak bij het grote publiek kwam in 2009 met Het diner, dat niet alleen nationaal maar ook internationaal veel aandacht kreeg, drie keer werd verfilmd (behalve in Nederland ook in Italië en de Verenigde Staten) en in Nederland ook werd bewerkt voor het toneel.

Wanneer een boek een ik-verteller heeft, zit je als lezer vast in het hoofd van de ik-figuur: je komt alleen te weten wat hij/zij je meedeelt. Er valt daarom wel wat te zeggen voor de gedachte dat iedere roman met een ik-verteller er per definitie een is met een onbetrouwbare verteller. Maar sommige onbetrouwbare vertellers zijn onbetrouwbaarder dan andere en in Het diner is iets bijzonders aan de hand. Paul Lohman is een ik-verteller die (al in de tweede zin) duidelijk maakt dat hij bepaalde zaken niet wil vertellen met het oog op de privacy. Dan gaat het om onbelangrijke zaken als de naam van het restaurant, maar gaandeweg blijkt dat hij voor de lezer in eerste instantie wezenlijke dingen achterhoudt.

Paul lijkt een goede, zorgzame vader. Hij houdt van zijn zoon, draagt zijn vrouw op handen en voelt zich door haar ook geliefd. Het beeld dat hij geeft van zijn broer Serge is wel voorstelbaar: dat is een materialistische en egocentrische man die gewend is dat direct aan zijn behoeften voldaan wordt en die als politicus de schone schijn ophoudt. Het elitaire gedoe van Serge en Babette staat Paul (en Claire) tegen, zij eten liever spare-ribs met friet in het eetcafé dan in een restaurant waar de gerant met zijn pink wijzend naar de borden pretentieuze uitleg geeft over het eten. Maar geleidelijk verandert als lezer je beeld van Paul.

Hij blijkt al geruime tijd niet meer te werken als leraar, heeft driftaanvallen en is de rector van de school waarop zijn zoon zit al eens te lijf gegaan. En evenals Claire blijkt hij meer te weten over wat zich heeft afgespeeld op de avond dat Michel en Rick de dakloze vrouw belaagden. Uiteindelijk heb je aan het eind van de roman een heel ander beeld van de gebeurtenissen en lijkt de arrogante Serge de ouder met het meeste verantwoordelijkheidsgevoel.

Hoewel Het diner door veel recensenten lovend werd ontvangen, ontstond er na enige tijd fikse discussie over juist de onbetrouwbare verteller die Koch in het boek aan het woord laat. Recensente Marja Pruis in De Groene Amsterdammer en met name Arnold Heumakers in NRC Handelsblad stelden dat Koch in feite zijn boek onderuithaalt door van Paul iemand te maken die een psychische stoornis heeft en bovendien aan het slot van de roman te suggereren dat het om een erfelijke aandoening gaat, waardoor ook Michel zichzelf niet in de hand heeft.

Heumakers meende dat het boek door Pauls aandoening weinig discussiemogelijkheden meer bood. De vele reacties op zijn artikel (zelfs in De Wereld Draait Door) bewezen anders. In Amerika verscheen in de vooraanstaande New York Times in eerste instantie een vernietigende recensie van The Dinner, waarin het boek bekritiseerd werd op morele gronden. Maar korte tijd later publiceerde dezelfde krant een recensie die aanzienlijk positiever was.

In een interview met het blad Boek-delen in 2011 zei Koch dat hij had geworsteld met de structuur van Het diner, de volgorde waarin de zaken verteld werden. Hoe heb jij die structuur als lezer ervaren, met name de afwisseling tussen de avond in het restaurant en de flashbacks? In hetzelfde interview zegt Koch dat hij het jammer vindt als in boeken alle losse eindjes worden opgelost en dat hij graag wil dat lezers met vragen blijven zitten. In hoeverre was dat voor jou het geval bij dit boek? Wat is de rol van de gerant met zijn wijzende pink? Wat suggereert het slotdeel ‘Fooi’?

Hoofdpersonen in Detail

Laten we de hoofdpersonen van "Het Diner" eens nader bekijken:

Paul Lohman

Hij is de hoofdpersoon van het verhaal. Vanuit zijn ogen wordt het verhaal verteld. Het is een man die soms wat agressief uit de hoek kan komen, maar wel heel veel van zijn zoon en vrouw houdt. Hij is mysterieus, zo komt in het boek duidelijk naar voren dat hij een ziekte heeft, maar hij wil niet loslaten wat voor ziekte. Daarnaast heeft Paul alles voor zijn zoon over, zelfs als dat ten koste moet gaan van andere. Zijn zoon heet Michel. Paul is een round character, naarmate het verhaal vordert leer je hem steeds beter kennen. Je krijgt meer over hem te weten en over wat er met hem aan de hand is

Claire Lohman

De vrouw van Paul. En lieve vrouw die alles voor haar man en zoon over heeft. Ze bedoeld alles goed en ze is de moeder van Michel. Claire is ook een round character, ook leer je haar beter kennen in het verhaal. Je krijgt veel te weten over haar goede eigenschappen.

Michel Lohman

De zoon van Paul en Claire. Het is over het algemeen een dood gewone jongen. Houd van sporten, rookt en drinkt niet. Hij is bevriend met Rick Lohman en Beau Lohman. Hij houdt heel veel van zijn ouders, en heeft veel van zijn vader geërfd, waaronder zijn agressiviteit.

Serge Lohman

De broer van Paul Lohman en tevens presidentskandidaat. Hij is de vader van Rick Lohman, daarnaast heeft hij nog een dochter (zij komt in het boek amper ter sprake) en hij heeft samen met zijn vrouw Babette Lohman een jongen geadopteerd genaamd: Beau. Hij is een aparte man met bepaalde trekjes. Zo houdt hij van lekker eten en van wijn. Misschien is dat meer voor zijn imago dan dat hij er echt van houd.

Babette Lohman

De vrouw van Serge en daarnaast de komende vrouw van de president van Nederland. Het is een vrouw die voor 100% achter haar man staat en met alles meegaat in wat hij doet. Babette is een flat character. Ze staat voornamelijk in de schaduw van Serge.

Rick Lohman

De zoon van Babette en Serge en een vriend van Michel. Samen heeft hij met Michel iets op zijn geweten. Het is een kwajongen, er komt in het boek weinig naar voren over zijn karakter e.d. Michel is ook een flat character. Over hem kom je niet veel te weten en je ziet hem ook niet groeien in het boek.

Beau Lohman

Beau is de geadopteerde zoon van Serge en Babette. Hij is een geniepige jongen die chanteren niet uit de weg gaat, wat hij bij Rick en Michel doet. Hij was bij het incident maar niet medeplichtig, hij deed er niet aan mee. Beau is meer een bijpersoon dan een hoofdpersoon. Ik vind hem ook een flat character omdat je bijna niks over hem te weten krijgt behalve dat hij geadopteerd is en Rick en Michel chanteert.

Analyse van de Verhaalstructuur

De roman heeft een opzet in hoofdstukken die in relatie worden gezet met het opdienen van een vijfgangendiner in een duur restaurant. De delen waarin de roman is verdeeld, verwijzen naar de onderdelen van zo’n diner:

  • Aperitief (ho 1-7)
  • Voorgerecht (ho 8-15)
  • Hoofdgerecht (ho 16-35)
  • Nagerecht (ho 36-39)
  • Digestief (ho 40- 45)

Daarna is er een soort epiloog die ook ruim na de dag van het diner wordt verteld. Dit hoofdstuk heet “De fooi.” (ho 46)

Thematiek en Motieven

Het thema van het boek is dilemma. Wat moet je doen als je kind iets heel ergs heeft gedaan? Moet je net als Paul je kind beschermen voor wat hij heeft gedaan? Om zo zijn jeugd te redden. Of kun je beter net als Serge gewoon eerlijk en openkaart spelen omdat je kind er anders later trauma’s aan overhoudt? Deze vragen worden op het eind vaak tot discussie gesteld door Paul en Claire.

Enkele belangrijke motieven in het boek zijn:

  • Liefde: tot hoever kan je gaan uit liefde voor je eigen kind?
  • Familie: de familieband staat ook centraal in het boek.
  • Eten: Het hele boek is een diner. Elk deel van het boek begint weer met een stukje over eten.
  • Moord: er wordt vaak gesproken over de moord die Michel en Rick hebben gepleegd.

Recensies en Kritiek

Hoewel "Het Diner" door veel recensenten lovend werd ontvangen, ontstond er na enige tijd fikse discussie over juist de onbetrouwbare verteller die Koch in het boek aan het woord laat. Recensente Marja Pruis in De Groene Amsterdammer en met name Arnold Heumakers in NRC Handelsblad stelden dat Koch in feite zijn boek onderuithaalt door van Paul iemand te maken die een psychische stoornis heeft en bovendien aan het slot van de roman te suggereren dat het om een erfelijke aandoening gaat, waardoor ook Michel zichzelf niet in de hand heeft.

In Amerika verscheen in de vooraanstaande New York Times in eerste instantie een vernietigende recensie van The Dinner, waarin het boek bekritiseerd werd op morele gronden. Maar korte tijd later publiceerde dezelfde krant een recensie die aanzienlijk positiever was.

labels:

Zie ook: