Je spijsvertering, wat is dat eigenlijk? Iedere dag is je spijsvertering voor je aan het werk. Het woord spijsvertering betekent ‘het verteren van spijs’, dat is dus je eten. Het is het afbreken van je eten in kleine nuttige stofjes voor je lichaam.

Deze nuttige stofjes geven jou energie, zodat jij een potje kan voetballen of je goed kan concentreren op een lastige rekenvraag. Het is belangrijk om goed voor je spijsvertering te zorgen. We vertellen je er graag meer over.

Je spijsvertering betekent dus het afbreken van je eten tot hele kleine stofjes (voedingsstoffen) die je lichaam opneemt en gebruikt. Deze voedingsstoffen geven je energie en het zijn bouwstoffen. Die bouwstoffen zijn nodig om te groeien of kapotte cellen in je lichaam te vernieuwen. Het stukje brood dat je hebt gegeten wordt zo klein gemaakt dat je lichaam het kan opnemen. Zo gaat het als voedingsstof naar de plek in je lichaam waar het op dat moment nodig is.

Nadat de voedingsstoffen uit je eten zijn gehaald, wordt wat je niet gebruikt in je darmen tot poep gekneed. En dat poep je binnen 24 tot 48 uur uit. De hele reis van eten door je spijsvertering duurt dus 24 tot 48 uur. Dit hangt af van wat je precies eet en hoe makkelijk dat af te breken is door je lichaam. Maar wat je ook eet of drinkt, je spijsvertering weet er wel raad mee. Je spijsvertering is onmisbaar en superslim. Het is een goed georganiseerd team van organen. Samen willen die organen je lichaam heel graag gezond houden.

Maar je spijsvertering kan het niet alleen. Als jij je spijsverteringsteam flink helpt, kan het zijn werk extra goed doen. Weet je hoe je kan helpen? Door gezond te eten, met onder andere veel groente, fruit en volkorenproducten.

Het Spijsverteringsproces Stap voor Stap

Na de eerste hap is je eten nog ongeveer 8 meter onderweg door je lichaam. Wat? 8 meter!? Dat is best lang hè. En misschien ook een raar idee dat dit allemaal in jouw lichaam zit. Onderweg komt het eten verschillende organen tegen. Het begint bij de mond en komt daarna langs je slokdarm, je maag, je dunne darm, dikke darm en endeldarm.

Er zijn ook nog andere organen die meewerken bij de spijsvertering. Dat zijn je alvleesklier, galblaas en lever. Je neemt een hap. In je mond kauw je die hap eten fijn met je tanden en kiezen en komt er speeksel bij. Als het klein genoeg is slik je het door. Wist je dat je spijsvertering al begint voordat je iets eet?

  • Mond: In de mond komt het eten binnen. De spijsvertering begint in de mond: voedsel wordt gekauwd en enzymen in het speeksel beginnen al met de vertering van bepaalde voedingsstoffen. Als we aan eten denken komt er al speeksel vrij.
  • Slokdarm: Je slokdarm duwt het eten naar je maag. Binnen 3-5 seconden is het al in je maag. De slokdarm is ongeveer 25 centimeter.
  • Maag: De maag zorgt ervoor dat ons voedsel helemaal wordt fijn gekneed en gemengd met maagsap. De maagwand maakt maagsap aan. Hierin zitten maagzuur en spijsverteringsenzymen. Het voedsel wordt gekneed tot het klein genoeg is om door te stromen naar je darmen. Je maag is heel gespierd. Jouw eigen krachtpatser. In de maag gaat de spijsvertering verder. Vanuit daar gaat het naar het onderste gedeelte van de maag. Hier wordt het voedsel gekneed, verder fijngemalen en goed vermengd met het maagsap.
  • Dunne Darm: Je dunne darm heeft de belangrijke taak om het eten op te nemen. Het eten is inmiddels al zo klein dat het uit miljoenen stukjes bestaat. De lengte van 8 meter is leuk, maar je dunne darm spant de kroon. Je dunne darm heeft namelijk een heel groot oppervlakte, namelijk 200m2. Dit is net zo groot als een tennisveld! De dunne darm is zo groot door zijn bijzondere darmwand. De binnenkant heeft allemaal plooien, daarmee vergroot de dunne darm zijn oppervlakte.
  • Dikke Darm: Hier komt het eten terecht dat over blijft. Wist je dat er triljoenen kleine beestjes in je dikke darm wonen? Deze kleine beestjes worden ook wel je microbioom genoemd en bestaan voornamelijk uit bacteriën. Deze bacteriën zijn belangrijk voor je gezondheid. De dikke darm zorgt ervoor dat van het overgebleven eten poep wordt gemaakt. Daarna wordt het doorgestuurd naar je endeldarm.
  • Alvleesklier, Lever en Galblaas: Je alvleesklier maakt spijsverteringssappen. Je lever kan je zien als een grote fabriek. De lever controleert het eten dat binnenkomt via je darm, maakt je bloed schoon en kan daarnaast stofjes opslaan, maken en vervoeren. Echt een alleskunner! Je lever maakt gal. Dat wordt opgeslagen in je galblaas. Gal is nodig bij de vertering (kleiner maken) van vetten.

Het Belang van een Gezond Microbioom

In de dikke darm is het echt ontzettend druk. Er wonen namelijk veel beestjes, zoals bacteriën en schimmels. Al deze beestjes samen wordt het microbioom (of microben) genoemd. Totaal draag je zo’n 1,5 kilo aan microben met je mee. Deze beestje vinden het superfijn in je dikke darm. Ze gebruiken je dikke darm als een all-inclusive resort! Het is er lekker warm (37°C), er is genoeg water en het meest luxe van alles: het eten komt vanzelf langs.

Zo’n all-inclusive resort trekt vele gasten en daarom leven er zoveel bacteriën in onze darm. Er zijn zowel ‘goede’ als ‘slechte’ bacteriën. De goede bacteriën doen veel voor ons. Zo helpen ze mee om het eten te verteren, versterken ze ons afweersysteem en zorgen ze voor het gevoel dat je vol zit. In ruil daarvoor geeft je darm ze eten en onderdak. Helaas heb je ook slechte bacteriën. Daar kan je ziek van worden of ze zorgen voor een rotgevoel. Je darm wil deze bacteriën niet, maar kan ze helaas niet wegjagen.

Een gezond microbioom bestaat uit veel bacteriën van veel verschillende soorten. Welke bacteriesoorten er in iemands darm leven, verschilt per persoon. Iedereen heeft een ander microbioom.

Microbioom en Afweersysteem: Een Sterk Team

Je microbioom en afweersysteem zijn een topteam. Ze werken veel samen en dat is maar goed ook. Ongeveer 70% van je afweersysteem zit in je dikke darm en hier zit ook het grootste gedeelte van je microbioom. Het microbioom helpt de cellen die ziekten tegenhouden (afweercellen) om te groeien en te vermeerderen. Deze afweercellen komen in actie als er indringers het lichaam binnenkomen.

Zo helpt jouw microbioom mee om een groot en sterk leger paraat te hebben om ziekteverwekkers tegen te gaan. Wanneer je microbioom in balans is, helpt het je afweer versterken en zo dus ook je gezondheid. Een goede afweer kan ervoor zorgen dat je minder snel ziek wordt, dat je minder erg ziek bent en dat je sneller beter wordt.

Tips voor een Gezonde Spijsvertering

Voor een goede spijsvertering is belangrijk dat je kiest voor gezond eten en dat je veel varieert (afwisselt). Gezond eten wil zeggen producten eten die zo min mogelijk bewerkt zijn, zoals groente, maar ook volkorenbrood. Bewerkte producten zijn bijvoorbeeld koekjes of frisdrank. Bij bewerkt eten zijn vaak kleur- en smaakstoffen toegevoegd die niet goed voor je zijn.

Door voldoende te variëren met voeding zorg je ervoor dat je alle belangrijke stoffen binnenkrijgt die je nodig hebt. Zo is het goed om te variëren in je ontbijt. De ene keer een boterham met appelstroop en de andere keer neem je een bakje met yoghurt, muesli en fruit.

Vezels zijn plantendeeltjes die vooral zitten in volkorengraanproducten zoals volkorenbrood en volkorenpasta. En ze zitten ook groente en fruit, peulvruchten, aardappelen en noten en zaden. Vezels zijn heel gezond voor je. En wist dat de goede bacteriën in je darm vezels het lekkerste vinden wat er is?!

Je lichaam heeft iedere dag voldoende vocht nodig om al zijn taken uit te kunnen voeren. Zo helpt vocht onder andere bij het transport van voedings- en afvalstoffen. Belangrijk dus dat je voldoende drinkt. Ook in combinatie met vezels is vocht belangrijk. Vezels gebruiken vocht. Ze nemen vocht op als een soort spons en zorgen ervoor dat je poep soepel wordt.

Je spijsvertering vindt het fijn als je in beweging bent. Het is heel gezond voor je en door bewegen voel je je fitter. Dit houdt in dat je hartslag licht verhoogt. Een voorbeeld is een stukje fietsen of wandelen.

Als je voelt dat je moet poepen, ga dan naar de wc. Het is een teken van je endeldarm dat die vol zit en graag wat kwijt wil. Door je wc-bezoekje uit te stellen kan je last krijgen van harde, droge poep.

Het is niet zo goed om heel hard te persen. Zachtjes mag wel. Goed zitten op de wc kan helpen om het poepen makkelijker te maken. Dit kan door een voetenbankje te gebruiken. Zet je voeten op het bankje, ga iets voorovergebogen zitten, zodat je knieën iets omhoogkomen.

Het is goed om na het poepen even achterom te kijken. Hoe ziet je poep er uit? Zijn het kleine keutels, is het een worst, slang, of is het een waterige brei? Dit kan je veel vertellen over de gezondheid van je darmen. Het poepen van keutels kan betekenen dat je te weinig vezels en vocht binnenkrijgt. En een waterige brei kan betekenen dat je darmen even niet optimaal werken.

De Rol van de Maag in de Spijsvertering

Wanneer wij iets eten, moet ons lichaam het voedsel verteren. Onze spijsvertering begint al in onze mond. In de spijsvertering zetten we voedingstoffen om tot energie en bouwstenen voor het lichaam. Voeding is gemiddeld 24 tot 28 uur onderweg in ons lichaam voor het verteerd is.

De maag zorgt ervoor dat ons voedsel helemaal wordt fijn gekneed en gemengd met maagsap. De maag is een rekbaar orgaan dat boven in de buikholte ligt, links van het midden en vlak onder het middenrif. Hoe groot de maag is, verschilt door de dag heen. Als de maag leeg is, is hij helemaal plat. Als je net gegeten hebt, is de maag ongeveer 30 centimeter lang. Hij heeft dan de vorm van een omgekeerde peer, van boven breed en van onder smal. Een volle maag heeft een inhoud van ongeveer drie liter.

De sluitspier tussen de slokdarm en maag zorgt ervoor dat de maaginhoud niet terugstroomt in de slokdarm. Alleen als we moeten overgeven, kan voedsel de maag via de slokdarm verlaten. De slokdarm maakt dan zogenoemde antiperistaltische bewegingen, in tegengestelde richting.

De maagwand is ongeveer 0,5 centimeter dik en opgebouwd uit verschillende lagen. De spieren zorgen voor het kneden, mixen, malen en voortbewegen van voedsel. In het bovenste gedeelte van de maag (fundus en corpus) wordt maagsap toegevoegd aan het voedsel. Hierna komt het voedsel in het onderste deel (antrum) van de maag terecht. Hier wordt het gekneed, fijngemalen en goed vermengd met het maagsap.

Ook bij de uitgang van de maag zit nog een sluitspier. Dit wordt de pylorus genoemd. Deze laat het voedsel beetje bij beetje door naar het eerste deel van de dunne darm: de twaalfvingerige darm. Het voedsel is dan fijngemalen tot deeltjes ter grootte van ongeveer één millimeter.

Maagsap speelt een belangrijke rol bij het verteren van het eten. Iedere 24 uur produceren kliertjes in het bovenste deel van de maagwand ongeveer anderhalve liter maagsap. Dit gebeurt niet continu. De productie van maagsap komt vooral op gang als we eten proeven en kauwen, maar ook als we eten zien of ruiken.

Maagsap bestaat uit een aantal verschillende stoffen:

  • Zoutzuur: Dit is een erg sterk en agressief zuur. Het kan gemakkelijk een gat in een stuk papier branden. Daarom zit er ook een dikke slijmvlieslaag aan de binnenkant van de maag. Die beschermt de maagwand tegen de inwerking van het zuur. Het zoutzuur in maagsap zorgt dat de spijsverteringsenzymen beter kunnen werken. Daarnaast doodt het zoutzuur de schadelijke bacteriën die soms in ons voedsel zitten.
  • Enzymen: Enzymen in maagsap maken een begin met de vertering van voedsel. Enzymen knippen voedingsstoffen in kleinere stukjes.
  • Intrinsic factor: Intrinsic factor is een bestanddeel van het maagsap dat gemaakt wordt door het maagslijmvlies.

Vloeibaar voedsel verlaat de maag veel sneller dan vast voedsel. Een normale, warme maaltijd blijft ongeveer drie uur in de maag. Hoe vetter de maaltijd, hoe langer het duurt voordat het voedsel klaar is om door te stromen naar de twaalfvingerige darm.

Je maag blijft gezond door goede voeding, niet roken en zo min mogelijk alcohol. Stress kan maagklachten verergeren. Heb je last van je maag? Zorg dat je niet te veel vette en zure producten eet. Eet niet te laat op de avond en verdeel je maaltijden in kleinere porties over de dag. Wil je meer weten?

Vertraagde Maagontlediging (Gastroparese)

Als de maagspier te weinig of te onregelmatig samentrekt, blijft het voedsel langer in de maag dan normaal. We spreken dan van gastroparese of een 'trage maag'. Bij een ‘trage maag’ blijft voedsel vaak veel langer in uw maag. Dat noemen we ook wel een vertraagde maagontlediging.

Een vertraagde maagontlediging komt door een storing in de bewegingen van de maag. De maagspier trekt te weinig of te onregelmatig samen. Voedsel blijft daardoor langer in de maag dan normaal doordat de maag niet regelmatig wordt geleegd. Normaal gesproken blijft voedsel ongeveer 3 uur in de maag voordat het wordt afgegeven aan de dunne darm.

We kunnen een vertraagde maagontlediging behandelen met medicijnen die de spieren in uw maag stimuleren. Deze medicijnen verminderen de misselijkheid en zorgen ervoor dat de spieren in de maagwand vaker samentrekken.

Oorzaken van een Trage Maag

Een vertraagde werking van de maag kan onder andere veroorzaakt worden door:

  • Het gebruik van sommige medicijnen: kalmeringsmiddelen, medicijnen tegen hoge bloeddruk en medicijnen tegen de ziekte van Parkinson kunnen de maagbewegingen vertragen.
  • Diabetes: mensen met diabetes kunnen op den duur last krijgen van een trage maag. Soms zit er een vernauwing in de buurt van de maaguitgang of het begin van de dunne darm waardoor de maag niet goed leegt.
  • Andere oorzaken: een verslechterde nierfunctie of een schildklierafwijking kan ook een trage maag tot gevolg hebben. Bij veel mensen is de oorzaak niet bekend. Bij onderzoek zijn er dan geen afwijkingen aan de maag te zien.

Klachten bij een Vertraagde Maagontlediging

Veel voorkomende klachten bij een vertraagde maagontlediging zijn misselijkheid en (soms) braken na de maaltijd. Andere mogelijke klachten zijn:

  • een drukkend gevoel op de maag;
  • een sterk uitgezette maag;
  • een opgeblazen gevoel;
  • opboeren en/of oprispingen;
  • snel een vol gevoel hebben (snelle verzadiging);
  • brandend maagzuur.

Brandend maagzuur ontstaat door het terugstromen van (de zure) maaginhoud in de slokdarm. Daardoor kunt u last krijgen van oprispingen en een pijnlijk of branderig gevoel in de buurt van het borstbeen.

Behandeling van een Trage Maag

Een vertraagde maagontlediging kan worden behandeld met medicijnen die de werking van de spieren in de maag stimuleren.

Bij heel ernstige klachten, als de voedingsadviezen en medicijnen onvoldoende helpen, kan sondevoeding een oplossing zijn.

Heel soms is een operatie nodig, maar dit komt zelden voor.

Tips en Adviezen bij een Trage Maag

Hieronder leest u enkele tips en adviezen om de werking van de maag eenvoudig een handje te helpen.

  • Neem kleine maaltijden en spreid de maaltijden goed over de dag. Neem 3 kleine hoofdmaaltijden en 3 tot 4 kleine tussenmaaltijden.
  • Eet rustig en kauw goed.
  • Ga na het eten niet liggen. Blijf minimaal 30 minuten rechtop zitten.
  • Maak na de maaltijd een rustige wandeling.
  • Vet en vezels kunnen de maagontlediging remmen. Kies voor halfvolle en magere melkproducten, mager vlees en magere vleeswaren, 20+ of 30+ kaas. Vermijd gefrituurde gerechten, rauwkost, noten en muesli.
  • Geeft de warme maaltijd meer klachten als u hem ‘s avonds gebruikt? Verplaats hem dan naar de middag.
  • Vaste voedingsmiddelen blijven langer in de maag dan vloeibare voedingsmiddelen. Nemen uw klachten toe als u vaste voedingsmiddelen gebruikt? Vervang deze dan geheel of gedeeltelijk door vloeibare voedingsmiddelen.
  • Sommige voedingsmiddelen hebben (bijna) geen effect op de maagontlediging maar kunnen wel klachten geven. Voorbeelden zijn koffie, koolzuurhoudende dranken, alcoholische dranken, kruiden en specerijen. Hebt u klachten van één of meer van deze voedingsmiddelen? Dan kunt u deze beter niet gebruiken.
  • Bij diabetes: hyperglycemie (te hoge bloedglucosewaarde) vertraagt de maaglediging. Streef dus altijd naar goede bloedglucosewaarden.

De Spijsverteringsklok

Om je gezond te voelen, is niet alleen wat je eet van belang, maar ook wannéér je wat eet. Zo is een appel je maag binnen een uur gepasseerd, maar doet zetmeel er gerust 3 uur over. Waarom dat belangrijk is? Wel, onhandige voedselcombinaties verlengen de verteringstijd. En iets dat langer in je maag zit dan strikt noodzakelijk gaat gisten met een opgeblazen buik tot gevolg.

Je staat er misschien niet zo bij stil, maar alles wat je eet heeft z’n eigen ‘spijsverteringstijd’. Zo verlaat fruit je maag binnen no time terwijl eiwitten er gerust 4 tot 7 uur vertoeven. En precies om die reden is het niet handig om fruit in combinatie met voedsel uit andere voedselgroep te eten. Zelfs niet in combinatie met groente. Doe je dat wel, dan blijft fruit langer in je maag dan de bedoeling is (de rest van het voedsel ligt in de weg) en gaat het gisten. Hierdoor krijg je niet alleen een opgezette buik, maar gaan ook kostbare voedingsstoffen verloren. Alleen bladgroenten vormen een uitzondering en kun je goed combineren met fruit. Deze groenten zijn namelijk neutraal en verteren snel.

Gelet op de verschillende verteringstijden is een fruitontbijt een goed idee. Fruit verlaat je maag snel. Rond lunchtijd is je maag dan weer helemaal leeg en klaar voor de volgende maaltijd. Zetmeel kun je het beste eten tijdens de lunch en eiwitten ’s avonds. Dit betekent echter niet dat je nu in één keer je hele eetpatroon moet omgooien. Daar krijg je waarschijnlijk alleen maar stress van. Wat je wél zou kunnen proberen is één of twee dagen eten volgens de spijsverteringsklok. Je merkt al snel of je je daar prettig bij voelt en wat het effect is op je energie en darmen. Of maak je ontbijtsmoothie een keer met fruit en bladgroenten.

Als je voedsel doorslikt, reist het - via je slokdarm - binnen een paar minuten door naar je maag. Hier wordt het voedsel gekneed tot het klein genoeg is om door te stromen naar je darmen.

Om je spijsvertering optimaal te laten functioneren moet je maag eigenlijk leeg zijn voordat je aan een volgende maaltijd begint. Een ander voordeel van een paar uur vasten tussen je maaltijden door is dat je lijf niet constant aan de slag hoeft met het verwerken van nieuw binnen gekomen voedsel. Daardoor kunnen er tussen de eetmomenten door allerlei biochemische en moleculaire processen op gang komen.

Op het moment dat je gedurende een paar uur stopt met eten, krijgt bijvoorbeeld de productie van groeihormoon een boost. Dit hormoon helpt bij de reparatie en groei van cellen en weefsel.

Feestdagen en Overeten

We doen er allemaal aan mee: veel en lekker eten tijdens de feestdagen. Maar wat als je je een keer zo volpropt dat je bijna ploft? Kan dat kwaad?

“Natuurlijk vooral als je te dik wordt. Je kunt ook eenmalig te veel eten, bijvoorbeeld tijdens een kerstdiner. “De maag is uitrekbaar. Er past als je blijft proppen ongelofelijk veel in, vooral als je dat gewend bent. De maximale inhoud is ongeveer vier liter.

“Dat kan, in de literatuur is dit zeker beschreven. Gelukkig gebeurt het niet vaak dat mensen zo veel eten dat het fout gaat. We zien het weleens bij bepaalde erfelijke, psychiatrische afwijkingen, zoals het Prader Willi Syndroom. Deze mensen hebben geen gevoel van verzadiging. Wat ook kan gebeuren is dat iemand die enorm vol zit, op een heel heftige manier opboert of braakt. Als dat met veel druk gepaard gaat, dan kan zo’n drukverhoging er voor zorgen dat de slokdarm scheurt - we noemen dat ‘het syndroom van Boerhaave’.

“Nee, juist niet. De maag kneedt en verdeelt het voedsel in kleine hapklare brokjes en die gaan vervolgens mondjesmaat richting de darmen. De capaciteit van de darm is echter beperkt. Als de darm te veel aanbod krijgt van de maag, geeft de darm een signaal af aan de hersenen dat het even genoeg is en gaat de maagportier op slot tot er weer wel capaciteit is. Het eten blijft tot die tijd in de maag, daardoor houd je dat volle gevoel. Natuurlijk verschilt het van mens tot mens wanneer dit signaal wordt afgegeven.

“Bij te veel eten, zéker als de maaltijd uit veel vet bestaat, kan voedsel en maagsap terugvloeien naar de slokdarm. Dat kan zuurbranden veroorzaken, een nare en pijnlijke sensatie. Verder wordt de darmpassage traag, met een verstopping als gevolg. Op die manier zit je dagen later nog steeds - letterlijk - vol van je feestmaal. Of het hart er ook last van kan hebben? Het lichaam maakt wel overuren, het hart moet dus ook extra pompen om de spijsvertering van energie te voorzien. Maar als je verder gezond bent, is dat over het algemeen geen probleem.

“Alle aandacht van je lichaam gaat naar het verteren van het eten, je lijf maakt overuren. Doe dus vooral even rustig aan. En nee, een stuk lopen is dan geen goed idee. Er zal zoveel mogelijk bloed in je lichaam naar je darmen gaan om het eten te verwerken. Daardoor voel je je vaak heel moe na veel en lekker eten. Wat je het beste kunt doen: trek je even terug. Doe eventueel even een tukje. Maar pas wel op met platliggen. Daardoor kan maagzuur omhoog komen en kun je last krijgen van brandende pijn achter het borstbeen.

“De feestdagen zijn vooral gezellig. Logisch dat je dan veel meer eet dan normaal, dat doe ik zelf ook. Eet alleen niet te veel tegelijk. Wanneer je het verspreidt over meerdere uren, dan valt het veel minder zwaar. Ook belangrijk: drink niet te veel koolzuurhoudende dranken. In dit soort dranken zit koolzuurgas en dat neemt ruimte in waardoor je je meer opgeblazen kunt voelen. Het allerverstandigst is uiteraard om niet te veel te eten.

labels:

Zie ook: