Vraag je je weleens af hoe lang een mens zonder eten en drinken kan? Gemiddeld kun je maar een paar maanden zonder eten, maar het kan nog veel langer. Als we afgaan op de gegevens die bekend zijn over hongerstakers, dan kun je 46 tot 73 dagen zonder voedsel voor je overlijdt. Dan moet je wel nog drinken, want zonder water houd je het veel minder lang vol. Hoe lang je zonder eten kan, is deels ook afhankelijk van hoeveel lichaamsvet je hebt.

Er is geen harde en snelle “vuistregel” voor hoe lang je zonder voedsel kunt leven. Er is een gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar verhongering omdat het nu onethisch wordt geacht verhongering bij menselijke proefpersonen te bestuderen. Er zijn enkele studies die oud onderzoek over verhongering onderzoeken, en ook recentere voorvallen van verhongering in de echte wereld onderzoeken. Moderne hongerstakingen hebben inzicht verschaft in verhongering.

Wat gebeurt er als je niet eet?

Wat gebeurt er precies wanneer je ineens stopt met eten? Je lichaam verbrandt dan de eigen reserves aan suikers, vet en eiwitten. Je lichaam breekt voedsel af tot glucose onder normale omstandigheden. Zodra het lichaam 8 tot 12 uur geen toegang tot voedsel heeft gehad, is je glucose-opslag uitgeput. Nadat je glucose en glycogeen uitgeput zijn, begint je lichaam aminozuren te gebruiken om energie te leveren. Om overmatig spierverlies te voorkomen, begint het lichaam te vertrouwen op vetreserves om ketonen aan te maken voor energie, een proces dat ketose heet. Je zult in deze periode aanzienlijk gewichtsverlies ervaren.

Je begint ernstige bijverschijnselen te krijgen tijdens het stadium van verhongering waarin je lichaam zijn spierreserves voor energie gebruikt. Een studie in het British Medical Journal stelt dat mensen die een hongerstaking ondergaan goed in de gaten gehouden moeten worden op ernstige bijverschijnselen van verhongering nadat ze 10 procent van hun lichaamsgewicht verloren hebben.

Leven zonder toegang tot voedsel en water kan nadelige gevolgen hebben voor je lichaam. Wie langdurig honger lijdt, kan niet meteen beginnen met het consumeren van normale hoeveelheden voedsel. Het menselijk lichaam is tamelijk veerkrachtig en kan dagen en weken functioneren zonder behoorlijk voedsel en water. Je lichaam kan zich een week of twee handhaven zonder toegang tot voedsel en water en mogelijk nog langer als je water verbruikt. Het lichaam heeft de voedingsstoffen in voedsel nodig om te overleven. Zonder die voedingsstoffen zal het zijn eigen weefsel gaan afbreken om als voedsel te gebruiken. Verhongering beïnvloedt alle systemen en processen van het lichaam.

Een jaar lang vasten als dieet: het verhaal van Angus Barbieri

De Schot Angus Barbieri woog 207 kilo tot hij in juni 1965 besloot om een tijdje niets te eten. Dat beviel zo goed, dat hij dat meer dan een jaar volhield. Hij stopte na 382 dagen toen hij zijn ideale lichaamsgewicht van 82 kilo had bereikt. Tijdens zijn jaar zonder eten nam hij ontslag bij de fish-and-chipszaak van zijn vader. Hij bezocht af en toe het ziekenhuis voor controles. Ook met drinken kreeg hij nauwelijks calorieën binnen: hij nam koffie, thee en water. Terwijl hij 125 kilo kwijtraakte kon hij, volgens een verslag van de University of Dundee, prima zijn dagelijkse bezigheden uitvoeren. De Schot had een flinke vetvoorraad waardoor hij wat energie betreft wel even vooruit kon.

Daarmee vestigde Barbieri een record voor de langste periode zonder eten. Het kwam terecht in het Guinness Book of Records van 1971. Inmiddels is zijn naam geschrapt, omdat Guinness World Records geen ‘ongezonde’ recordpogingen wil aanmoedigen. Toch knapte Barbieri juist erg op van zijn ‘dieet’.

Het belang van zout en water

Maar je hebt niet alleen energie nodig om te overleven. Onmisbaar zijn ook vitamines en mineralen, die niet in je lichaamsvet zijn opgeslagen. Vooral een tekort aan zout word je vrij snel fataal (schattingen lopen uiteen van één tot 3 weken).’Aan de ene kant zeggen we natuurlijk: eet niet te veel zout, maar je kunt ook niet zonder’, vertelt Marije Verwijs, expert voeding en gezondheid bij het Voedingscentrum. Zout bestaat voornamelijk uit natrium en chloride, twee mineralen die een belangrijke rol spelen bij diverse processen in je lichaam. ‘Natrium helpt bij het reguleren van je vochtbalans en de bloeddruk. Het zorgt er ook voor dat zenuwprikkels goed doorgegeven worden en dat de spieren kunnen samentrekken’, zegt Verwijs. En dan gaat het niet alleen om je biceps, maar ook om bijvoorbeeld je hartspier.

Water bevat wel een klein beetje zout, maar niet genoeg om te overleven. Vandaar dat hongerstakers vaak als enige concessie wel wat zout tot zich nemen. Ook andere vitamines en mineralen zijn belangrijk voor een goede gezondheid. Barbieri nam daarom wel voedingssupplementen. Anders had hij het nooit 382 dagen volgehouden.

Hoewel je het best een paar weken of maanden zonder eten kunt volhouden, is zo lang zonder drinken leven onmogelijk. ‘Je lichaam heeft vocht nodig om stoffen te vervoeren, maar ook om afvalstoffen uit te scheiden. Zonder vocht kun je als mens echt maar een paar dagen overleven’, legt Verwijs uit. ‘Vooral je hersenen zijn erg gevoelig voor uitdroging. Na een paar dagen word je minder scherp of verward en kun je in ernstige gevallen zelfs in coma raken.’ Een studie die naar hongerstakingen keek stelde voor dat iemand minstens 1,5 liter water per dag moet drinken om de hongerdood langere tijd te overleven.

Leven van prana: feit of fictie?

Toch zijn er ook mensen die beweren bijna nooit te eten en drinken. Zij zeggen te leven van ‘levensenergie’, ook wel prana genoemd. Breatharians houden er een aparte levensstijl op na. In plaats van op eten en drinken, leven ze op ‘levensenergie’, ook wel prana genoemd. Dat druist natuurlijk tegen elke vorm van gezond verstand in, maar zelf vinden ze het de normaalste zaak van de wereld.

Volgens Brahman is het alles wat hij nodig heeft om de dag door te komen. Hij leeft van de lucht. ‘Als ik op vakantie of uit eten ben, neem ik wel eens een hapje van iemands avondeten. Dat doe ik voor de smaak, ik hoef het niet te doen voor de energie. Ook drink ik niks.’ Hij snapt zelf ook dat dit nogal bizar klinkt, en dat mensen dit nauwelijks geloven. Toch zit het volgens hem in iedereen.

Wereldwijd zouden er enkele duizenden mensen zijn die zoals Brahman zeggen te leven op prana. Toch is er geen wetenschappelijk bewijs dat mensen energie uit lucht kunnen halen. Er zijn alleen de claims van mensen die erin geloven. Dr. Edwin M. Spithoven, internist-nefroloog aan het Universitair Medisch Centrum Utrecht, gelooft er dan ook weinig van: ‘Als je kijkt naar basale lichaamsfuncties, is het simpelweg niet mogelijk om te leven zonder eten of drinken. Je lichaam haalt de energie en voedingsstoffen uit voeding die nodig zijn voor allerlei processen in het lichaam.’ Zo heb je koolhydraten en vetten nodig voor energie, en zijn eiwitten nodig voor de opbouw en het behoud van spieren. ‘Daarnaast heb je water nodig om deze stoffen naar de cellen te vervoeren, en om afvalstoffen af te voeren’, vertelt Spithoven.

Mensen die zeggen te leven van prana, claimen dat dit bij hen niet gebeurt. Toch wijzen wetenschappelijke studies uit dat stoppen met eten en drinken, niet geheel verrassend, leidt tot verhongering, uitdroging en schade aan allerlei organen. Het lichaam kan in uiterste geval ongeveer 1 - 2.5 maanden zonder eten, echter niet zonder drinken. Zonder drinken droog je uit en op den duur zullen je nieren en andere organen het begeven. Uiteindelijk zal dit eindigen in de dood. Door de jaren heen hebben ook meerdere prana-aspiranten het loodje gelegd, doordat ze simpelweg te weinig binnenkregen. Medici en diëtisten adviseren dus ten zeerste tegen het prana dieet.

Hoe word je een breatharian?

Hoe wordt iemand dan breatharian? Dat is voor iedereen anders, zegt Brahman. ‘Ik ging van bodybuilden naar vegetarisch, naar veganistisch. Ik voelde steeds meer dat mijn lichaam gewoon geen voeding wilde. Ik kwam iemand tegen die een breatharian in huis had en ik voelde meteen dat dat mijn antwoord was.’ Dat wil niet zeggen dat hij zomaar uit het niets van prana ging leven. ‘Dat was een proces. Het veranderen van cellen en het loslaten van ‘conditionering’.’

Volgens medici is deze mindset juist erg gevaarlijk, simpelweg omdat je lichaam absoluut niet langere periodes zonder voedsel en vocht kan. Vooral als je nooit eerder hebt gevast. Daarnaast toiletteren breatharians nauwelijks, wat ook ongezond is.

Leven zonder eten en drinken? Doe maar niet

Kortom, de medische wereld raadt sterk af om te stoppen met eten en drinken. En Brahman? Die beweert dat je wel degelijk kunt leven van de lucht, als je het maar geleidelijk doet: ‘Als je ook zo wil leven, moet je je voeding rustig afbouwen. Het is niet zo dat als je veel minder eet, je al een eind onderweg bent. Je lichaam heeft dan nog steeds voeding nodig en dan doe je je lichaam tekort. Dan loop je op de lange termijn schade op. Doe dit alleen onder begeleiding.’ Uitkijken is zeker nodig, want er zijn meerdere gevallen bekend van mensen die probeerden te leven zonder eten en daaraan zijn overleden.

Een studie in het British Medical Journal haalde verschillende hongerstakingen aan die na 21 tot 40 dagen eindigden. Er schijnt een bepaald “minimum” getal op de schaal van de lichaamsmassa-index (BMI) te zijn om te overleven. Dagen en weken kunnen leven zonder voedsel en water lijkt voor velen van ons ondenkbaar. Je lichaam past zich in feite aan als je een kortstondig vasten onderneemt of gedurende zeer lange tijd niet aan voedsel en water kunt komen.

Je hebt veel meer kans om wekenlang - en mogelijk maandenlang - een hongerdood te overleven als je in staat bent een gezonde hoeveelheid water tot je te nemen. Je lichaam heeft veel meer in zijn reserves om voedsel te vervangen dan vocht. Volgens een artikel kunnen mensen op hun sterfbed tussen 10 en 14 dagen overleven zonder voedsel en water. Er zijn enkele langere perioden van overleving opgemerkt, maar die komen minder vaak voor. Bedenk dat mensen die bedlegerig zijn niet veel energie verbruiken.

Een van de redenen waarom vrouwen hongersnood langer kunnen volhouden dan mannen is dat hun lichaam een hogere vetsamenstelling heeft. Hoe meer vetreserves beschikbaar zijn, hoe langer iemand gewoonlijk tijdens een hongerdood kan overleven.

Het weglaten van voedsel- en wateropname gedurende een aanzienlijke periode wordt ook wel verhongering genoemd. Je lichaam kan na een dag of twee zonder voedsel of water aan verhongering onderhevig zijn. Op dat moment begint het lichaam anders te functioneren om de hoeveelheid energie die het verbrandt te verminderen. Uiteindelijk leidt verhongering tot de dood.

De vele systemen in je lichaam werken optimaal met een gevarieerde voeding en voldoende waterinname per dag. Maar ons lichaam is ook in staat om dagenlang zonder water te overleven.

Tabel: Overlevingstijden zonder voedsel en water

Factor Geschatte overlevingstijd
Zonder voedsel (met water) 46-73 dagen (afhankelijk van vetreserves)
Zonder water Enkele dagen
Op sterfbed (zonder voedsel en water) 10-14 dagen

labels:

Zie ook: