Het idee van goed voedsel als basisvoorziening is niet nieuw. In Polen hechten ze veel waarde aan de eettafel als een plek voor samenzijn en genieten. Polen staan erom bekend om veel, vaak en lekker te eten.

De tafel is goed gevuld en de Poolse keuken bevat lekkere recepten en traditionele gerechten die wij als Nederlanders niet kennen. De Poolse keuken is in grote lijnen wel te vergelijken met de Nederlandse en Duitse keuken, al zijn wij het meer gewend om veel internationale gerechten te eten. In Polen eet je voornamelijk veel aardappelproducten met kool en vlees.

Eetgewoonten in Polen

Als ontbijt wordt er thee gedronken en worden er luxe broodsoorten gegeten met vleeswaren, zuivel en veel fruit en groente. In Polen eten ze wat later een tweede ontbijt. Een werkdag begint een uur eerder dan hier en eindigt om 15:00 uur. Als Polen thuis komen, uit hun werk, dan eten ze het diner, dit is de warme maaltijd.

Hierbij is de eerste gang vaak soep en de tweede gang bestaat uit vlees en 2 soorten groenten of pasta. Het zijn echte genieters als het op eten aankomt. Dan eten ze tussen 18:00 uur en middernacht nog een keer, het tijdstip hangt af van het gezin en eventuele jonge kinderen. Het bestaat vaak uit brood, kaas en koud vlees. In Polen drinken ze veel koffie en thee en natuurlijk wodka.

De koffie wordt slapper gedronken dan in andere landen. Er wordt een lepel gemalen koffie in een glas gedaan en daaroverheen wordt heet water gegoten. In de wintermaanden kan het in sommige delen van Polen -30 graden zijn. In die gebieden drinken ze vanaf een uur of 12 bijvoorbeeld koffie met wodka, door de alcohol blijft je lichaam namelijk beter warm.

Maar ook in de zomermaanden en in de gebieden waar het niet zo koud is wordt veel wodka gedronken. Mannen drinken vaak een droge, heldere wodka en vrouwen drinken een zoete wodka. Bij het eten werd vroeger wodka gedronken maar tegenwoordig drinken ze wijn bij het eten. Er worden voornamelijk wijnen gedronken uit het buitenland.

Misschien wist je het al, maar familie staat bij Polen op de eerste plek en er wordt veel waarde gehecht aan relaties met dierbaren. Polen zijn erg gastvrij en de deur staat altijd voor iedereen open, bovendien is de koelkast meestal erg vol zodat ook tijdens spontane ontmoetingen de tafel gevuld kan worden met lekkere gerechten en hapjes. Polen eten tussen de middag graag een warme maaltijd, bestaande uit soep vooraf en een hoofdgerecht.

In de avond wordt er vaak ook nog een klein hapje geserveerd, deze is dan wat lichter. Maaltijden zijn over het algemeen wat steviger en zitten vol energie.

Invloeden op de Poolse Keuken

De Poolse keuken wordt beïnvloed door Joodse, Duitse, Russische en andere gewoonten. Tot de specialiteiten van de Poolse keuken behoren ook de talrijke pikante worstsoorten. Dat ze zo geurig zijn, ligt niet alleen aan de kruiden, het geheim zit hem vooral in de manier waarop de dieren gefokt zijn. Hun voeding bestaat vooral uit aardappelen, graan en melk. In de zomer komt er nog groenvoer bij.

De Poolse keuken heeft een multiculturele achtergrond. In Polen wonen naast Polen ook nog Joden, Wit-Russen, Oekraïners en Litouwers. De Poolse keuken is beïnvloedt door buurlanden Rusland, Tsjechië, Duitsland en Oostenrijk. Omdat het er ontzettend koud kan zijn eten de Polen stevige maaltijden met vis of vlees zodat ze voldoende energie hebben.

Wanneer je aan Pools eten denkt, zul je waarschijnlijk niet direct een gerecht weten. Als je je verdiept in de geschiedenis zijn de gerechten eigenlijk heel logisch. Polen is nog maar ruim 100 jaar weer een eigen staat. In de Poolse keuken vind je invloeden van Hongarije, Oostenrijk, Duitsland, Oekraïne en zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan.

In vroegere tijden was een stevige maaltijd voor het vele werken op het land ook noodzakelijk. Daarnaast was er ook zeker in de communistische tijd niet altijd een grote variëteit aan eten te krijgen. Aardappels en kool waren er op het land altijd wel te vinden. Paddenstoelen kon je in de vele oerbossen van Polen vinden. Door deze te drogen kun je ze ook in de winter in gerechten verwerken. Deze ingrediënten zijn dan ook vaak een basis in veel Poolse gerechten.

Populaire Poolse Gerechten

Hieronder een overzicht van enkele bekende Poolse gerechten:

  • Barszcz: Dit is rode bietensoep. De basis Poolse borsjt (je schrijft barszcz) bevat rode bieten, uien, knoflook en andere groenten, zoals wortelen en selderij of wortel peterselie.
  • Bigos: Dit is het nationale gerecht. Bigos is een Pools zuurkoolgerecht en het wordt in families al vele generaties lang bereid en gegeten. Het bestaat uit varkensvlees, witte kool en uien.
  • Żurek: Zure roggesoep (Pools: żur of żurek) is een soep van gezuurd roggemeel met vlees. Het vlees bestaat meestal uit gekookte varkensworst, stukjes gerookte worst, bacon of ham.
  • Kotlet Schabowy: Kotlet is een Poolse variant op de Weense schnitzel en meestal geserveerd met gekookte aardappels en kool.
  • Pierogi: Zeg maar de Poolse versie van de dumpling. Pierogi zijn een soort deegkussentjes die gevuld kunnen zijn met iets hartigs of iets zoets. Hartige vullingen kunnen zijn; kaas, vlees, kool of paddenstoelen. Als zoete vulling gebruiken ze kwark of fruit.
  • Golabki: Golabki zijn koolrolletjes. Je schrijft het oorspronkelijk ‘Gołąbki’ en het is een traditioneel Pools gerecht. De porties vulling worden strak omwikkeld met koolbladeren in de vorm van licht geplette rolletjes.

Er is niet een typisch Pools gerecht, maar het zijn er vele. Pierogi, dit zijn gevulde dumplings, is wel een van de bekendste gerechten. Hartig, zoet en soms lijkt het wel dat er van alle restjes een vulling gemaakt kan worden. Onze favoriet is Pierogi Oekrainski. Het is deeg gevuld met een mengel van aardappel en verse kaas. Pierogi wordt geserveerd met gebakken uitjes. Zelf voegen we er vaak sperziebonen aan toe omdat we als Nederlander de groente missen.

Een ander mooi typisch Pools gerecht is Bigos. De basis van Bigos is zuurkool en verschillende gerookte vleessoorten. Een zwaar wintergerecht, maar de schaal wordt door de vakantiegangers in onze vakantiewoning altijd helemaal leeg gegeten. Deze Poolse zuurkoolschotel is rijk gevuld. Wanneer de mannen in vroegere tijden op het land of in het bos aan het werk waren, kregen ze deze schotel vaak mee. Samen met brood werd deze dan opgegeten. Op hun beurt brachten de mannen dan weer nieuwe witte kolen en bospaddenstoelen mee terug.

Bar Mleczny: Melk Bars

In Polen gaan mensen al sinds het einde van de 19de eeuw naar Bar Mleczny’s, ofwel melkbarren. De eerste werd in het leven geroepen door een grote zuivelboer die werknemers voor weinig geld toegang wilde geven tot gezonde voeding, ook om de productiviteit te verbeteren. Vanwege het succes volgden veel andere bedrijven al snel zijn voorbeeld. Na de Tweede Wereldoorlog, in het communistische Polen, kwamen de melkbarren in handen van de overheid.

Met zo’n 40.000 melkbarren door heel het land hadden veel Polen toegang tot gezond en huisgekookt eten voor een betaalbare prijs. Het menu was vooral vegetarisch, met veel zuivel. Na de val van het communisme raakten de melkbarren in onbruik en wilden veel mensen er niet meer eten, omdat de Bar Mleczny’s geassocieerd werden met het communistische verleden. Grote fastfoodketens als Burger King en McDonald’s maakten hun entree en veel mensen aten liever daar.

Nu maken de melkbarren weer een opmars en zijn er weer zo’n 150 door heel Polen. Deze voedselkantines worden gerund door private partijen, maar ontvangen wel subsidie van de overheid. Soms stelt de overheid ook een ruimte beschikbaar aan melkbarren, of wordt de elektriciteitsrekening voor ze betaald. Hierdoor kunnen ze voor weinig geld gezonde en huisgemaakte maaltijden serveren voor een toegankelijke prijs - een volledige maaltijd kost een paar euro.

De inrichting van melkbarren is vaak functioneel en eenvoudig. Mensen bestellen hun gerechten aan de bar en halen die daar ook af. Maar ook voor melkbarren ligt privatisering en gentrificatie op de loer en activisten staan op om de melkbarren hiertegen te beschermen.

labels:

Zie ook: