Voedsel- en waterconsumptie is essentieel voor het menselijk leven. Je lichaam heeft energie uit voedselbronnen en hydratatie uit water nodig om goed te kunnen functioneren. De vele systemen in je lichaam werken optimaal met een gevarieerde voeding en voldoende waterinname per dag. Maar ons lichaam is ook in staat om dagenlang zonder water te overleven.

Het weglaten van voedsel- en wateropname gedurende een aanzienlijke periode wordt ook wel verhongering genoemd. Je lichaam kan na een dag of twee zonder voedsel of water aan verhongering onderhevig zijn. Op dat moment begint het lichaam anders te functioneren om de hoeveelheid energie die het verbrandt te verminderen. Uiteindelijk leidt verhongering tot de dood.

Er is geen harde en snelle “vuistregel” voor hoe lang je zonder voedsel kunt leven. Er is een gebrek aan wetenschappelijk onderzoek naar verhongering omdat het nu onethisch wordt geacht verhongering bij menselijke proefpersonen te bestuderen. Er zijn enkele studies die oud onderzoek over verhongering onderzoeken, en ook recentere voorvallen van verhongering in de echte wereld onderzoeken.

Factoren die de overlevingsduur beïnvloeden

Om daadwerkelijk exact te kunnen zeggen hoelang het precies duurt voordat een mens overlijdt na het stoppen met eten is onmogelijk. Het hangt namelijk van een aantal factoren af die per persoon verschillen. Deze factoren zijn vooral: gewicht, leeftijd, geslacht en vooral ook hoeveel water de persoon nog inneemt. Waterinname is in deze situaties heel erg belangrijk. Dit is namelijk cruciaal voor de werking van het lichaam. Wanneer je er voor zorgt dat je goed gehydrateerd blijft voorkomt dat hoofdpijn, urineweginfecties en nierstenen. Daarnaast reguleert het ook de lichaamstemperatuur en is het goed voor je huid. Als laatste is het ook zo dat het je energie, mentale alertheid en fysieke prestaties verhoogt. Kortom: blijf gehydrateerd.

Er schijnt een bepaald “minimum” getal op de schaal van de lichaamsmassa-index (BMI) te zijn om te overleven. Dagen en weken kunnen leven zonder voedsel en water lijkt voor velen van ons ondenkbaar. Je lichaam past zich in feite aan als je een kortstondig vasten onderneemt of gedurende zeer lange tijd niet aan voedsel en water kunt komen.

Het duurt ongeveer acht uur zonder eten voor je lichaam verandert hoe het werkt. Onder normale omstandigheden breekt je lichaam voedsel af tot glucose. Zodra het lichaam 8 tot 12 uur geen toegang tot voedsel heeft gehad, is je glucose-opslag uitgeput. Nadat je glucose en glycogeen uitgeput zijn, begint je lichaam aminozuren te gebruiken om energie te leveren. Om overmatig spierverlies te voorkomen, begint het lichaam te vertrouwen op vetreserves om ketonen aan te maken voor energie, een proces dat ketose heet. Je zult in deze periode aanzienlijk gewichtsverlies ervaren. Een van de redenen waarom vrouwen hongersnood langer kunnen volhouden dan mannen is dat hun lichaam een hogere vetsamenstelling heeft. Hoe meer vetreserves beschikbaar zijn, hoe langer iemand gewoonlijk tijdens een hongerdood kan overleven.

Je begint ernstige bijverschijnselen te krijgen tijdens het stadium van verhongering waarin je lichaam zijn spierreserves voor energie gebruikt. Een studie in het British Medical Journal stelt dat mensen die een hongerstaking ondergaan goed in de gaten gehouden moeten worden op ernstige bijverschijnselen van verhongering nadat ze 10 procent van hun lichaamsgewicht verloren hebben.

Je hebt veel meer kans om wekenlang - en mogelijk maandenlang - een hongerdood te overleven als je in staat bent een gezonde hoeveelheid water tot je te nemen. Je lichaam heeft veel meer in zijn reserves om voedsel te vervangen dan vocht. Volgens een artikel kunnen mensen op hun sterfbed tussen 10 en 14 dagen overleven zonder voedsel en water. Er zijn enkele langere perioden van overleving opgemerkt, maar die komen minder vaak voor. Bedenk dat mensen die bedlegerig zijn niet veel energie verbruiken. Een studie die naar hongerstakingen keek stelde voor dat iemand minstens 1,5 liter water per dag moet drinken om de hongerdood langere tijd te overleven.

Leven zonder toegang tot voedsel en water kan nadelige gevolgen hebben voor je lichaam. Wie langdurig honger lijdt, kan niet meteen beginnen met het consumeren van normale hoeveelheden voedsel. Het menselijk lichaam is tamelijk veerkrachtig en kan dagen en weken functioneren zonder behoorlijk voedsel en water. Je lichaam kan zich een week of twee handhaven zonder toegang tot voedsel en water en mogelijk nog langer als je water verbruikt. Het lichaam heeft de voedingsstoffen in voedsel nodig om te overleven. Zonder die voedingsstoffen zal het zijn eigen weefsel gaan afbreken om als voedsel te gebruiken. Verhongering beïnvloedt alle systemen en processen van het lichaam.

Een doorsnee, goed doorvoede man van 70 kilo heeft technisch gezien genoeg calorieën opgeslagen om tussen 1 en 3 maanden te overleven. Een Zweedse man, gevonden in een auto bedolven onder sneeuw, zegt dat hij twee maanden zonder voedsel overleefde door handvol sneeuw te eten.

Enkele feiten op een rijtje:

  • Zonder voedsel: 46 tot 73 dagen (mits er water wordt gedronken)
  • Zonder water: Enkele dagen
  • Record vasten: Angus Barbieri, 382 dagen (onder medisch toezicht en met supplementen)

Bewust stoppen met eten en drinken

Soms is bewust stoppen met eten en drinken een keuze om de dood te versnellen. Dit is geen gemakkelijke keuze. Voor naasten is deze keuze ook vaak zwaar. Als je niet meer wilt leven, heb je een doodswens. Bijvoorbeeld omdat je erg lijdt of omdat je niet wil lijden. Soms is een doodswens tijdelijk. Soms kan er ook iets gedaan worden aan de reden waarom je niet meer wilt leven. Als je niet meer wilt leven is het belangrijk dat je hierover praat met je naasten en je huisarts. Soms zien zij andere oplossingen die je zelf niet ziet. Soms kunnen zij helpen je leven te veranderen en verdwijnt je doodswens. Of misschien kunnen zij helpen om de beste manier te vinden om dood te gaan.

Bewust stoppen met eten en drinken is voor sommigen mensen een manier om de dood te versnellen. Je stopt dan bewust met eten en drinken zodat je gaat overlijden. Als je niet meer eet en drinkt, overlijd je meestal binnen één tot drie weken. Bewust stoppen met eten en drinken kan een alternatief zijn als je euthanasie wil, maar niet aan de voorwaarden voldoet. Of als je niet om euthanasie wilt vragen. Iedereen kan stoppen met eten en drinken. Dit kan als je ziek bent, maar ook als je niet ernstig ziek bent. Je hebt er veel wilskracht voor nodig. Steun van anderen helpt.

Stoppen met eten en drinken is voor sommige mensen minder geschikt. Het duurt bij hen langer voordat ze overlijden, krijgen meer klachten, of kunnen het moeilijk volhouden. De meeste mensen die bewust stoppen met eten en drinken gaan op een zachte manier dood. Ze kunnen tijd doorbrengen met hun naasten en rustig afscheid nemen. Maar het is geen dood zonder lijden. Dorst, een droge mond en verzwakking komen vaak voor. Minder vaak krijgen mensen last van verwardheid, onrust of pijn. De huisarts kan je helpen met deze klachten, door bijvoorbeeld medicijnen te geven.

Voor naasten is het bewust stoppen met eten en drinken vaak zwaar. Zij vinden het soms lang duren en naar om je zwakker te zien worden of te zien lijden. Versterven is niet hetzelfde als bewust stoppen met eten en drinken. Bij versterven gaat het om het steeds minder kunnen eten en drinken als onderdeel van de ziekte of ouderdom. Het is geen bewuste, weloverwogen keuze die je maakt. Bewust stoppen met eten en drinken is dat wel.

Tijdens het stoppen met eten en drinken heb je zorg nodig van een arts, (thuis)zorg en/of naasten. Je naasten kunnen je helpen als je het moeilijk hebt. Veel mensen vinden het vervelend als naasten eten of drinken in hun bijzijn. Praat daarover met je naasten. Als je geen naasten hebt, is het nog belangrijker om hulp en steun te krijgen van zorgverleners.

Door het stoppen met eten en drinken word je steeds vermoeider en zwakker. Je blijft ook steeds langer in bed liggen. Je wordt steeds slaperiger en je kunt bewusteloos raken. Als je in de war bent, kun je zelf niet meer beslissen. Het is daarom belangrijk om op papier te zetten wie medische beslissingen voor jou mag nemen als je dit zelf niet meer kunt. Deze persoon spreekt namens jou met de arts. Kies hiervoor iemand die je beslissing om te stoppen met eten en drinken steunt. Denk er daarnaast aan om een behandelverbod op te stellen. Hierin staat dat je niet behandeld wil worden in bepaalde situaties. De arts moet zich hieraan houden. En dat je je geen eten en drinken wil krijgen. Ook niet als je in de war bent en er om vraagt.

De laatste fase verschilt weinig van de stervensfase van patiënten die overlijden door een ernstige ziekte. Bewust stoppen met eten en drinken geeft een natuurlijke dood. Je naasten mogen je helpen. De dokter kan het proces niet versnellen, alleen ondersteunen. Bij veel mensen die stoppen met eten en drinken wordt de laatste dagen palliatieve sedatie gegeven. De arts geeft dan extra medicijnen zodat je de klachten niet meer voelt. Maar dit kan pas als de dokter zeker weet dat je doorzet. En als je ernstige klachten hebt die niet goed te behandelen zijn.

Om het moment van sterven te bespoedigen, kan een ernstig zieke er bewust voor kiezen met eten en drinken te stoppen. Door het lichaam vocht en voedsel te onthouden, gaat het lichaam de eigen reserves aanspreken. Afhankelijk van de conditie, sterft iemand doorgaans binnen één à twee weken. Als de stervende af en toe nog wat water drinkt, kan het iets langer duren (meerdere weken). Veel mensen hebben een negatief idee over deze manier van sterven.

Dat komt omdat het menselijk lichaam door te vasten endorfine aanmaakt. Dit zorgt voor een prettig gevoel. Het besluit om het levenseinde te bespoedigen door te stoppen met eten en drinken, kan niet zomaar worden genomen. Het vraagt om een goede voorbereiding en ondersteuning van zorgverleners. Anders is de kans dat de zieke het doel - rustig sterven - haalt, niet zo groot. De voorbereiding kan bestaan uit een gesprek met de naasten en de huisarts of het invullen van een wilsverklaring.

Mijn dierbare eet of drinkt (bijna) niet meer

Steeds minder kunnen of willen eten is normaal in de laatste weken van het leven. Dit hoort bij het stervensproces. Vooral voor naasten kan het moeilijk zijn. Als je merkt dat je dierbare steeds minder wil of kan eten en drinken, kan dat moeilijk zijn. Dat is begrijpelijk en normaal. Goed eten wordt gezien als normaal en gezond, en nodig om beter te worden of op te knappen. Dat idee laat je niet zomaar los. Maar er is meer. Voor iemands eten zorgen, zien we als teken van goede zorg en liefde.

Toch is het belangrijk om te beseffen dat het normaal is dat iemand niet meer eet en drinkt in de laatste weken van het leven. En dat er andere manieren zijn om je naaste nog liefdevol te verzorgen. Als je dierbare steeds minder gaat eten, terwijl jij of je familieleden vinden dat dat wel zou moeten, kan dat spanning geven. Je ziet dat alles achteruitgaat, zonder dat je daar iets aan kunt doen. Dat kan zorgen voor gevoelens of gedachten die lastig zijn. Bespreek je zorgen en gevoelens over eten en drinken met de (huis)arts, palliatieve verpleegkundige of met een diëtist.

In de allerlaatste levensfase werken de organen steeds minder goed. Ze houden er langzaam mee op. Ook de maag en de darmen werken steeds minder, waardoor voedsel niet goed verteerd wordt. Zo laat het lichaam merken dat eten (voeding) niet meer nodig is. Dit hoort bij het stervensproces. Steeds minder eten en drinken is dan een natuurlijke weg naar een rustige dood.

Als iemand heel weinig kan eten, wordt vaak gevraagd of speciale producten (zoals medische drinkvoeding, vitamine- of eiwitpreparaten en voedingssupplementen) goed zijn. Daar zitten veel voedingsstoffen in. Ook familie en vrienden raden vaak speciale producten aan. Maar deze middelen doen in deze fase meer kwaad dan goed. De organen kunnen de voeding niet meer verwerken. Eventuele kunstmatige toediening van eten en drinken via een sonde of infuus wordt verminderd en gestopt.

In de laatste weken van het leven voelt de patiënt meestal geen honger meer. Soms is er nog wel dorst, maar die verdwijnt meestal na een paar dagen. Het dorstgevoel wordt minder door de mond vochtig te houden. Dat kan door een klein beetje drinken te nippen of op (water)ijs of suikervrije snoepjes te zuigen. Met water bevochtigde swabs (kleine sponsjes op een stokje, te koop bij de apotheek) kunnen ook gebruikt worden. Je kunt ook met een verstuiver (gevuld met water) de mond vochtig sprayen. Of een druppelflesje met pipetje gebruiken. Droge lippen of scheurtjes in de mondhoeken kun je voorkomen door lippenbalsem of vaseline te gebruiken.

Je kunt ervoor kiezen om helemaal niet meer met eten en drinken bezig te zijn. Soms kan of wil iemand niet meer eten, maar bijvoorbeeld wel samen aan tafel zitten. Als eten niet meer kan, kun je ook op andere manieren zorgen voor je dierbare. Samen zijn is belangrijk. Je kunt samen foto’s bekijken, herinneringen ophalen of naar een tv-programma kijken. Zorg voor ontspanning.

labels:

Zie ook: