De mens wil steeds sterker, sneller en slimmer zijn, hoger klimmen en langer doorgaan. We willen alles uit onszelf halen, maar we moeten rekening houden met onze limieten. Maar ergens liggen limieten. Voorbij dat punt gaat het serieus mis met je, soms tot de dood erop volgt.

De Voedsel- en Vochtlimieten van het Menselijk Lichaam

Voedsel- en waterconsumptie is essentieel voor het menselijk leven. Je lichaam heeft energie uit voedselbronnen en hydratatie uit water nodig om goed te kunnen functioneren. De vele systemen in je lichaam werken optimaal met een gevarieerde voeding en voldoende waterinname per dag. Maar ons lichaam is ook in staat om dagenlang zonder water te overleven. Het weglaten van voedsel- en wateropname gedurende een aanzienlijke periode wordt ook wel verhongering genoemd.

Volgens de Britse National Health Service Guidelines wordt het penibel als je meer dan 1,5 liter vocht per uur verliest zonder bij te tanken. Als je op een zomerdag in de brandende zon lichamelijke arbeid verricht en weinig drinkt, is dat al snel het geval. De eerste uitdrogingverschijnselen beginnen al na een dag. Eerst krijg je last van een droge huid, vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid, gevolgd door verwarring, droge mond en versnelde hartslag en ademhaling. Daarna volgen shock, bewusteloosheid en uiteindelijk de dood.

De voedsellimiet ligt anders. Er zijn heel wat mensen geweest die, uit protest of vanwege religieuze redenen, zichzelf hebben uitgehongerd. Barbieri was een uitzondering. “Een gemiddeld mens heeft zo’n 15 kilogram vet”, stelt voedingsdeskundige Sander Kersten van de Wageningen University & Research. “Dat spreek je maar voor een deel aan. Je hersenen hebben bijvoorbeeld glucose nodig en dat is niet uit vet te maken. Om hieraan te komen, gaat je lichaam spiereiwitten afbreken. Naarmate je langer niet hebt gegeten en steeds meer stoffen uit je spiereiwitten moet gaan halen, gaan je spieren logischerwijs achteruit en voel je je slapper. Maar op een gegeven moment past je lichaam zich aan. Je lichaam kan dan weer even vooruit, maar niet voor lang. Uiteindelijk is ook het vet op. Kersten: “Je lichaam gaat dan energie maken uit overgebleven spieren, zoals het hart.

Factoren Die de Overlevingsduur Beïnvloeden

Om daadwerkelijk exact te kunnen zeggen hoelang het precies duurt voordat een mens overlijdt na het stoppen met eten is onmogelijk. Het hangt namelijk van een aantal factoren af die per persoon verschillen. Deze factoren zijn vooral: gewicht, leeftijd, geslacht en vooral ook hoeveel water de persoon nog inneemt. Waterinname is in deze situaties heel erg belangrijk. Dit is namelijk cruciaal voor de werking van het lichaam. Wanneer je er voor zorgt dat je goed gehydrateerd blijft voorkomt dat hoofdpijn, urineweginfecties en nierstenen. Daarnaast reguleert het ook de lichaamstemperatuur en is het goed voor je huid. Als laatste is het ook zo dat het je energie, mentale alertheid en fysieke prestaties verhoogt. Kortom: blijf gehydrateerd.

Hoe lang je zonder eten kan, is deels ook afhankelijk van hoeveel lichaamsvet je hebt. Je lichaam kan na een dag of twee zonder voedsel of water aan verhongering onderhevig zijn. Op dat moment begint het lichaam anders te functioneren om de hoeveelheid energie die het verbrandt te verminderen. Uiteindelijk leidt verhongering tot de dood.

Er schijnt een bepaald “minimum” getal op de schaal van de lichaamsmassa-index (BMI) te zijn om te overleven. Een van de redenen waarom vrouwen hongersnood langer kunnen volhouden dan mannen is dat hun lichaam een hogere vetsamenstelling heeft. Hoe meer vetreserves beschikbaar zijn, hoe langer iemand gewoonlijk tijdens een hongerdood kan overleven.

Wat Gebeurt Er in het Lichaam Zonder Eten?

Het duurt ongeveer acht uur zonder eten voor je lichaam verandert hoe het werkt. Onder normale omstandigheden breekt je lichaam voedsel af tot glucose. Zodra het lichaam 8 tot 12 uur geen toegang tot voedsel heeft gehad, is je glucose-opslag uitgeput. Nadat je glucose en glycogeen uitgeput zijn, begint je lichaam aminozuren te gebruiken om energie te leveren. Om overmatig spierverlies te voorkomen, begint het lichaam te vertrouwen op vetreserves om ketonen aan te maken voor energie, een proces dat ketose heet. Je zult in deze periode aanzienlijk gewichtsverlies ervaren.

Je begint ernstige bijverschijnselen te krijgen tijdens het stadium van verhongering waarin je lichaam zijn spierreserves voor energie gebruikt. Een studie in het British Medical Journal stelt dat mensen die een hongerstaking ondergaan goed in de gaten gehouden moeten worden op ernstige bijverschijnselen van verhongering nadat ze 10 procent van hun lichaamsgewicht verloren hebben.

Het Belang van Water

Hoewel je het best een paar weken of maanden zonder eten kunt volhouden, is zo lang zonder drinken leven onmogelijk. ‘Je lichaam heeft vocht nodig om stoffen te vervoeren, maar ook om afvalstoffen uit te scheiden. Zonder vocht kun je als mens echt maar een paar dagen overleven’, legt Verwijs uit. ‘Vooral je hersenen zijn erg gevoelig voor uitdroging. Na een paar dagen word je minder scherp of verward en kun je in ernstige gevallen zelfs in coma raken.’

Je hebt veel meer kans om wekenlang - en mogelijk maandenlang - een hongerdood te overleven als je in staat bent een gezonde hoeveelheid water tot je te nemen. Je lichaam heeft veel meer in zijn reserves om voedsel te vervangen dan vocht. Volgens een artikel kunnen mensen op hun sterfbed tussen 10 en 14 dagen overleven zonder voedsel en water. Er zijn enkele langere perioden van overleving opgemerkt, maar die komen minder vaak voor. Bedenk dat mensen die bedlegerig zijn niet veel energie verbruiken.

Een studie die naar hongerstakingen keek stelde voor dat iemand minstens 1,5 liter water per dag moet drinken om de hongerdood langere tijd te overleven.

Bewust Stoppen met Eten en Drinken

Om het moment van sterven te bespoedigen, kan een ernstig zieke er bewust voor kiezen met eten en drinken te stoppen. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Weken. Als hij af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken). Als dit proces echter gepaard gaat met goede begeleiding en verzorging, kan het tot een rustige en zachte dood leiden. Dat heeft het menselijk lichaam grotendeels aan zichzelf te danken: door te vasten maakt het endorfine aan. Dit zorgt voor een prettig gevoel. Op den duur komt daar een zekere sufheid bij.

Het besluit om het levenseinde te bespoedigen door te stoppen met eten en drinken, kan niet zomaar worden genomen. Het vraagt om een goede voorbereiding en ondersteuning van zorgverleners. Anders is de kans dat de zieke het doel - rustig sterven - haalt, niet zo groot. De voorbereiding kan bestaan uit een gesprek met de naasten en de huisarts of het invullen van een wilsverklaring.

Als het sterven nabij is, kan de zieke onrustig of verward gedrag gaan vertonen. De situatie wordt, met name voor een naaste, erg moeilijk als de zieke juist in die periode om drinken vraagt. Geef je hem te drinken, dan slaagt zijn voornemen niet. Geef je hem geen drinken, dan is het risico op een schuldgevoel bij de naaste nogal groot. Begeleiding bij dit proces is daarom van belang. Het is ook om die reden dat een patiënt die voor deze weg kiest, wordt gevraagd vooraf een behandelverbod te ondertekenen, met daarin het verbod om eten of drinken te geven.

Bewust afzien van eten en drinken geeft een natuurlijke dood. Verder kan het voor uw familie een tijd zijn om met elkaar afscheid van u te nemen. Het versnellen van het levenseinde door te stoppen met eten en drinken raden we af voor mensen die jonger zijn dan 60 jaar en geen levensbedreigende ziekte hebben. Blijf daar dan niet mee zitten.

Je vindt het misschien moeilijk dat je dierbare weinig eet en drinkt, of helemaal niet meer eet of drinkt. Dat is begrijpelijk. Goed eten wordt gezien als normaal en gezond. Meestal is het nodig om beter te worden of op te knappen. Dat idee laat je niet zomaar los. Maar er is meer. Toch is het belangrijk om te beseffen dat het normaal is dat iemand niet meer eet en drinkt in de laatste weken van het leven. En dat er andere manieren zijn om je naaste nog liefdevol te verzorgen.

Als je dierbare steeds minder gaat eten, terwijl jij of je familieleden vinden dat dat wel zou moeten, kan dat spanning geven. Je ziet dat alles achteruitgaat, zonder dat je daar iets aan kunt doen. Dat kan zorgen voor gevoelens of gedachten die lastig zijn. Tip: bespreek je zorgen en gevoelens over eten en drinken met de (huis)arts, palliatieve verpleegkundige of met een diëtist.

Eet je dierbare af en toe nog een beetje? Bedenk of vraag wat je dierbare lekker vindt. Of probeer samen iets uit. Weet dat iemand in de laatste levensfase het ene moment zin kan hebben in iets en het volgende moment is dat weer weg. Verwacht dus niet dat alles opgaat: het kan zijn dat er niets gegeten wordt of dat één hapje al genoeg is.

Wil je dierbare niet meer eten en drinken? Dring je dierbare dan geen eten of drinken op. Je kunt ervoor kiezen om helemaal niet meer met eten en drinken bezig te zijn. Soms kan of wil iemand niet meer eten, maar bijvoorbeeld wel samen aan tafel zitten. Als eten niet meer kan, kun je ook op andere manieren zorgen voor je dierbare. Samen zijn is belangrijk. Je kunt samen foto’s bekijken, herinneringen ophalen of naar een tv-programma kijken. Zorg voor ontspanning.

In de laatste weken van het leven voelt de patiënt meestal geen honger meer. Bij een dorstgevoel helpt het om de mond vochtig te houden.

  • Swabs gebruiken. Dit zijn kleine sponsjes op een stokje, vochtig gemaakt met water. Ze zijn te koop bij de apotheek.
  • Met een verstuiver (gevuld met water) de mond vochtig sprayen.

Het Uitzonderlijke Verhaal van Angus Barbieri

Gemiddeld kun je dus maar een paar maanden zonder eten, maar het kan nog veel langer. De Schot Angus Barbieri woog 207 kilo tot hij in juni 1965 besloot om een tijdje niets te eten. Dat beviel zo goed, dat hij dat meer dan een jaar volhield. Hij stopte na 382 dagen toen hij zijn ideale lichaamsgewicht van 82 kilo had bereikt.

Daarmee vestigde Barbieri een record voor de langste periode zonder eten. Het kwam terecht in het Guinness Book of Records van 1971. Inmiddels is zijn naam geschrapt, omdat Guinness World Records geen ‘ongezonde’ recordpogingen wil aanmoedigen.

Toch knapte Barbieri juist erg op van zijn ‘dieet’. Tijdens zijn jaar zonder eten nam hij ontslag bij de fish-and-chipszaak van zijn vader. Hij bezocht af en toe het ziekenhuis voor controles. Ook met drinken kreeg hij nauwelijks calorieën binnen: hij nam koffie, thee en water. Terwijl hij 125 kilo kwijtraakte kon hij, volgens een verslag van de University of Dundee, prima zijn dagelijkse bezigheden uitvoeren.

De Schot had een flinke vetvoorraad waardoor hij wat energie betreft wel even vooruit kon. Maar je hebt niet alleen energie nodig om te overleven. Onmisbaar zijn ook vitamines en mineralen, die niet in je lichaamsvet zijn opgeslagen. Vooral een tekort aan zout word je vrij snel fataal (schattingen lopen uiteen van één tot 3 weken). ‘Aan de ene kant zeggen we natuurlijk: eet niet te veel zout, maar je kunt ook niet zonder’, vertelt Marije Verwijs, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum.

Zout bestaat voornamelijk uit natrium en chloride, twee mineralen die een belangrijke rol spelen bij diverse processen in je lichaam. ‘Natrium helpt bij het reguleren van je vochtbalans en de bloeddruk. Het zorgt er ook voor dat zenuwprikkels goed doorgegeven worden en dat de spieren kunnen samentrekken’, zegt Verwijs. En dan gaat het niet alleen om je biceps, maar ook om bijvoorbeeld je hartspier.

Vandaar dat hongerstakers vaak als enige concessie wel wat zout tot zich nemen. Ook andere vitamines en mineralen zijn belangrijk voor een goede gezondheid. Barbieri nam daarom wel voedingssupplementen. Anders had hij het nooit 382 dagen volgehouden.

Noodsituaties en Voorbereiding

Wanneer er geen eten in je omgeving is en je dus helemaal niets kan eten, begint het hongergevoel na een aantal dagen af te nemen. Naarmate van tijd wordt je steeds vermoeider en zwakker. Je zal steeds slaperiger worden en op den duur je bewustzijn verliezen. Je lichaam vecht tegen het uithongeren en zal op dat moment glucose aanmaken en vetweefsel afbreken, later begint ook het afbreken van de spieren.

Een doorsnee, goed doorvoede man van 70 kilo heeft technisch gezien genoeg calorieën opgeslagen om tussen 1 en 3 maanden te overleven.

Conclusie

Het menselijk lichaam is tamelijk veerkrachtig en kan dagen en weken functioneren zonder behoorlijk voedsel en water. Je lichaam kan zich een week of twee handhaven zonder toegang tot voedsel en water en mogelijk nog langer als je water verbruikt. Het lichaam heeft de voedingsstoffen in voedsel nodig om te overleven. Zonder die voedingsstoffen zal het zijn eigen weefsel gaan afbreken om als voedsel te gebruiken. Verhongering beïnvloedt alle systemen en processen van het lichaam.

labels:

Zie ook: