De Italiaanse ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus (1451-1506) wordt gezien als de ontdekker van Amerika in 1492. Veel mensen weten dat Christoffel Columbus in 1492 dacht dat hij de vaarroute naar India ontdekt had. Hij noemde de inwoners van Amerika daarom Indianen.

Minder bekend is wat Columbus met het spreekwoordelijke ei te maken heeft. Soms denken mensen wel eens dat het iets met de ontdekking van Amerika te maken moet hebben. Maar niets is minder waar. De uitdrukking heeft te maken met een echt ei.

De uitdrukking het “Ei van Columbus” verwijst naar innovatief denken, naar vindingrijkheid en creativiteit. In het algemeen wordt het verhaal van ‘het ei van Columbus’ verteld als voorbeeld van vindingrijkheid en creativiteit. Er is zelfs een merknaam ‘Ei van Columbus’ dat verwijst naar ingewikkelde puzzels.

Het Verhaal Achter het Ei

De anekdote van het ei van Columbus werd voor het eerst opgeschreven in 1565 door de Italiaanse historicus Girolamo Benzoni in zijn boek Historia del Nuevo Mundo (Geschiedenis van de Nieuwe Wereld). Het verhaal vertelt dat Columbus in 1493 werd uitgenodigd voor een feestmaal door de Spaanse kardinaal Mendoza en enkele Spaanse edelen. De drank vloeide die avond rijkelijk en enkele lieden waagden zich er aan om de ontdekking van Columbus te bespotten. Zo moeilijk was het toch niet geweest om Indië te ontdekken?

In de loop van de avond, vermoedelijk na het nuttigen van drank, waagden enkele lieden het de ontdekking van Columbus te ridiculiseren. Lag het niet voor de hand om te denken dat er achter de zee ook wel weer land zou moeten liggen? Columbus was op zijn ziel getrapt. Hij pakte een ei en vroeg aan de edellieden wie van hen in staat was het ei rechtop op tafel te zetten. Toen niemand hem een bevredigend antwoord gaf, tikte hij op de bekende wijze het ei en zette het recht op tafel.

Na even broeden vroeg Columbus om een ei en wedde met de aanwezigen dat het hen niet zou lukken het ei zonder enige hulp rechtop te laten staan. Ze probeerden het allemaal zonder succes. Columbus pakte toen het ei en maakte één kant plat door het op tafel te tikken. Het ei bleef nu rechtop staan.

Het was voor iedereen duidelijk wat Columbus bedoelde: als iemand eenmaal heeft laten zien hoe iets gedaan moet worden, weet iedereen hoe het moet. Columbus heeft nooit kunnen vermoeden dat zijn naam aan dit verhaal verbonden zou worden.

Een Oudere Versie van het Verhaal

Wat Benzoni en anderen niet vertellen is dat de truc met het ei al eerder gebruikt en beschreven was. De Noord-Italiaanse bouwkundige Filippo Brunelleschi (beroemd om de koepel die hij bouwde voor de Duomo in Florence) had deze truc al in 1421 gebruikt tijdens een prijsvraag om een prestigieus bouwproject binnen te halen. Tegen zijn plannen werd ingebracht dat ze te ingewikkeld waren en dat ze onuitvoerbaar zouden zijn.

Tijdens een discussie hierover vroeg Filippo of het mogelijk was om een ei rechtop op tafel te zetten. En toen niemand een antwoord had, stelde hij dat diegene die het antwoord wist ook in staat moest zijn, zijn architectonische plannen uit te voeren. En zo geschiedde. Hij tikte het ei, zette het rechtop op tafel en kreeg de opdracht.

De Betekenis Vandaag de Dag

Op ons kantoor klinkt vaak de uitspraak: “Ik heb het ei van Columbus gevonden.” Dit is een uitdrukking waarmee men een simpele oplossing voor iets moeilijks bedoelt. In Frankrijk, Engeland, Duitsland en Nederland roept men ieder in zijn eigen taal ‘dat is het ei van Columbus!’ als een ingewikkeld schrijnend probleem door een voor de hand liggende verklaring wordt opgelost.

Het ei van Columbus is een mythe waarmee een simpele oplossing voor iets moeilijks wordt geillustreerd. De bescheiden Columbus zou er van overtuigd zijn dat iedereen de westelijke route naar Indië had kunnen vinden. Tijdens een diner bij kardinaal Mendoza illustreert hij dat met een ei. Hij vraagt de genodigden om het ei op de punt te laten staan. Dit lukt bij niemand. Dan pakt Columbus het ei en deukt de punt in door hard op tafel te slaan met het ei.

Het Ei van Columbus en Duurzaamheid

Na het paasweekend is het erg toepasselijk om een verhaal te vertellen over een ei en daarbij dacht ik aan het ei van Columbus, symbool voor het vinden van een simpele oplossing voor een uitdagend probleem. Decennialang proberen we fossiele grondstoffen te vervangen door biogene alternatieven, maar de weg naar duurzaamheid blijkt hobbeliger dan gedacht.

De uitdaging ligt volgens mij in ons consumptie gedrag. We willen alles hebben en steeds meer en sneller en vaker. We gebruiken alles het liefst ook maar een keer want nieuw is beter. Als we dan toch biomassa moeten gebruiken is het telen van specifieke gewassen een mogelijke oplossing.

Is dit het ‘ei van Columbus’, ik laat dat aan de lezer over maar het is wel laaghangend fruit en het zou zonde zijn als we daar geen werk van maken.

Columbus' Reizen in Perspectief

Christoffel Columbus (1451-1506)Christoffel Columbus wordt waarschijnlijk geboren in Genua, Italië. Hij werkt daar als koopman voor een handelsfirma en vaart langs de Middellandse Zee. In 1476 wordt het schip waarop hij vaart aangevallen door een Franse piraat en tot zinken gebracht. De Italiaan spoelt meer dood dan leven aan aan de Portugese kust.

Daar gaat hij werken bij de kaartenmakerij van zijn broer Bartholomeus. Hij trouwt met de Portugese Felipe Moniz Perestrello en zij krijgen een zoon, Diego. Zoals meer wetenschappers en zeevaarders is Columbus ervan overtuigd dat de aarde rond is. Volgens hem is het daarom ook mogelijk Azië via het westen te bereiken. In 1484 dient hij een verzoek in bij de Portugese koning Johan II om steun voor een expeditie naar het westen. Die steun krijgt hij niet.

Een jaar later vertrekt Columbus naar Spanje en vraagt daar koning Ferdinand en koningin Isabella steun. De Spanjaarden zijn echter te druk om de Afrikaanse Moren te verjagen uit hun land. Columbus krijgt ondertussen een tweede zoon, Ferdinand. Deze zoon krijgt hij bij Beatriz Enriquez, een vrouw met wie hij nooit zal trouwen. Als de Moren eindelijk zijn verslagen (de reconquista) krijgt het Spaanse koningshuis toch interesse in Columbus’ plannen. In april 1492 krijgt hij Koninklijke goedkeuring voor zijn reis.

Met drie schepen en negentig bemanningsleden vertrekt Columbus in augustus 1492 naar het westen. Hij houdt de details van de reis nauwkeurig bij in zijn logboeken. Op 12 oktober 1492 komt er voor het eerst land in zicht. Omdat Columbus denkt in Indië te zijn, noemt hij de inwoners indianen. Hij noemt het eiland waar hij aankomt San Salvador. Welk eiland het is waar Columbus aankwam, daarover is nog altijd onzekerheid. Wel vast staat dat hij aankwam op één van de Bahama-eilanden. Daarna bezoeken ze nog een paar eilanden in de buurt en komen ze ook aan op Cuba. Columbus ziet Cuba aan voor Japan.

Eén van de bevelhebbers, Martín Alonso Pinzón gaat er dan met een schip vandoor, nadat hij van de indianen iets heeft gehoord over een goudeiland. Columbus zet de achtervolging in en komt terecht op Hispaniola, waar Haïti en de Dominicaanse Republiek nu liggen. Daar zet hij de eerste nederzetting neer in de ‘Nieuwe wereld’ (La Navidad), waarschijnlijk in het huidige Haïti. De ontdekkingsreiziger komt daarna per toeval de verdwenen Pinzón weer tegen en samen varen ze terug naar Europa.

September 1493 vertrekt Columbus met 17 schepen opnieuw naar het westen. Hij legt dan aan op de eilanden Dominica, Guadeloupe en Puerto Rico. Daarna vertrekt hij naar zijn nederzetting La Navidad. Daar merkt hij dat alle 39 Spanjaarden die daar waren achtergebleven zijn vermoord door Indianen. Columbus sticht dan een nieuwe kolonie, Santa Domingo, de huidige hoofdstad van de Dominicaanse Republiek. Voordat hij terugkeert naar Spanje, ontdekt hij het nog westelijker gelegen Jamaica.

Ook vaart hij opnieuw langs Cuba. Na honderden kilometers langs de Cubaanse kust te hebben gevaren, is de ontdekkingsreiziger ervan overtuigd dat hij het vaste land van Indië heeft bereikt. De derde reis wordt een memorabele. In 1498 ontdekt Columbus voor het eerst het vasteland van Zuid-Amerika bij de rivier Orinoco in het huidige Venezuela. Ook ontdekt hij het eiland Trinidad.

Op Hispaniola gaan zijn mannen zich ondertussen te buiten aan de indianen. Die worden mishandeld en vermoord. Columbus kan geen orde op zaken meer stellen. Na die reis wordt Columbus in Spanje het vuur aan de schenen gelegd over de wantoestanden op het eiland door een rapport van zijn gezant Francisco de Bobadilla. Hij wordt onder meer beschuldigd van machtsmisbruik, razzia’s op inboorlingen en het ergste volgens de katholieke geestelijken: hij had de missionarissen verboden inboorlingen te dopen. Columbus verbood dit omdat de inboorlingen dan nog als slaven gebruikt konden worden. Christenen mogen andere christenen namelijk niet als slaaf verkopen.

Columbus krijgt zes weken gevangenisstraf en wordt daarna vrijgelaten. In 1502 krijgt Columbus opnieuw toestemming de zee op te gaan. Hij gaat op zoek naar de doorgang, die Marco Polo heeft beschreven, de straat Malakka tussen Maleisië en Sumatra. Hij is immers nog steeds in de veronderstelling in Indië te zijn. Die straat wordt uiteraard nooit gevonden. Wel bereikt hij de kust van Kaap Gracias a Dios bij Venezuela.

De reis duurt langer dan de bedoeling is. Columbus ligt een tijd in coma, hij raakt in gevecht met lokale indianen en zijn schepen raken beschadigd door de houtetende paalworm. Op de terugweg komt hij in een hevige storm terecht. Hij blijft een jaar in Jamaica, om op hulp te wachten uit Santa Domingo.

Christoffel Columbus overlijdt in 1506. De ontdekkingsreiziger heeft tot zijn dood gedacht en volgehouden dat hij in Indië was geweest. Er bestaan veel onjuistheden en verschillende opvattingen over de ontdekkingsreiziger. Door sommigen wordt hij gezien als held, anderen zien hem als roofzuchtige veroveraar. Dit laatste werd versterkt toen in 2006 het proces-verbaal van Bobadilla werd teruggevonden. Veel historici denken dat dit proces-verbaal slechts de ‘gekuiste versie’ is van het werkelijke rapport.

labels: #Ei

Zie ook: