De titel van het boek spreekt voor zich; het verhaal speelt zich grotendeels af tijdens een diner. Herman Koch schreef het boek en hij is ook bekend van Jiskefet. Daarnaast schreef hij nog veel meer boeken, onder andere het boekenweekgeschenk in 2017.

Personages in Het Diner

  • Paul Lohman: Hij is de hoofdpersoon en het verhaal wordt ook vanuit het ik-perspectief van Paul verteld. Je beleeft namelijk het hele verhaal vanuit zijn ogen en ook krijg je zijn gedachtes te weten. Paul heeft last van woedeaanvallen en wordt dan gewelddadig. Dit is een erfelijke aandoening. Veel voorbeelden hiervan blijken uit de flashbacks. Hij slikt hier pillen voor, maar nu al een tijdje niet meer. Daarom wil hij Serge niets aandoen als blijkt dat hij geen president meer wil worden, want dan is hij strafbaar.
  • Claire Lohman: Claire heeft een zeer goede band met Michel, dus heeft ze hem advies gegeven tijdens het incident en helpt ze hem ook met het probleem met Beau. Claire was vroeger ziek.
  • Serge Lohman: Hij is de broer van Paul en aanstaand president. Hij doet er alles aan voor een goed imago, maar uiteindelijk wil hij zijn kandidaatschap opheffen om zijn zoon de kans te geven aangifte te doen. Uiteindelijk trekt hij zich niet terug, maar verliest hij alsnog omdat zijn imago verpest is. Hij was wel degene die dit diner organiseerde om te praten over hun zoons.
  • Michel, Rick, Beau en Babette: De andere personages zijn hierboven al eens genoemd.

De Kern van het Verhaal

Heel kort samengevat is de kern van het verhaal dat Michel en Rick een dakloze vrouw vermoord hebben en dat hun ouders samenkomen tijdens een diner om te bespreken wat ze moeten doen, want er is een filmpje hiervan te zien geweest bij Opsporing Verzocht. Paul komt er achter dat Beau hun zoons chanteert, omdat hij meer beelden heeft van het incident. Serge wil zijn aanstaande presidentschap opgeven, zodat zijn zoon zich kan aangeven en niet zijn leven lang met een geheim hoeft rond te lopen, maar de rest is het hier niet mee eens. Claire verwond Serge, dus doet hij gewoon mee aan de verkiezingen, maar hij verliest, omdat zijn imago nu verpest is.

Thematiek en Structuur

Het belangrijkste is de liefde van ouders voor hun kinderen en hoeveel ze voor hen overhebben. Het verhaal haalt zichzelf onderuit, de schrijver gooit zijn eigen glazen in - hoe heeft een evidente vakman als Koch dat kunnen laten gebeuren? Over de stijl hoeven we het niet te hebben, want daar is niets mee mis. Er staan prachtige zinnen en alinea’s in het boek, net als in Kochs vorige romans. Ook over de compositie geen klachten.

Het hele verhaal beslaat één diner in een zogenaamd “toprestaurant”. Dat is overzichtelijk en grappig, met als rode draad de hedendaagse idioterie van zulke restaurants. Als satire misschien niet erg origineel, maar wel zeer herkenbaar. Het diner dringt de lezer een pijnlijke vraag op: wat doe je als ouder wanneer je ontdekt dat je zoon van vijftien een moordenaar is, een pleger van zinloos geweld die daar nog lol aan beleeft ook? Wat doe je als je erachter komt dat je kind een “monster” is?

Ik vermoed dat hier ook de bron van het succes ligt. Het lezerspubliek bestaat vooral uit ouders (want de jeugd “leest niet meer”), in meerderheid moeders, voor wie dit thema hun ergste nachtmerrie belichaamt. Dit kan iedereen overkomen, de rillingen lopen je over de rug bij de gedachte alleen al. De kans dat iemand overkomt wat Paul en Claire overkomt, de ouders van de raddraaier van het tweetal dat uit baldadigheid een zwerfster heeft gedood, is zelfs minimaal.

De gewelddadigheid van hun zoon Michel blijkt het gevolg van een vreselijke - niet bij name genoemde - erfelijke ziekte. Vader Paul, zo wordt gaandeweg op vakkundige wijze onthuld, gedraagt zich bij gelegenheid al even gestoord en gewelddadig. Vader en zoon zijn allebei “monsters”. Weg twijfel, weg martelende onzekerheid. Zonder erfelijke ziekte kan zich een heel scala van lastige vragen aandienen, met de vraag naar een eventuele erfelijke afwijking als een van de mogelijkheden.

Een mooi gegeven is dat zowel vader Paul als moeder Claire hun zoon hebben herkend op de video van Opsporing Verzocht, zonder het tegen elkaar te zeggen. Alle gelegenheid dus voor een dieptepeiling naar wat er met een echtpaar kan gebeuren dat bij zo’n calamiteit begint met elkaar te ontzien. De corruptie sluipt al meteen in hun relatie. Maar de keuze voor een erfelijke ziekte en twee “monsters” haalt bij voorbaat de angel uit het verhaal.

De Rol van Claire

De leesclubs die Het diner uitkiezen kunnen het eigenlijk nog alleen hebben over de reactie van moeder Claire, die ook zonder erfelijke ziekte voor niets terugdeinst om haar gezin te verdedigen. Zijn alle moeders zulke monsters van liefde? Het is een uitnodiging tot eindeloze introspectie, zou ik zeggen, met discussie na. Monsters nemen kennelijk geen monsters waar. Dat is leuk voor de plot, Koch zet de lezer op het verkeerde been. Maar zodra dat voorbij is, krijgen we zoveel vaste grond onder de voeten dat er nauwelijks vragen over blijven.

Claire kon op dat moment nog niet weten dat haar man zo’n erfelijke ziekte had; dat wordt pas duidelijk wanneer hij als leraar doordraait en op non-actief wordt gesteld - jaren na de geboorte van zijn zoon. Het onderstreept haar karakter. Dat zij ondanks haar voorkennis de bevalling laat doorgaan (terwijl elders wordt geopperd dat kinderen met zo’n erfelijke aandoening beter kunnen worden geaborteerd), geeft aan hoe graag zij dit kind heeft gewild. Claire is dus een moederdier. Een moederdier dat tot alles in staat is, als men haar kind te na komt.

Structuur en Verhaalopbouw

De roman heeft een opzet in hoofdstukken die een relatie hebben met het opdienen van een vijfgangendiner in een duur restaurant. De delen waarin de roman is verdeeld, verwijzen naar de onderdelen van zo’n diner, namelijk:

  • Aperitief (ho 1-7)
  • Voorgerecht (ho 8-15)
  • Hoofdgerecht (ho 16-35)
  • Nagerecht (ho 36-39)
  • Digestief (ho 40- 45)

Daarna is er een soort epiloog die ook ruim na de dag van het diner wordt verteld. Dit hoofdstuk heet “De fooi.” (ho 46). In de roman kun je de drie Aristoteliaanse eenheden herkennen: de eenheid van tijd, de eenheid van plaats, eenheid van handeling: één thema staat centraal: hier de loyaliteit van ouders tegenover hun kinderen.

Gebruikt Perspectief

De verteller is Paul Lohman die in de ikvorm het verhaal vertelt van een diner met zijn broer Serge Lohman (de gedoodverfde nieuwe minister-president bij de verkiezingen). Hij is ex-leraar geschiedenis, maar een aantal jaren geleden doorgedraaid tijdens een les, waarna hij zich onder psychiatrische behandeling moest stellen en hij later op non-actief werd gesteld.

Tijd en Plaats van het Verhaal

Het is een actueel verhaal, hoewel uit de verhaalgegevens niet direct duidelijk wordt in welke maand en in welk jaar zich alles afspeelt. Maar in de tekst wordt enkele keren gesproken over George Bush als president van Amerika, de oorlog in Irak, de rekening in euro’s. Je kunt dus aannemen dat het verhaal na 2004 speelt. De plaats van handeling is een restaurant waarvan de verteller geheim wil houden waar het is, omdat er anders mensen naar toe zullen gaan om die reden.

Motieven

Een belangrijk motief in Het Diner is familiegeheimen. Paul weet niet dat zijn vrouw allang weet wat hun zoon heeft gedaan, en verzwijgt het voorjaar. Daarnaast is de discussie over of ze het geheim willen houden of juist publiekelijk bekend willen maken een groot onderdeel van het verhaal. Daarnaast zijn er nog verschillende kleine geheimen in de familie die gedurende het verhaal duidelijk worden. Een ander belangrijk motief is liefde: hoe ver kan je hierin gaan?

labels:

Zie ook: